Кіріспе

Индиана штатында кенде ізделген әк тас, АҚШ

Индиана әк тасы (Бедфорд әк тасы деп те аталады) – ерекше монументальды қоғамдық құрылыстар үшін құрылыс материалы ретінде қолданылатын әк тастың бір түрі. АҚШ-тың 50 штаттық капитолий ғимаратының 35-і Индиана әк тасынан салынған, сондай-ақ Вашингтондағы Эмпайр Стейт Билдинг, Билтмор иелігі және Ұлттық собор да осы тастан тұрғызылған.

Индиана әк тасы – Салем әк тасының, геологиялық құрылымның, негізінен АҚШ-тың оңтүстік-орталық Индианасында, Блумингтон және Бедфорд қалалары арасында кенде ізделіп алынатын түрі. Ол Америка Құрама Штаттарындағы ең жақсы кенде ізделген әк тас деп есептеледі. Индиана әк тасы, барлық әк тас сияқты, негізінен кальций карбонатынан тұратын тау жынысы. Ол миллиондаған жылдар бойы Миссисиппі кезеңінде, қазіргі АҚШ-тың орталық батысын алып жатқан, жақын орналасқан ішкі теңіздің түбінде теңіз тіршіліктерінің қалдықтары ыдырағаннан кейін пайда болған.

Тарих

Индианада әк тасты алғашқылардың бірі ретінде американдықтар тапқан. Олар келгеннен көп ұзамай, американдық қоныс аударушылар осы тасты терезелері мен есіктерінің айналасында, сондай-ақ қалалардағы ескерткіштерде пайдаланған. Алғашқы карьер 1827 жылы ашылды, ал 1929 жылға қарай Хузиер карьерлері 12 000 000 куб фунт (340 000 куб метр) пайдалы тас өндірді. Теміржол желілерінің кеңеюі көпірлер мен туннельдер салуға әк тасқа үлкен қажеттілік туғызды, ал Индиана оны алуға қолайлы орын болды. 19-шы және 20-шы ғасырлардың басындағы американдық сәулет өнерінде ғимараттарда әк таспен жасалған көптеген әсемдемелер болды, бірақ сәулеттік стильдер өзгерген сайын, әк тасқа деген сұраныс та өзгерді. 1971 жылы Индиананың Бас Ассамблеясы Индиана әк тасын штаттың ресми тасы деп жариялады. 1973 жылғы Араб мұнай эмбаргосынан кейін балама құрылыс материалдарының бағасы күрт өсті, соның салдарынан Индиана әк тасы энергияны үнемдейтін құрылыс материалы ретінде қайта қолданысқа енді.

Жергілікті

Индиана штатының көптеген ресми ғимараттары, мысалы, штаттық Капитолий ғимараты, Индианаполис қаласының орталығындағы ескерткіштер, Индиана университеті Роберт Х. МакКинни заң мектебі, көптеген университет ғимараттары және Индиана үкіметтік орталығы, сондай-ақ штаттың 92 сотының көпшілігі – Индиана сәулетінің мысалдары болып табылады. Индиана университетінің Блумингтон қаласындағы көп бөлігі әк тастан салынған. 1959 жылғы архитектуралық маңызы бар Гари қаласындағы Сент-Августин епископальдық шіркеуі интерьерінде Индиана әктасын пайдаланған. 1991 жылы киеліленген және құрылыс дизайны бойынша үздіклік үшін алтын медальмен марапатталған Мерриллвилл қаласындағы Изге Сава Серб православие шіркеуінің сыртқы қасбеті Индиана әктасынан жасалған.

Ұлттық

Ұлттық деңгейде Индиана әктасы ұзақ жылдар бойы жоғары сапалы нарықтың бір бөлігі болып келді. Ол көбінесе үйлердің, коммерциялық және мемлекеттік ғимараттардың сыртқы қабырғаларын безендіру үшін қолданылды. Америка Құрама Штаттарындағы көптеген танымал қоғамдық ғимараттар, мысалы, Ұлттық собор, Билтмор иелігі, Эмпайр Стейт Билдинг, Пентагон, Далластағы "Крессент" және Пенсильвания қонақ үйі, сыртқы жағында Индиана әктасын пайдаланған. АҚШ-тың 50 штаттық капитолийінің 35-і Индиана әктасынан салынған. 1930 жылдардағы Рокфеллер орталығының бастапқы ғимараттары Бедфордтан алынған әктаспен салынған. 1955 жылы Теннесси штатының Капитолийінің сыртқы жағы, нашар сапасынан уақытымен тозығы жеткен Теннесси әктасын ауыстыру үшін Индиана әктасымен қайта жаңартылды. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі террористик шабуылдан кейін Пентагонды қайта құру кезінде 15 000 куб футтқа жуық Индиана әктасы қолданылды. 2009 жылы ашылған Бронкстағы "Янки стадион" сыртқы фасадында Индиана әктасымен қапталған панельдер кеңінен қолданылды. Индиана әктасы университеттердің құрылысында ерекше танымал болды. Чикаго университетінің нео-готикалық кампусы негізінен Индиана әктасынан салынған, бұл өрттен кейінгі құрылыстарда осы материалды пайдалану тенденциясына сәйкес келеді. Сент-Луистегі Вашингтон университетінің кампусы, жаңа және ескі ғимараттарында колледждік готикалық сәулет стилінде Индиана әктасын пайдаланады. Мичиган мемлекеттік университетінің солтүстік жағындағы көптеген ғимараттар Индиана әктасынан салынған. 42 қабаттан тұратын нео-готикалық көкжай "Білімнің соборы", Батыс жарты шардағы ең ірі білім беру ғимараты, Питтсбург университетінің жақын орналасқан ғимараттарымен бірге Индиана әктасымен қапталған. Йель университетіндегі Сент-Энтони қоғамының үйі де Индиана әктасынан салынған. Принстон университетінің ғимараттарындағы көптеген гаргульялар, соның ішінде Фирестоун кітапханасының сыртында орналасқан "Флейташы" да Индиана әктасынан қашалған. Кеноша округінің соты мен Висконсин штатының Кеноша түрмесінің екі құрылысы да осы әктастан салынған. Бұл тас Эдмонтон қаласындағы Макдональд қонақ үйіне дейін қолданылған. Небраска штатының Капитолийі Индиана әктасымен қапталған, себебі жергілікті әктас ауа райының әсеріне ұшырауға бейім деп танылған. Қышқыл жаңбырдың Индиана әктасын салыстырмалы түрде жылдам тозуына байланысты, бұл тас қазіргі кезде 19 және 20 ғасырдың басындағы ескерткіштерде бұрынғыдай жиі қолданылмайды.