Кіріспе

Әр түрлі типтегі әлеуметтік ұйымдар – адамдар немесе топтардың бірлестігі.

Синдикат – белгілі бір іскерлік мәмілені жасау, ортақ мүдделерді ілгерілету немесе қорғау үшін құрылған жеке тұлғалардың, компаниялардың, корпорациялардың немесе ұйымдардың өздігінен ұйымдасқан тобы.

Этимология

Синдикат сөзі француз тіліндегі "синдикат" сөзінен шыққан, ол "әкімші" немесе "өкіл" мағынасын білдіреді (синдик сөзі "әкімші" дегенді білдіреді), латын тіліндегі "синдикус" сөзінен, ал ол өз кезегінде грек тіліндегі σύνδικος (syndikos) сөзінен туындаған, ол "мәселенің қамқоршысы" дегенді білдіреді; оны омбудсменмен немесе өкілмен салыстыруға болады.

Анықтама

Мерриам Вебстер сөздігі синдикатты бір команда ретінде жұмыс істейтін адамдар немесе кәсіпорындар тобы деп анықтайды. Бұл кеңес, орган немесе адамдардың бірлестігі, сондай-ақ қандай да бір міндетті орындауға немесе кеңсемен немесе құзыреттілікпен шарт жасасуға ресми түрде уәкілеттік алған ұйымдардың бірлестігі болуы мүмкін. Бұл ұйымдық қылмыстағы рэкетшілердің бірлестігін де білдіруі мүмкін. Сондай-ақ, бұл бірнеше тарапқа (газет, радио, теледидар, интернет) бір уақытта жариялануға арналған материалдарды сататын кәсіпорынға немесе бір басқарудағы газеттер тобына қатысты болуы мүмкін.

Еңбек синдикаттары

Синдикат, еңбек синдикаты немесе жұмысшы синдикаты кәсіподақ деген мағынаны да білдіре береді. Бұл қолданыс француз және испан тілдеріндегі осы сөздің этимологиялық байланысты сөздерінің жалпы мағынасына ұқсас.

Жұмысшылар басқаратын кәсіпорын

Осы мағынада, термин анархистік теориямен, әсіресе анархо-синдикализммен байланысты, онда кәсіподақтар мемлекеттік билік пен капиталистік корпорацияларға балама болады. Анархистер, синдикалистер және басқа да еркіндік социалистер "синдикат" сөзін жұмыскерлер басқаратын кәсіпорынды білдіру үшін қолданады. Мұндай кәсіпорынды онда жұмыс істейтін барлық адамдардың тікелей қатысуымен өтетін жиналысы басқарады, онда әр жұмыскердің бір дауысы болады. Басқарушылар болмауы мүмкін, немесе басқарушылар тікелей сайланады және олардың өкілеттіктерін кері қайтарып алуға болады. Екі жағдайда да ең маңызды шешімдер жұмыс күшінің барлығы бірлесіп қабылдайды. Бұл жұмыскерлердің өзін-өзі басқаруы деп аталады.

Қылмыстық синдикаттар

Қылмыстық синдикаттар ұйымдасқан қылмысты үйлестіру, дамыту және оған қатысу мақсатымен құрылады, олар субұлттық, ұлттық немесе халықаралық деңгейде жалпы заңсыз қызметпен айналысады. Синдикаттың құрылымдық бөлімшесі – қылмыстық отбасы немесе клан, олар итальяндық мафия мен итальяндық-американдық мафия отбасыларында (Нью-Йорк қаласындағы қылмысты бақылайтын бес отбасы, атап айтқанда Гамбино, Генуэзе, Луккезе, Бонанно және Коломбо отбасылары) көрініп тұрғандай, туыстық байланыстар негізінде ұйымдастырылады.

БАҚ синдикаттары

БАҚ-та синдикаттар – атау және авторлық құқық бойынша тіркелген ұйымдар. Мысалы, BBC Radio International – радио синдикациясымен айналысатын компания. Телевизия экранының төменгі үштен бірінде орналасқан жаңалықтар жолағы әдетте синдикат арқылы таратылған жаңалықтарды көрсетеді. Баспа синдикациясы газеттерге, журналдарға және веб-сайттарға жаңалықтар мақалаларын, колонкаларды, комикстерді және басқа материалдарды таратады. Олар мазмұнды қайта басып шығару құқығын ұсынады және авторлық құқықты иеленетін немесе өкілдік ететін мазмұнды қайта жариялауға басқа тараптарға рұқсат береді.

Кәсіпкерлік синдикаттар

Бірнеше кәсіптік ұйымдардан, мысалы компаниялар мен корпорациялардан құралған топ, олар нарықта ортақ мүдделерге ие, бірақ көбінесе тікелей бәсекелес болмайды. Ірі компаниялар мен корпорациялар нарықтағы өз позицияларын күшейту үшін синдикаттар құрады. Әртүрлі интернет жобаларына бағытталған интернет компаниялары мен корпорациялары өздерінің ішінде синдикаттар құруға бейім, онда тікелей бәсекелестер де қатысуы мүмкін. Мұндай жағдайларда олар брендтік басқару немесе іздеу жүйесін оңтайландыру сияқты нарықтың белгілі бір саласын бөліседі. Олар ұлттық немесе халықаралық деңгейде синдикат құруы мүмкін.

Сату синдикаттары

Сату синдикаты - бірлескен сату агенттігі бар картель. Мұндай біріккендер Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін кеңінен таралған. Жеке кәсіпорындардың сату бөлімдерін ұйымдық тұрғыдан біріктіру картель мүшесінің картель басқару органына тәуелділігін күшейтті. Бұл тенденция осы біріккендерді тұрақтандырды. Осы синдикат картельдерінің кейбір бас кеңселері мен басқа да ғимараттары тарихи ескерткіштер ретінде қазірге дейін сақталған.

Қаржы синдикаттары

Қаржы саласында банктік (немесе кредиттік одақ) синдикаты, көбінесе жай ғана синдикат деп аталады, – бұл банктердің (немесе кредиттік одақтардың) тобы, олар дәстүрлі түрде белгілі бір мақсат үшін және жалғыз қарыз алушыға әдетте үлкен сомада ақша береді. Синдикатталған несиелер – банктік синдикатпен кепілдендірілген несиелер және АҚШ-та олар жиі кездеседі, себебі ондағы қаржы нарықтары Еуропа немесе Оңтүстік Америкадағыдай жеке капитал нарықтарына емес, корпоративтік меншікке бағытталған. Синдикаттарда несиені ұйымдастыратын бас несие беруші және несиеге қатысатын бағынышты несие берушілер болады. Қызмет көрсету, өндіріп алу және басқа да операциялар көбінесе бас несие берушінің құзырында болады.

Сақтандыру синдикаттары

Сақтандыру шарты (өтемақы шарты) синдикаттық кәсіпкерлік ұйым түрінде жүзеге асырылған жағдайлар Хаммурапи кодексімен сабақтас. Өтемақы беру процесі ретінде сақтандыру синдикатының түсінігі алғаш рет Lex Rhodia-да заңдастырылды және бүгінгі күнге дейін теңдестірілген ортақ шығын заңы ретінде қолданылып келеді.

Ұлыбританиядағы Лондонның Ллойд сақтандыру биржасының моделі

Лондонның Ллойдс сияқты кейбір сақтандыру нарықтары, кез келген талаптардың шығындарын өтеуге толық жауапкершілікті мойнына алатын инвесторлардың синдикаттарымен кепілдендірілген сақтандыру қамтамасыз етеді. Синдикаттың әрбір мүшесі, синдикат жасасқан андеррайтингтің салдарынан туындаған шығындар мен қанағаттандырулар үшін толық және еркін жауапкершілікке ие.

Мемлекеттік және өндірістік сақтандыру синдикаттары

Көбінесе мұндай келісімдер жарияланбайды және реттелмейді, сондықтан оларды сипаттау мен анықтау қиын. Дегенмен, әлем бойынша мұндай мыңдаған келісімдер бар, онда тәуекелдер бірнеше жауапкершілік негізінде туыстық/мемлекеттік/кәсіптік топтар арасында бөліседі.

Жамағатпен қаржыландыру

Зерттеушілер синдикаттар көпшілік қаржыландырудағы нарық сәтсіздігінің ықтималдығын азайта алады деп санайды. Көпшілік қаржыландыру – бұл әдіс арқылы шығармашылдар онлайн-платформалар арқылы көптеген инвесторлардан жобаларын қаржыландыруға мүмкіндік алады. Акционерлік көпшілік қаржыландыру шығармашылдарға жобаға инвестиция салған инвесторларға үлестік акция беруге мүмкіндік береді. Акционерлік көпшілік қаржыландыруда, шығармашыл мен инвестор арасындағы ақпараттың теңсіздігі түрлі проблемаларға, ал кейбір жағдайларда нарық сәтсіздігіне әкелуі мүмкін. Синдикатты жеке тұлға, бизнес-инвестор немесе венчурлік капиталист құруы мүмкін. Синдикат құруды жоспарлаған жеке тұлға инвестициялық стратегияны әзірлейді және оны көпшілік қаржыландыру платформасында жариялайды. Басқа инвесторлар осы жеке тұлғаны, яғни жетекшіні қолдауға таңдау жасай алады. Қолдайтын инвесторлар жетекшінің инвестициялық стратегиясын орындауға және оған сыйақы төлеуге міндетті. Барлық акционерлік көпшілік қаржыландыру платформаларында синдикаттар жоқ.