Кіріспе

Біріккен Корольдіктің құрылмаған өңірлік әуе компаниясы Flybe (айтылуы: /f//l//aɪ/, /b//iː/), flybe стилінде, – Англияның Эксетер қаласында орналасқан британдық әуе компаниясы. 2019 жылы Connect Airways компаниясына сатылғанға дейін ол Еуропадағы ең ірі тәуелсіз өңірлік әуе компаниясы болды. Flybe бір кезде Ұлыбританияның Лондоннан тыс ішкі рейстерінің жартысынан астамын қамтамасыз етті. Әуе компаниясы 1979 жылы Intra Airways және Express Air Services бірігуінен кейін Jersey European Airways ретінде құрылды. 1983 жылы әуе компаниясы Spacegrand Aviation-ға да иелік еткен Walker Steel Group компаниясына сатылды, және екі әуе компаниясы 1985 жылы Jersey European деген атпен біріктірілді. Әуе компаниясы 1990 жылдары айтарлықтай өсімді басынан өтті; осы кезеңде Jersey European Airways Embraer E 195 өңірлік авиалайнері үшін бастапқы клиент болды. 2000 жылы компания British European, ал 2002 жылы Flybe деп өзгертілді. 2006 жылдың 3 қарашасында Flybe BA Connect компаниясын сатып алу процесінде екені жарияланды, нәтижесінде компания Еуропадағы ең ірі өңірлік әуе компаниясы атанды. 2010 жылдың 10 желтоқсанында компания Лондон қор биржасында IPO арқылы тіркелді. 2019 жылдың ақпан айында Virgin Atlantic және Stobart Aviation қолдауымен Connect Airways консорциумына сатылды. Connect Airways Flybe және Stobart Air компанияларын Virgin Connect деп қайта атауды жоспарлаған, бірақ олар өздерінің әуе операторы сертификаттарын сақтап қалар еді. 2020 жылдың 5 наурызында Flybe әкімшілікке өтініш берді және барлық рейстерін тоқтатты. Бірнеше ай бойы қиындыққа тап болған компания COVID-19 пандемиясының брондауға тигізген әсері қиындықтарын күшейтті деп мәлімдеді. 2020 жылдың қазан айында бұрынғы акционері Cyrus Capital-мен байланысты Thyme Opco компаниясы әкімшілікпен Flybe брендін сатып алу және 2021 жылы әуе компаниясын қайта іске қосу туралы келісімге келді. 2021 жылдың сәуірінде жаңа компания Flybe Limited деп өзгертілді, операциялық лицензия, бағыттар бойынша лицензиялар және әуежай слоттарын алды; алғашқы рейс 2022 жылдың 13 сәуірінде орындалды. Қайта іске қосылған әуе компаниясы 2023 жылдың 28 қаңтарында қызметін тоқтатты.

Алғашқы жылдар

Flybe 1979 жылы 1 қарашада Джерси European Airways ретінде Джерсидегі Intra Airways және Борнмут қаласындағы Express Air Services компанияларының бірігуі нәтижесінде жұмысын бастады. Оны Джерси тұрғыны және негізгі инвесторы Джон Хабин құрды. Aviation Beauport және басқа да бизнес мүдделерін сатқаннан кейін, Хабин компанияға инвестиция салды, осылайша ол Джерси әуежайынан Ұлыбританияның ірі әуежайларына бірнеше бағыттар ашуға мүмкіндік алды. 1985 жылы Джерси European Airways 160 000 жолаушыны тасымалдап, жылдық кірісі 9 миллион фунт стерлингке жуық болды. Сол жылы әуе компаниясы кейбір ұшақтарында бизнес-класс қызметін ұсынды. Сол жылы 12 British Aerospace 146, төрт Fokker F27 және екі Short 360 ұшағынан тұратын ұшақ паркін пайдаланған компания, кеңею үшін қосымша BAe 146 ұшақтарын жалға алу процесінде болды; Джерси European компаниясының бас атқарушы директорының орынбасары Джим Френч 150-170 орындық Boeing 737 және Airbus A320 сияқты ірі авиалайнерлерді енгізу мақсатында жан-жақты зерттеулер жүргізіліп жатқанын хабарлады.

20002010 жыл

2000 жылдың маусым айында әуе компаниясы British European деп қайта аталғанын жариялады; компания өкілінің сөзіне қарағанда, бұл Джерси European Airways атауы енді қамтылған бағыттардың көлемін дұрыс көрсетпейтін болғандықтан жасалған. Бұл атау жақын арада қысқартылып, 18 шілде 2002 жылы Flybe деп өзгертілді, одан кейін әуе компаниясы толық қызмет көрсететін, төмен бағалы әуе компаниясы ретінде қайта позицияланды. Осыған сәйкес, бағалар мен өнімдерге түрлі өзгерістер енгізілді, мысалы, бір бағытты билеттерге жеңілдіктер, артық брондау практикасын тоқтату, әуе компаниясының қызмет стандартының клиенттік хартасы, сондай-ақ рейстердің кешігуі үшін өтемақы қарастырылды. 2005 жылдың маусым айында Flybe 26 Embraer E 195 өңірлік авиалайнерін сатып алатыны хабарланды; компания бұл шешімді 118 орындық E 195-тің экономикалық және өнімділік артықшылықтарына байланысты, бәсекелес 150 орындық ұшақтардан басымдық бергенін мәлімдеді. Flybe E 195-тің алғашқы тапсырыс берушісі атанды және 2006 жылдың соңында осы типтегі алғашқы ұшақты алды. Бастапқыда E 195 паркі әуе компаниясының жоғары трафикті магистральдық бағыттарына бағытталды, бірақ кейін компания желісін кеңейту үшін жаңа бағыттарда пайдалануды жоспарлады. Келесі он жылда әуе компаниясы қосымша E 195 ұшақтарына тапсырыс берді, олар Flybe паркінің маңызды бөлігін құрады. 2006 жылдың 3 қарашасында Flybe BA Connect әуе компаниясын, Лондон Сити әуежайынан бағыттарды қоспағанда, сатып алатыны жарияланды. 2007 жылдың наурыз айында бұл сатып алу аяқталды; BA Connect-ті сатып алу нәтижесінде Flybe-дің меншік үлесі Rosedale Aviation Holdings (69%), Flybe қызметкерлері (16%) және International Airlines Group (15%) арасында бөлісті. Бұл сатып алу Ұлыбритания мен Еуропаның континенттік бөлігіндегі Flybe бағыттар желісін кеңейтті, нәтижесінде Flybe Еуропаның ең ірі өңірлік әуе компаниясы атанды. 2008 жылдың 14 қаңтарында Flybe шотландтық Loganair әуе компаниясымен франшизалық келісімге қол қойғаны хабарланды, келісім 2008 жылдың 26 қазанында күшіне енеді, өйткені Loganair-дің British Airways-пен франшизалық келісімі 2008 жылдың 25 қазанында аяқталды. Келісімге сәйкес, Loganair ұшақтары Шотландиядан 55 бағыт бойынша Flybe түстерінде ұшатын болады. 2008 жылы Норвич әуежайынан 280 000 фунт стерлингтік жеңілдікті жоғалтпау үшін Flybe "актерлерді" іздеді, сондай-ақ өзінің веб-сайтында Дублинге тегін билеттер ұсынды. Осының салдарынан "Жердің достары" экологиялық тобы үкіметтен авиация саласын тексеруді сұрады. Бас директор Джим Френш 2009 жылғы Королеваның туған күні құрметіне авиация саласына қосқан үлесі үшін CBE орденімен марапатталды. 2010 жылдың 10 желтоқсанында Flybe Лондон қор биржасында IPO арқылы акцияларын ұсынысқа шығарды, ал акциялармен сауда сол күні басталды. Акциялардың толық жариялануы 2010 жылдың 15 желтоқсанында өтті. Акция бағасы 295 пенгке белгіленді, бұл компанияның құнын шамамен 215 миллион фунт стерлингке бағалады және компания үшін 66 миллион фунт стерлинг қаражат жинады, оның жартысы автопаркті кеңейтуге жұмсалды.

2011-2020 жылдар

2013 жылғы 23 мамырда Flybe Gatwick әуежайындағы ұшу уақыттарын (слоттарын) EasyJet-ке 20 миллион фунт стерлингке сатқаны және осы ұшу уақыттары 2014 жылғы 29 наурызда EasyJet-ке берілетіні хабарланды. Бас директор және төраға Джим Френч 2013 жылғы тамызда зейнеткерлікке шықты, бас директор лауазымын бұрынғы EasyJet қызметкері Саад Хаммадқа қалдырды, ал Саймон Лаффин төраға болды. 2013 жылғы қарашада Хаммад компания жұмысын өзгертіп, оның келуінен кейінгі алты апта ішінде үш жоғары лауазымды басшының отставкаға кетуін сұрады. Сол кездегі 158 бағыттың 60-тан астамы тікелей операциялық шығындарын және экипаж бен ұшақтарды ұстау шығындарын жаппады. 2014 жылғы наурызда Flybe брендін жаңартпақ екені жарияланды. Бұл жаңа жобаға жаңа лаванда түсті ұшақтардың сыртқы бояуы, жаңа интерьерлік ерекшеліктер және жаңа форма киімдер кірді. 2014 жылғы маусымда British Airways әуе компаниясының қалған үлесінің көп бөлігін сатты; акциялар шығарылуы арқасында бұл үлес 5%-ға дейін төмендеді. 2016 жылдың басында Flybe SAS Scandinavian Airlines компаниясымен 2016 жылғы қазан айынан бастап олар үшін 4 ATR 72-9 ұшағын ұшуға келісім жасағаны хабарланды. 2015 жылғы 4 наурызда Flybe Кардифф әуежайынан жаңа бағыттар ашты, соның нәтижесінде бағыттардың саны он бірге жетті. Flybe сондай-ақ 2015 жылғы жазда Кардифф әуежайында жаңа база ашу ниетін білдірді, бастапқыда екі Embraer 195 ұшағын орналастырды, кейіннен олардың саны үшке дейін артты. 2015 жылғы 10 қарашада Flybe екі Embraer 195 ұшағын Донкастер Шеффилд әуежайында орналастыратынын және 2016 жылдан бастап Амстердам, Берлин Тегель, Париж CDG, Джерси, Аликанте, Малага, Фаро және Ньюкуэйге жаңа бағыттар ашатынын мәлімдеді. Бұл хабарлама Flybe Боурнмут әуежайынан рейстерді тоқтату туралы хабарлаған күні жарияланды. 2016 жылғы қазан айында Дублин әуежайы қосылды, ол Stobart Air компаниясының орнын басты. 2016 жылғы 26 қазанда Хаммад бас директор лауазымынан шұғыл түрде кеткені және осыған байланысты Flybe оның орнына жаңа басшы іздеуді бастағаны хабарланды. 2016 жылғы 21 қарашада Flybe өзінің алғашқы еуропалық базасын Дюссельдорф әуежайында ашатынын мәлімдеді. 2017 жылғы ақпанда екі ұшақпен 60 ұшқыш, борт экипажы және инженерлер жұмыс істеді. 2016 жылғы 22 желтоқсанда Flybe Southend әуежайынан 12 бағытқа рейстер сатуға кірісті, бұл Stobart Air компаниясымен қолданыстағы франчайзингтік келісімді кеңейту болды. Flybe және Loganair өздерінің франчайзингтік келісімдері 2017 жылғы қазан айында аяқталатынын жеке-жеке жариялады. Flybe кейін Eastern Airways компаниясымен серіктестік туралы хабарлады және енді Loganair компаниясымен тікелей бәсекелесетін бағыттарды, атап айтқанда Шотландия материгінен Сторнуэй, Кирквалл және Самбургқа ұшуларды жүзеге асыратын болды. 2017 жылғы 16 қаңтарда CityJet компаниясының бұрынғы басшысы Кристин Оурмиерс Уайденер Саад Хаммад 2016 жылғы қазан айында кеткеннен кейін бас директор лауазымын қабылдады. Жыл соңында Flybe Heathrow-дан Абердинге және Эдинбургке ұшуды бастады, бұрын Virgin Atlantic Little Red пайдаланған ұшу уақыттарын (слоттарын) иеленді. 2018 жылғы 22 ақпанда франчайзингтік серіктес Stobart Air Flybe компаниясын 100% сатып алуға қызығушылық танытты. Алайда, бұл ұсыныс компания тарапынан қабылданбады және Stobart 2018 жылғы 22 наурызда өз қызығушылығын тоқтатты, бұл ұсыныстан кейін 25%-ға дейін өскен әуе компаниясының акцияларының құны бұрынғы деңгейіне түсті. 2018 жылғы қыркүйекте ұшақтың жаңартылған сыртқы бояуы ұсынылды, лаванда және ақ түстер сақталды, бірақ қызыл және сары түстер лаванда түсімен ауыстырылды. 2018 жылғы 14 қарашада, әуе компаниясының акциялары 75%-ға төмендегеннен кейін, Flybe стратегиялық опцияларды кең ауқымды қарау аясында бизнесті әлеуетті сату туралы әртүрлі тараптармен келіссөздер жүргізіп жатқанын мәлімдеді. 22 қарашада Virgin Atlantic компаниясы Flybe компаниясымен келіссөздер жүргізген тараптардың бірі екені белгілі болды. Flybe компаниясының Heathrow әуежайындағы ұшу уақыттары (слоттары) Virgin Atlantic компаниясына ерекше қызығушылық туғызды, сонымен қатар Flybe компаниясын Virgin Atlantic компаниясының Манчестер және Лондон Heathrow әуежайларындағы хабтарына жолаушыларды жеткізу үшін пайдалану мүмкіндігі де қарастырылды.

Әскери флоттың стратегиясы мен дамуы

Flybe 2020 жылдың ақпан айында соңғы Embraer 195 ұшақтарын пайдаланудан тоқтатты, олар пайдаланудан тоқтатылғаннан кейін жалға берушілерге қайтарылды. Flybe болашақта Q400 ұшақтарының өзінің паркінің негізгі бөлігі болып қалатынын мәлімдеген еді.

Dash 8 Q400

Flybe 2014 жылы Republic Airways-тен жалға алынған 24 ұшақты қосып алғаннан кейін Dash 8 Q400 ұшақтарының әлемдегі ең ірі операторы атанды. 2014 жылдың қыркүйегінде Republic Airways компаниясы 24 Q400 ұшағын 2018 жылдың наурызынан бастап екі жыл ішінде Flybe компаниясына жалға беруге келісім берді. 2017 жылдың маусым айында Flybe компаниясы шамамен 20 миллион фунт стерлингтік зиянға ұшырағандықтан 2017 жылдан бастап алты Q400 ұшағын пайдаланудан шығаратынын хабарлады. 2020 жылдың наурыз айында Flybe банкротқа ұшырағанда оның барлық 54 Dash 8 Q400 ұшағы сақтауға қойылды. 2021 жылдың қаңтар айында канадалық әуедегі өрт сөндіру жұмысына мамандандырылған Conair Group компаниясы Flybe компаниясының 11 Q400 ұшағын су шашуға және көп мақсатты өрт сөндіруге қолданылатын ұшақтарға айналдыру үшін сатып алғанын мәлімдеді.

Embraer 175 ұшағы

2010 жылдың 20 шілдесінде Flybe компаниясы 1,3 миллиард АҚШ доллары (£850 миллион) сомасына 35 Embraer 175 ұшағына тапсырыс берді, сондай-ақ 65 ұшаққа опция (2,3 миллиард доллар / 1,5 миллиард фунт стерлинг) және тағы 40 ұшақты сатып алу құқығы (1,4 миллиард доллар / 0,9 миллиард фунт стерлинг) алды. 88 орындық ұшақтарды 2011 жылдың шілдесінен 2017 жылдың наурызына дейін жеткізіп беру жоспарланған, бірақ алғашқы екі ұшақ 2011 жылдың қараша айында ғана келді. 2014 жылдың қыркүйегінде Flybe компаниясы Embraer компаниясымен 20 E 175 ұшағына жасалған тапсырыстың күшін жою және қалған төртеуінің жеткізілуін кейінге шегеру туралы келісімге келді. 2020 жылы Flybe банкротқа ұшырағанда, оның тоғыз E175 ұшағы түрлі лизинг берушілерге берілді. Жаңадан сатып алынған алты ұшақ Flybe Leasing деп аталатын Бермуда компаниясына, ал тағы біреуі CAW Finance Corp компаниясына тиесілі болды.

Embraer 195 ұшағы

2005 жылғы маусымда әуе компаниясы 14 Embraer 195 ұшағына тапсырыс берді, сондай-ақ қосымша 12 ұшаққа опция алды, осылайша ол бұл типтегі әлемдегі алғашқы клиент атанды. Сол айдың ішінде Bombardier Dash 8 Q400 ұшақтарының төрт опциясы нақты тапсырысқа айналдырылды, нәтижесінде Q400 флоты 45 ұшаққа жетті. Flybe алғашқы 118 орындық Embraer 195 ұшағын 2006 жылдың қыркүйегінде алды, және бұл ұшақтар 2003 жылы басталған паркті жаңарту процесін аяқтап, қолданыстағы BAe 146 ұшақтарын алмастыра бастады. E 195 ұшақтары Head-up Guidance System (HGS) жүйесімен жабдықталған және бір класс қызмет көрсетуге бағытталған. 2018 жылы Flybe болашақ флотын қарап шықты, нәтижесінде Bombardier Q400 негізгі ұшақ болып қала берді; тоғыз E195 ұшағы 2020 жылға дейін пайдаланудан шығарылды, бірақ көбірек жолаушылар тасымалдайтын бағыттар үшін бірнеше E175 ұшақтары сақталды. 2019 жылдың 3 сәуірінде Flybe 2019 жылы алты E195 және 2020 жылы қалғандарын қайтарып алу ниетін растады; Кардифф және Донкастердегі базалары жабылды, ал бұл бағыттар басқа базалардан Q400 ұшақтарымен қамтамасыз етілді.

Апаттар мен оқиғалар

2008 жылдың 1 тамызында Манчестерден Белфастқа ұшып бара жатқан Embraer 190 200LR ұшағының No. 1 Ауа цикл машинасы (ACM) істен шығып, ұшаққа түтін мен иіс енді. Мэйдей жарияланып, шұғыл түрде бағыт өзгертілді. Flybe рейсі BE484 ұшқыштары қышқылтек маскаларының техникалық мәселелеріне байланысты бір-бірімен, әуе қозғалысын басқару және кабина экипажымен байланысуда қиындықтарға тап болды. Авариялық эвакуация кезінде оң жақ қанат үстіндегі авариялық есік істемей, жабылып қалды. Сол жақ қанат үстіндегі есік арқылы эвакуацияланған жолаушылар қанаттан жерге қалай түсу керектігін білмеді. Осы оқиғаның нәтижесінде бірнеше ұсынымдар жасалды. 2012 жылдың 21 шілдесінде Ньюквейден Эдинбургке 47 жолаушымен ұшып бара жатқан Flybe ұшағы, түтін дабылының қысқа тұйықталуынан өрт сигнализациясы қосылып, Эдинбургте шұғыл қонуға мәжбүр болды және эвакуацияланды. Авиациялық апаттарды тергеу бюросы ұшқыштардың жалған дабылға байланысты тексеру тізімін дұрыс емес бастағанын, нәтижесінде кабинаның қысымы төмендегенін, қосалқы ұшқыштың дисплейлері істен шығып, автопилот өшірілгенін атап өтті. Flybe ұшқыштарын қайта оқытып, осындай қысқа тұйықталулардан болашақтағы жалған дабылдарды болдырмау үшін шаралар қабылдады. 2017 жылдың 10 қарашасында Flybe De Havilland Canada Dash 8 ұшағы Белфаст қалалық әуежайынан Инвернес әуежайына ұшып шыққаннан кейін мұрындық астесі бұзылып, Белфаст халықаралық әуежайына қайтарылып, мұрынымен қонды. Ұшақтың мұрынының асты, алдыңғы қысымды бөлігі, мұрындық астесі мен оның есіктері зақымданды, екі адам жарақат алды. Апат сенсордың ақауынан туындады, ол астеге жиырылған кезде есіктердің жабылуына себеп болды. Flybe ұшақтарының барлық паркін тексерді. Авиациялық апаттарды тергеу бюросы ұшақ және қону астесін өндірушілер апаттан бұрын жаңартылған жоба бойынша жұмыс істеп жатқанын атап өтті. 2018 жылдың 11 қаңтарында Глазго әуежайына ұшып бара жатқан Flybe Bombardier Dash 8 Q400 ұшағы, Белфаст қалалық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін автопилоттың дұрыс емес орнатылуына байланысты қасақана төмендеді. Ұшақ он сегіз секунд ішінде 1500 футтан 928 футқа дейін төмендеді, ең жоғары төмендеу жылдамдығы минутына 4300 футқа жетті. Осыған байланысты Flybe симулятордағы оқу және ұшу алдындағы тексеру тізімдерін жаңартты. 2019 жылдың 28 ақпанында Аликантеге бағытталған Flybe Embraer 195 ұшағы Эксетер әуежайының ұшу-қону жолағында эвакуацияланды, себебі қосалқы ұшқыш кондиционерден түтін шыққанын байқады, содан кейін иіс ұшаққа енді. Эвакуация кезінде бір жолаушы мен кабина экипажының бір мүшесі жарақат алды. Жылдам қозғалтқышты тоқтату қанат жақтаулары эвакуация үшін дұрыс орналаспауына себеп болды, нәтижесінде қанат үстіндегі есіктерден түсуге тырысқандар үшін үлкен биіктік пайда болды, олардың кейбіреулері кабинаға қайта кіріп, сырғытқыштар арқылы эвакуацияланды. Авиациялық апаттарды тергеу бюросы Еуропалық Одақтың авиациялық қауіпсіздік агенттігіне және АҚШ Федералды авиациялық басқармасына коммерциялық ұшақтардағы авариялық есіктердің дизайны мен орналасуын өзгертуді ұсынды. 2019 жылдың 14 қарашасында Хитроу әуежайына бағытталған Flybe DHC 8 400 ұшағы Корнуолл әуежайынан Ньюкуэйден ұшып шыққаннан кейін, ұшу экипажы қол доңғалақтарының ұшу деңгейін сақтау үшін елеулі түзетулер қажет екенін байқағаннан кейін Эксетер әуежайына сақтықпен шұғыл қону жасады. Авиациялық апаттарды тергеу бюросы сол жақ қанаттың сымы үзілгенін анықтады, сонымен қатар ұшақтың оң жақ қанаты мен парктегі басқа ұшақтар кейде қол доңғалағының әрекетіне жауап бермейтінін анықтады. Flybe тергеу аяқталғанға дейін жұмысын тоқтатса да, әуе компаниялары мен ұшақ өндірушісі жобалау және техникалық қызмет көрсетуде өзгерістер енгізді. Сондай-ақ, баяндамада АҚШ-та тыйым салынған ұшу деректерін жазу құрылғысындағы қайтарымсыз сүзгілерді қолдану сынға алынды, бұл қажетті деректердің жоғалуына әкелді.