Кіріспе

Британдық Rare Limited – британдық бейне ойын әзірлеуші және Лестерширдегі Твайкросс қаласында орналасқан Xbox Game Studios студиясы. Rare ойындары платформалық, бірінші тұлғадан ату, әрекет-қимыл, жекпе-жек және жарыс жанрларын қамтиды. Оның ең танымал ойындарына Battletoads, Donkey Kong және Banjo Kazooie сериялары, сондай-ақ GoldenEye 007 (1997), Perfect Dark (2000), Conker's Bad Fur Day (2001), Viva Piñata (2006) және Sea of Thieves (2018) сияқты ойындар кіреді. Ultimate Play the Game-ді іргесін қалаған Тим және Крис Стампер 1985 жылы Rare-ді құрды. Бастапқы жылдары Rare-ді Nintendo-ның жан-жақты қолдауы күшті болды, көбінесе Nintendo Entertainment System (NES) ойындарына бағытталды. Осы кезеңде Rare Wizards & Warriors (1987), R. C. Pro Am (1988) және Battletoads (1991) сияқты сәтті ойындар жасады. Rare Nintendo үшін маңызды екінші тарапты әзірлеушіге айналды, ал компанияның үлкен бөлігі Nintendo-ға тиесілі болды, Donkey Kong Country (1994) ойыны шыққаннан кейін. 1990 жылдары Rare өз ойындарын «Rareware» тауарлық белгісімен сата бастады және Donkey Kong Country сериясы, Killer Instinct (1994), GoldenEye 007, Banjo Kazooie (1998), Perfect Dark (2000) және Conker's Bad Fur Day (2001) сияқты ойындар үшін халықаралық деңгейде танылды және сыншылардың жоғары бағасын алды. 2002 жылы Microsoft Rare компаниясын сатып алды, ол өзінің бастапқы брендін, логотипін және көптеген интеллектуалдық меншік құқықтарын сақтап қалды. Содан бері Rare Microsoft-тың бейне ойын консольдары үшін эксклюзивті ойындар жасауға басымдық берді, соның ішінде Grabbed by the Ghoulies (2003), Kameo (2005), Perfect Dark Zero (2005) және Viva Piñata (2006). 2007 жылы Стамперлер Rare-ді тастап, басқа мүмкіндіктерді іздеді, ал 2010 жылы компанияның назары Xbox Live Avatar және Kinect-ке ауысып, үш Kinect Sports ойынын шығарды. 2015 жылы Rare өзінің 30 жылдығын мерекелеу үшін Rare Replay, Xbox One эксклюзивті жинағын шығарды. Rare-дің соңғы ойыны Sea of Thieves 2018 жылы жарық көрді. Бірнеше бұрынғы Rare қызметкерлері өз компанияларын құрды, мысалы, TimeSplitters сериясын жасаумен танымал Free Radical Design және Yooka Laylee (2017) ойынымен әйгілі Playtonic Games. Rare бейне ойын индустриясында кеңінен танылған және сыншылар мен журналистердің көптеген мақтауларын алды. Rare сондай-ақ құпиялылығымен және жабық студия ретінде белгілі. Бірнеше Rare ойындары, мысалы, Donkey Kong Country және GoldenEye 007, барлық уақыттағы ең ұлы және ең ықпалды ойындардың қатарында саналады, бірақ кейбір жанкүйерлер мен бұрынғы қызметкерлер Microsoft басқаруымен компанияның өнімдерін сынады.

Құрылғаны (1985-1993)

Rare компаниясы Лестерширдегі Эшби-де-ла-Зуш қаласында бұрынғы аркада ойындарын жасаған Тим және Крис Стэмперлер құрған Ultimate Play the Game компаниясынан туындады. Jetpac, Atic Atac, Sabre Wulf және Knight Lore сияқты көптеген сынға алынған және коммерциялық тұрғыдан сәтті шығарылымдардан кейін, Ultimate Play The Game Ұлыбританиядағы ең ірі бейне ойынды дамыту компанияларының біріне айналды. Компания әдетте ойындарды жасаған ZX Spectrum үй компьютері тек Ұлыбританияда танымал болды және олар бұл платформада жұмыс істеу компанияның өсуіне пайдалы болмайды деп сенді, себебі оны "соқпаққа тірелген жол" деп санады. Осы уақытта компания Жапониядан импортталған Famicom консолін қарастырып, оның компания үшін болашақтағы таңдаулы платформа болатынына сенді, өйткені ол Spectrum-нан күрделірек, бүкіл әлемдік нарыққа ие және оның картридждерінде жүктеу уақыты болмады. Осының нәтижесінде 1985 жылы Rare құрылды. Оның басты мақсаты консольді кері инженериялау және Famicom ойындарының кодтарын зерттеп, консольдің бағдарламалауы туралы көбірек білу болды. Famicom ақырында Солтүстік Америка мен Еуропада Nintendo Entertainment System (NES) деген атпен шығарылды. Компания кейін Tradewest, Acclaim Entertainment, Electronic Arts, Sega, Mindscape және Gametek сияқты әртүрлі ойын баспагерлерімен жұмыс істеді. Сондай-ақ, Teenage Mutant Ninja Turtles франшизасынан шабыттанған Battletoads ойынын жасады. Battletoads ойынының бірнешесі Sega-ның Mega Drive/Genesis сияқты кейбір жүйелеріне көшірілді. Кейіннен Rare Zippo Games компаниясын сатып алып, Rare Manchester деп атады. Ойынның үлкен кітапханасы үлкен пайда әкелді, бірақ олардың ешқайсысы компания үшін сынға алынған жетістікке жетпеді және оларда шығармашылық пен жаңару азырақ болды. SNES сол кезде SGI графикасының барлығын бірден көрсетуге қабілетсіз болғандықтан, Rare SGI графикасын 3D модельдер мен графикалық бейнелерді жасау үшін пайдаланды, содан кейін осы графиканы SNES жүйесінің картриджіне алдын ала рендерледі.

Осы кезеңде Rare өз ойындарын "Rareware" тауарлық белгісімен сата бастады. Компания Nintendo-ның маңызды дамытушыларының бірі саналды және Nintendo Rare-ке Nintendo каталогындағы кейіпкерлерді 3D CGI ойынын жасауға ұсынды. Сондай-ақ, Rare қызметкерлері Твикросс зообағына барып, нағыз гориллаларды байқап, бейнежазбаға түсірді. Ойын сыншылардың мақтауына ие болды, сыншылар ойынның жоғары деңгейдегі визуалды бейнесі мен көркемдік стилін жоғары бағалады. Killer Instinct Gold, Killer Instinct 2 консольдік нұсқасы, аркадалық нұсқаны кішірек Nintendo 64 картриджіне орналастыру үшін қолданылатын сығымдау технологиясының салдарынан графикалық төмендеуге ұшырады. Сол кезде Rare бірнеше командаға бөлініп, әртүрлі жобалармен жұмыс істеді. Үлкен масштабтағы платформалық ойын шығарылуға тиіс болды, бірақ ол кейінге шегерілді. Нәтижесінде Rare өз кестесін өзгертті және алдымен кішігірім жобаларын шығарды. Бірінші жоба GoldenEye 007 болды, ол Джеймс Бондтың GoldenEye фильміне негізделген ойын. Жобаны Мартин Холлис басқарды және дамуды тәжірибесіз команда жүргізді. Sega-ның Virtua Cop ойынынан шабыттанған Goldeneye 007 бастапқыда рельсті ату ойыны болған, бірақ команда ойынды кеңейтіп, оны еркін жүретін бірінші тұлғалық ату ойынына айналдыруға шешім қабылдады. Жаңа элементтер енгізілді, мысалы, жасырыну, басқа ату механикасы және қайта жүктеу. Ойынның дамуының соңында ойынға екі экранды мультиплеер қосылды. GoldenEye 007 - Rare компаниясы жасаған тұңғыш консольдік бірінші тұлғалық ату ойыны. Ол фильмнің шыққаннан кейін екі жыл өткен соң жарық көрді. Ойын сыншылардың мақтауына ие болды және көптеген марапаттар алды. Goldeneye 007 екі жыл бойы ең көп сатылған ойындардың бірі болды және бүкіл әлем бойынша сегіз миллионнан астам дана сатылды. Басты кейіпкердің орнына Банжо деп аталатын аю қойылды, ал Rare құс Казуидің рөлін кеңейтті. Екі кейіпкер де Уолт Дисней анимациялық студиясының фильмдеріндегі кейіпкерлерден шабыт алды және Rare жас аудиторияға тартымды болады деп үміттенді. Banjo-Kazooie 1998 жылдың маусым айында жарық көрді. 2000 жылы Banjo-Tooie атты жалғасы шықты. Banjo-Kazooie дамуы аяқталғаннан кейін Холлис бірден басқа жобаны бастады. Бастапқыда "Tomorrow Never Dies" фильміне байланысты жасалатын болған Rare басқа баспагерден көп ақша ұсынысын алып, Rare-ді жаңа кейіпкерлермен жаңа тұжырымдама жасауға мәжбүр етті. Ойынның негізгі бөлігі жарықпен байланысты, ол Perfect Dark деп аталды. Холлис Perfect Dark-тің дамуы басталғаннан кейін 14 айдан кейін Nintendo-ға Rare-ді тастады. Сол уақытта көптеген қызметкерлер компаниядан шығып, жаңа студиялар құрды. Басты жобалардың жетекшілері кеткеннен кейін, жаңа команда оның дамуын қолға алды және ойындағы жарықтың рөлін азайтып, оны қарапайым бірінші тұлғалық ату ойынына айналдырды. Ойынның қиын дамуы Rare-тің басқа командаларының жұмысына әсер етпеді. Perfect Dark әлі даму кезеңінде болғанда, Rare екі басқа ойынды шығарды: Jet Force Gemini және Donkey Kong 64. 1999 жылы Nintendo Disney компаниясымен келісімге келді және Rare-ке Микки Мауспен байланысты жарыс және оқиғалық ойындарды жасауды тапсырды. Жоба кейін Mickey's Speedway USA және Mickey's Racing Adventure болып өтті. Conker the Squirrel-дің де өз ойыны болды, бастапқыда Conker's Quest деп аталды. Кейін ол Twelve Tales: Conker 64 деп аталды; алайда, жаңа ойын тым отбасылық болуі және Banjo-Kazooie ойынына тым ұқсас болды деп сынға ілінді. Нәтижесінде, команда ойынды Conker's Bad Fur Day деп атап, 2000 жылы қайтадан жариялады. Conker's Bad Fur Day, Banjo-Kazooie-ден айырмашылығы, ересектерге арналған, және зорлық-зомбылық, дөрекі сөздер және әдепсіз юморға толы. Алайда, Nintendo Senior Managing Director Shigeru Miyamoto командадан ойынды Star Fox сериясының бөлігі ретінде қайта жасауды ұсынды, Nintendo-ның жаңа консолі GameCube үшін. Бұрынғы Star Fox ойындарынан айырмашылығы, Star Fox Adventures негізінен жердегі, ашық әлемді зерттеуге бағытталған. Ойын 2002 жылы шыққан кезде жағымды пікірлер алды, ал Nintendo Rare-ке қосымша капитал бермеді және компанияның қалған үлесін сатып алмады. Стэмперлер Nintendo студияны тікелей сатып алмағанына таң қалды. Rare әлеуетті сатып алушыларды іздеді. 2000 жылдың басында Activision және Microsoft қызметкерлері Rare-ке сатып алу ұсыныстарымен келді. Microsoft-тың Эда Фрайс айтуынша, Nintendo, Activision және Microsoft Rare-тің меншігі үшін бәсекелестікке түсті. Rare Activision ұсынысына қызығушылық танытты, бірақ Microsoft көбірек ақша ұсынды. 24 қыркүйекте 2002 жылы Microsoft Rare-ті 375 миллион долларға сатып алды. Rare Microsoft-тың Xbox үшін бірінші тарапты дамытушысы болды. Rare-тің Nintendo консольдері үшін жасаған ойындарының кейіпкерлерінің тауарлық белгілері, мысалы, Conker's Bad Fur Day ойынының Conker-і және Banjo-Kazooie сериясының Banjo-сы Rare-де қалды; Nintendo жасаған интеллектуалдық меншік, мысалы, Donkey Kong және Star Fox Nintendo-да қалды. Бұл Donkey Kong Racing ойынының GameCube үшін шығарылуын тоқтатты. Аударма кезеңінде 30 қызметкер Rare-ті тастап кетті. 2003 жылдың тамызында Rare және Microsoft THQ компаниясымен келісімге келді, THQ Rare-тің ойындарын Game Boy Advance үшін шығаруға, соның ішінде Ultimate кейіпкеріне негізделген Sabre Wulf ойынын, бастапқыда Game Boy Color ойыны болған Banjo-Kazooie: Grunty's Revenge және Donkey Kong: Coconut Crackers ойынынан жасалған It's Mr. Pants! ойындарын шығаруға келісті. 2005 жылдың қаңтарында осы келісім Banjo Pilot ойынының шығуымен аяқталды, ол Microsoft сатып алғанға дейін Diddy Kong Pilot деп аталған. 2003 жылы Rare Microsoft үшін алғашқы ойынын шығарды, Grabbed by the Ghoulies, әдеттен тыс жаратылыстарға толы үйдің ішіндегі оқиғаларға толы ойын. Бастапқыда еркін жүретін ойын ретінде жоспарланған, ол үлкен, жай ғана аудиторияны тарту үшін маңызды түрде жеңілдетілді. Ойын сыншылардан ара-тұра пікірлер алды және Rare-тің ең нашар және ең танылмаған ойыны деп есептелді. 2004 жылғы E3 көрмесінде Microsoft-тың Кен Лобб Rare-тің Nintendo DS дамыту жиынтықтарын алғанын мәлімдеді...

Мәдениет

Марк Бетериджтің айтуынша, Rare компаниясының басты мақсаттарының бірі – пайда табу үшін ғана емес, адамдарға ұнайтын ойындар жасау. Компания тарихында тек бейне ойын консольдары үшін, ешқашан компьютерлер немесе аркадалық құрылғылар үшін әзірлемеген. Stamper ағайындары тұрақты стандартты форматта жұмыс істеуді жөн көреді, ол ойын ойнауға арналған. Xbox-тың бұрынғы атқарушы директоры Питер Мур, компания сатып алынғаннан кейін Rare-дің жұмысына көңілі толмады. Ол Rare қызметкерлерінің «көшпенді жылдарды қайта жаңғыртуға» тырысқанын, бірақ олардың біліктілігі ескіргенін және «қазіргі нарықта қолданылмайтынын» атап өтті. Дункан Rare компаниясында әлі де көптеген талантты адамдар жұмыс істеп жатқанын және олардың «жақсы болашағы» болатынын мәлімдеді. Басқа бағдарламалық жасаушылардан айырмашылығы, Rare құпиялылығымен танымал болды; олардың кеңсе ғимараттары, Твайкросс маңындағы Manor Park-та, камералармен бақыланды. Компания ішінде әртүрлі «амбарларға» бөлінді, онда қызметкерлер тек өз тобының ойынымен айналысты. Rare Extreme 2004 және 2009 жылдары, сондай-ақ 2006 жылы Eurogamer сайтында жарияланды. 2010 жылы Rare MundoRare жанкүйерлер клубының ұсынысынан бас тартты. Фильм Rare-дің 25 жылдығын тойлау мақсатымен интернет және Xbox Live арқылы таратылмақ еді. Rare фильмді түсіруге рұқсат бермей, оның «мақсатқа сай еместігін» айтты. MundoRare жабылып, сайт компанияның жаңа корпоративтік бағытын қолдамайтынын мәлімдеді. Rare-дің құпиялылығын Hardcore Gamers Алекс Карлсон сынға алды, ол бұл оларды «ажыратып» жіберді және «жанкүйерлері қаламайтын» ойындар жасауға итермеледі деп ойлады.

Байланысты компаниялар

1997 жыл шамасында Rare компаниясының бірнеше қызметкері жеке компаниялар құру үшін кетіп қалды. Алғашқысы – Sony Computer Entertainment Europe қолдауымен құрылған Eighth Wonder, ол жабылуға дейін ешқандай ойын шығармады. Мартин Холлис Rare-ден кеткен соң Nintendo-ға қосылып, кейін өзінің Zoonami компаниясын құрды, ол Zendoku, Go! Puzzle және Bonsai Barber ойындарын шығарды. Perfect Dark командасының басқа мүшелері, оның ішінде Дэвид Доак және Стив Эллис Free Radical Design-ды құрып, TimeSplitters ойындары сериясын жасады. Бұл студия Crytek компаниясымен сатып алынып, 2014 жылы жабылуға дейін Crytek UK деп аталды, көптеген қызметкерлері Deep Silver Dambuster Studios-қа көшті. 2021 жылдың мамыр айында Deep Silver Free Radical Design-ды қайта құрды, оның негізін қалаушылары Стив Эллис пен Дэвид Доак жаңа студияны басқарады. Free Radical және Rare компанияларының бұрынғы қызметкерлері iOS ойындарын жасауға маманданған Crash Labs студиясын құрды. Conker's Bad Fur Day режиссері Крис Сивор, Rare қызметкері Шон Пайлмен бірге Gory Detail студиясын құрып, мобильді құрылғыларға Parashoot Stan және Steam платформасына The Unlikely Legend of Rusty Pup ойындарын шығарды. Starfire Studios компаниясын Rare компаниясының төрт бұрынғы қызметкері құрып, Microsoft Game Studios басып шығарған Xbox Live Arcade ойыны Fusion Genesis-ті ұсынды. Rare компаниясының тағы бір тобы Flippin Pixels мобильдік ойын студиясын құрды. Rare компаниясының бұрынғы қызметкері Ли Шунеман Microsoft студиясы Lift London-ды басқарды. Фил Тосселл мен Дженнифер Шнайдерит Nyamyam компаниясын құрып, Tengami ойынын шығарды. Playtonic Games компаниясын бірнеше бұрынғы Rare қызметкерлері құрды; олардың алғашқы жобасы – Banjo Kazooie ойынының рухани жалғасы Yooka Laylee. Крис пен Тим Стамперлер Тим Стампердің ұлы Джо Стампер құрған мобильдік ойын компаниясы FortuneFish-ке қосылды.

Ойындар

Rare компаниясы құрылғаннан бері бірнеше бейне ойынды жасап шығарды, 2002 жылға қарай 90 миллионнан астам данасы сатылды. Компанияның тоқтатылған жобаларының ішінде Dream: Land of Giants, ол кейін Banjo Kazooie ойынына айналды; Live & Reloaded аяқталғаннан кейін дамуын бастаған, Fable стиліндегі Urchin ойыны; Ordinary Joe; Savannah, Kinect негізіндегі ойын; Wii Fit және Professor Layton ойындарының Kinect нұсқалары, сондай-ақ Kameo: Elements of Power ойынының жалғасы бар.

Марапаттар

Rare көптеген марапаттар алды, оның ішінде GoldenEye 007 жұмысы үшін "Ұлыбританияның ең үздік әзірлеушісі" номинациясы бойынша BAFTA сыйлығы. 1997 жылы Electronic Gaming Monthly Rare компаниясын "Ең перспективалы ойын компаниясы" деп атады, оның себебі Nintendo 64 платформасы үшін жоғары сапалы ойындар шығарудағы үлкен табысы болды. 2000 жылы Rare Perfect Dark ойынын жасағандығы үшін BAFTA Interactive Entertainment Moving Images сыйлығымен марапатталды. Тим және Крис Стампер 2015 жылғы Develop Industry Excellence Awards жүлдесінде "Дамудың аңыздары" деп танылды. Rare Gamasutra сайтының "Барлық уақыттың ең үздік 30 әзірлеушісі" тізіміне енді, ал IGN оларды ең үздік бейне ойын жасаушылардың 36-шы орнына қойды. 2018 жылы Герберт өнер галереясы мен мұражайы компанияның жұмыстарына арналған ретроспективті көрме ұйымдастырды.