Кіріспе

Американдық композитор және музыкант

Паулин Оливерос (30 мамыр 1932 – 24 қараша 2016) – американдық композитор, аккордеоншы және соғыстан кейінгі эксперименталды және электрондық музыканың дамуындағы маңызды тұлға. Ол 1960-шы жылдары Сан-Франциско таспалы музыка орталығының негіс қалаушы мүшесі және оның директоры болды. Ол Миллс колледжінде, Калифорния университеті, Сан-Диего (UCSD), Оберлин музыка консерваториясында және Ренсселер политехникалық институтында музыкадан сабақ берді. Оливерос кітаптар жазды, жаңа музыкалық теорияларды жасады және кибернетикадан метафораларды пайдалана отырып, музыкаға назар аударудың жаңа тәсілдерін зерттеді, оның ішінде "терең тыңдау" және "дыбыстық сезіну" концепцияларын дамытты. Ол Eyebeam резидентурасында болып өтті.

Ерте өмір және мансап

Оливерос Техас штатының Хьюстон қаласында дүниеге келген. Ол балабақшада-ақ музыкамен айналыса бастады, кейін бастауыш мектепте және жоғары білім орнында скрипка, фортепиано, туба және француз мүйізі сабақтарын алды. Он алты жасында композитор болуға шешім қабылдады. Оливерос Калифорнияға келді, күндізгі жұмыспен ақша тауып, аккордеон сабақтары беріп оны толықтырды. 21 жасқа келгенде ол алғашқы таспаға жазу құрылғысын алды, бұл оның осы салада өз туындыларын және болашақ жобаларын жасауына мүмкіндік берді. Орталық кейін Миллс колледжіне көшірілді, Оливерос оның алғашқы директоры болды; ол Қазіргі Заманғы Музыка Орталығы деп атау өзгертті. Оливерос өзі жасаған электронды сигналды өңдеу жүйесі – Expanded Instrument System арқылы өнер көрсетулерінде және жазбаларында жиі импровизация жасады. Оливерос Мэриленд университетінен (Балтимор округі), Миллс колледжінен (Окленд, Калифорния) және Де Монфорт университетінен (Лестер, Англия, Ұлыбритания) музыка саласында құрметті докторлық диплом алды.

UCSD

1967 жылы Оливерос Миллстен кетіп, Сан-Диегодағы Калифорния университетінің музыка факультетіндегі қызметке орналасты. Ол Ингберден каратэ оқып, қара белбеу деңгейіне жетті. 1973 жылы Оливерос университеттің жаңа ашылған, бір жылдық Музыкалық эксперименттер орталығында зерттеулер жүргізді; ол 1976 жылдан 1979 жылға дейін орталық директоры болып қызмет етті. 1981 жылы шығармашылық шектеулерден құтылу үшін, Оливерос Сан-Диегодағы Калифорния университетіндегі музыка профессоры лауазымын тастап, Нью-Йорк штатының солтүстігіне көшіп, тәуелсіз композитор, орындаушы және кеңесші болып жұмыс істеді. Демпстер, Оливерос және Панайотис Deep Listening Band тобын құрды, ал терең тыңдау 1985 жылы құрылған Паулин Оливерос қорының бағдарламасына айналды. Deep Listening бағдарламасына Еуропа, Нью-Мексико және Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі жылдық тыңдау семинарлары, сондай-ақ оқушылық және сертификаттау бағдарламалары кіреді. 2005 жылы Паулин Оливерос қоры Deep Listening Institute, Ltd. деп өзгертілді. Оливерос, Дэвид Гэмпер (1947–2011) және Стюарт Демпстерден құралған Deep Listening Band тобы үңгірлер, соборлар және үлкен жер асты цистерналары сияқты дыбыс беруге қолайлы кеңістіктерде орындау және жазумен айналысады. Олар Эллен Фуллманмен және оның ұзын ішекті аспабымен, сондай-ақ көптеген музыканттармен, бишілермен және өнерпаздармен бірлесіп жұмыс істеді. Ренсселердегі Терең тыңдау орталығы (CDL@RPI), бастапқыда Томи Ханн басқарды, қазір құрылып, бұрынғы Deep Listening Institute-тің мұрагері болып табылады. 2015 жылдың 11 наурызында Нью-Йорк штатының Троя қаласындағы Ренсселер политехникалық институтының Эксперименталдық медиа және сахналық өнер орталығында (EMPAC) мерекелік концерт өтті. Стефани Лавлесс қазіргі CDL@RPI директоры.

Дыбыстық байқау

Хайди фон Гунден Оливеростың жаңа музыкалық теориясын "дыбыстық сана" деп атайды және оны "қоршаған орта мен музыкалық дыбысқа саналы түрде назар аудару қабілеті" деп сипаттайды, бұл "үздіксіз сергектік пен әрқашан тыңдауға дайындық" талап етеді және ол Джон Бергердің визуалды сана тұжырымдамасына (оның "Көру жолдарындағыдай") ұқсас деп айтады. Оливерос бұл теорияны "Соник медитацияға кіріспе" және мақалаларында талқылайды. Фон Гунден дыбыстық сананы "сана психологиясының, жартылай жекпе-жектің физиологиясының және феминистік қозғалыстың әлеуметтануының синтезі" деп сипаттайды, сондай-ақ ақпаратты өңдеудің екі тәсілін – "көңіл және сананы" атайды. Кейін бұл ұғым кеңейтілді, символ төрт бөлікке бөлінді, ал төрт бөлік "белсенді түрде дыбыс шығару", "дыбысты ойша елестету", "қазіргі дыбысты тыңдау" және "өткен дыбысты есінде сақтау" дегенді білдірді, бұл модель "Соник медитацияда" қолданылды. Теорияны іске асыру "күшті тоналды орталыққа ие күрделі дыбыс массаларын" құрайды.

Басқа

Оливерос Ренсселер политехникалық институтында және Миллс колледжінде сабақ берді. Ол 1932 жылы Техас штатының Хьюстон қаласында дүниеге келді, ал 2016 жылы Нью-Йорк штатының Кингстон қаласында қайтыс болды. 1975 жылы Оливерос болашақ серіктесі, перформанс суретшісі Линда Монтаномен танысты. Оливерос туындыларының «Розалы ай» және «Розалы тау» деген атаулары Монтаноның бір кезде Розалы Тау деп аталғанын көрсетеді. Бұл жұп бірнеше ірі музыкалық театрлық қойылымдарда, би операларында және фильмдерде бірлесіп жұмыс істеді. Олар өздерінің қоғамдастығында ықпалды тұлғалар еді. Паулиннің досы және шәкірті, дыбыс суретшісі және эксперименталды диджей Мария Чавес Паулин мен Ионды былай сипаттайды: «Оларды бірге көргенде, сіз махаббатты көресіз». Энни Спринклдің 1992 жылғы «The Sluts and Goddesses Video Workshop – Or How To Be A Sex Goddess in 101 Easy Steps» атты туындысы, режиссерлігі мен продюсерлігі видеограф Мария Биттиге тиесілі болды, онда Оливерос музыкасын жазды. Оливерос 1994 жылы Contemporary Arts Grants to Artists қорынан сыйлық алды. 2007 жылы Оливерос Nameless Sound ұйымынан «Resounding Vision» сыйлығын алды. Ол Пол Д. Миллер, әрі DJ Spooky ретінде танымал болған редакторлықпен шыққан «Sound Unbound: Sampling Digital Music and Culture» (The MIT Press, 2008) кітабына бір тарау жазды. 2009 жылы Оливерос Колумбия университетінің өнер мектебінен Уильям Шуман сыйлығын алды. Оливерос бес кітаптың авторы: «Sounding the Margins: Collected Writings 1992–2009», «Initiation Dream», «Software for People», «The Roots of the Moment» және «Deep Listening: A Composer's Sound Practice». 2012 жылы Оливерос Contemporary Arts қорынан Джон Кейдж сыйлығын алды. Оливерос туындысы «Deep Listening Room» 2014 жылғы Уитни биенналесінде көрсетілді. Оливерос Avatar Orchestra Metaverse мүшесі болды, бұл композиторлар, суретшілер мен музыканттардың жаһандық ынтымақтастығы, Second Life виртуалды шындық платформасын өздігінен бір құрал ретінде қарастырады. Ол сондай-ақ Девон, Дартингтондағы Soundart Radio радиостансасының меценаты болды.

Фильмдер

1976 – Эфирдегі тамырлары бар музыка: Теледидарға арналған опера. 5-таспа: Полин Оливерос. Өндіруші және режиссері – Роберт Эшли. Нью-Йорк: Lovely Music. 1993 – Дыбыстың сезімтал табиғаты: 4 композитор – Лори Андерсон, Тания Леон, Мередит Монк, Полин Оливерос. Режиссері Майкл Блэквуд. 2001 – Рулетка теледидары: Полин Оливерос. Roulette Intermedium Inc. 2005 – Бушвельдтің Унази. Режиссері Ариан Каганов. Африкалық шу қоры өндірген. 2020 – Транзисторлы әпкелер. Режиссері Лиза Ровнер.