Қарусыз көзбен көру мүмкіндіктері

Кіріспе

Адамның көру қабілеті, оптикалық құралдарсыз.

Жалаңаш көз, сондай-ақ көмексіз көз деп те аталады, бұл – телескоп немесе микроскоп сияқты ұлғайтқыш, жарық жинақтайтын оптикалық құралдардың немесе көзді қорғайтын құралдардың көмегінсіз көру қабілетін пайдалану тәжірибесі. Астрономияда жалаңаш көзбен жабдықсыз көрінетін аспан құбылыстарын және нысандарды, мысалы, қосылуларды, ұшып өтетін кометаларды, метеорлық жауынды және 4 Вестаны қоса алғанда, ең жарқын астероидтерді бақылауға болады. Аспан жөніндегі хабарлар мен түрлі сынақтар көзбен көруге болатын әсерлі құбылыстарды көрсетеді.

Астрономияда

Астрономиялық нысандардың көрінуіне жарық ластануы зор әсер етеді. Тіпті аспан өте қараңғы көрінетін қаладан бірнеше жүз шақырым қашықтықта да, әлсіз нысандарды көру шегін анықтайтын қалдық жарық ластануы болады. Көптеген адамдар үшін бұл қолжетімді ең жақсы бақылау жағдайлары. Мұндай "типикалық" қараңғы аспан жағдайында, жалаңаш көзбен +6 шамаға дейінгі жұлдыздарды көруге болады. Жарық ластануы жоқ, қараңғы аспан жағдайында +8 шамаға дейінгі жұлдыздар көрінеді. Уран мен Веста, әрине, көрінген, бірақ оларды планеталар ретінде тану қиын, себебі тіпті ең жарық кезде де олар өте әлсіз көрінеді. Уранның шамасы +5.3-тен +5.9-ға дейін, ал Вестаның шамасы +5.2-ден +8.5-ке дейін өзгереді (сондықтан ол тек қарсы тұру күндеріне жақын көрінеді). 1781 жылы ашылған Уран – технология (телескоп) арқылы ашылған алғашқы планета, оны жалаңаш көзбен байқамаған. Теориялық тұрғыдан қараңғы аспанда, қараңғыға бейімделген адамның көзі +6 шамадан жарық 5600 жұлдызды көреді, ал қараңғы аспан жағдайында +8 шамадан жарық 45000 жұлдыз көрінеді. Бірақ атмосфералық сіңіру және шаң бұл санды азайтады. Қала орталығында, жарық ластануының күшті болуына байланысты көздің шекті шамасы 2 шамаға дейін төмендесе, 50-ге жуық жұлдыз ғана көрінеді. Түстерді көруге болады, бірақ бұл көздің әлсіз жұлдыздарды көру үшін конустар емес, таяқшаларды пайдалануымен байланысты. Жұлдыздық шоғырлар мен галактикалар сияқты кеңейтілген нысандардың көрінуіне жарық ластануы планеталар мен жұлдыздарға қарағанда күштірек әсер етеді. Типикалық қараңғы жағдайда мұндай нысандардың тек бірнешеуі ғана көрінеді. Оларға Плеядалар, h/χ Персей, Андромеда галактикасы, Карина тұмандығы, Орион тұмандығы, Омега Центавр, 47 Тукан, Скорпионның құйрығына жақын Мессье 7 Птолемей шоғыры және Геркулестегі M13 шарлы шоғыры жатады. Үшбұрыш галактикасы (M33) – бұрылуды елестету қиын нысан, ол аспанда 50° жоғары болса ғана көрінеді. Осы жағдайда Canes Venatici-дегі M3 және Геркулестегі M92 шарлы шоғырларын да жалаңаш көзбен көруге болады. Алайда, өте қараңғы аспан жағдайында M33 тікелей көру арқылы да оңай көрінеді. Көптеген басқа Мессье нысандары да осындай жағдайда көрінеді. Боде галактикасы, мүсінші галактикасы, Жерден жалаңаш көзбен бес планетаны тануға болады: Меркурий, Венера, Марс, Юпитер және Сатурн. Типикалық қараңғы аспан жағдайында Уранды (+5.8 шама) бұрышталған көзбен де, ал Vesta астероидын оның ең жарық қарсы тұру кезінде де көруге болады. Өте қараңғы аспан жағдайында Нептунды оның ең жарық кезінде (+7.8 шама) ғана көруге болады. Күн мен Ай – күн жүйесінің жалаңаш көзбен көрінетін қалған нысандары – кейде жеті "планетаны" құрау үшін қосылады. Күндіз ай мен Күн ғана жалаңаш көзбен көрінеді, бірақ кейде Венераны күндіз де, сирек жағдайларда Юпитерді де көруге болады. Күн бату мен шығу кезінде, егер адам нақты қайда қарау керектігін білсе, Сириус немесе тіпті Канопус сияқты жарқын жұлдыздарды жалаңаш көзбен көруге болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, жалаңаш көзбен астрономияның қарыштамасы – Тихо Браге (1546–1601) еңбегі. Ол аспанды зерттеу үшін үлкен обсерватория салды. 1610 жылы Галилео Галилей аспанға телескоп бұрды. Ол бірден Юпитердің серіктерін және Венераның фазаларын, сондай-ақ басқа да көптеген нәрселерді ашты. Метеорлардың жауын-шашынын бинокльмен қарағаннан гөрі жалаңаш көзбен көру оңай. Мұндай жауын-шашынға Персеидтер (10–12 тамыз) және желтоқсанның Геминидтері жатады. Түнде 100-ге жуық спутник, Халықаралық ғарыш станциясы және Көктемдегі жол – жалаңаш көзбен көрінетін танымал нысандар. 19 наурыз 2008 жылы GRB 080319B деп аталатын гамма сәулелерінің жарылысы, Жерден жалаңаш көзбен көруге болатын ең алыс нысан ретінде жаңа рекорд орнатты. Бұл шамамен 7,5 миллиард жыл бұрын болды, жарық Жерге жету үшін осы уақытқа дейін саяхаттады.

The visibility of astronomical objects is strongly affected by light pollution. Even a few hundred kilometers away from a metropolitan area where the sky can appear to be very dark, it is still the residual light pollution that sets the limit on the visibility of faint objects. For most people, these are likely to be the best observing conditions within their reach. Under such "typical" dark sky conditions, the naked eye can see stars with an apparent magnitude up to +6m. Under perfect dark sky conditions where all light pollution is absent, stars as faint as +8m might be visible. Uranus and Vesta had most probably been seen but could not be recognized as planets because they appear so faint even at maximum brightness; Uranus's magnitude varies from +5.3m to +5.9m, and Vesta's from +5.2m to +8.5m (so that it is only visible near its opposition dates). Uranus, when discovered in 1781, was the first planet discovered using technology (a telescope) rather than being spotted by the naked eye. Theoretically, in a typical dark sky, the dark adapted human eye would see the about 5,600 stars brighter than +6m while in perfect dark sky conditions about 45,000 stars brighter than +8m might be visible. In practice, the atmospheric extinction and dust reduces this number somewhat. In the center of a city, where the naked eye limiting magnitude due to extreme amounts of light pollution can be as low as 2m, as few as 50 stars are visible. Colors can be seen but this is limited by the fact that the eye uses rods instead of cones to view fainter stars. The visibility of diffuse objects such as star clusters and galaxies is much more strongly affected by light pollution than is that of planets and stars. Under typical dark conditions only a few such objects are visible. These include the Pleiades, h/χ Persei, the Andromeda Galaxy, the Carina Nebula, the Orion Nebula, Omega Centauri, 47 Tucanae, the Ptolemy Cluster Messier 7 near the tail of Scorpius and the globular cluster M13 in Hercules. The Triangulum Galaxy (M33) is a difficult averted vision object and only visible at all if it is higher than 50° in the sky. The globular clusters M 3 in Canes Venatici and M 92 in Hercules are also visible with the naked eye under such conditions. Under really dark sky conditions, however, M33 is easy to see, even in direct vision. Many other Messier objects are also visible under such conditions. Bode's Galaxy, Sculptor Galaxy,

Five planets can be recognized as planets from Earth with the naked eye: Mercury, Venus, Mars, Jupiter, and Saturn. Under typical dark sky conditions Uranus (magnitude +5.8) can be seen as well with averted vision, as can the asteroid Vesta at its brighter oppositions. Under perfect dark sky conditions Neptune may be visible to the Naked eye only if Neptune is at its maximum brightness (magnitude +7.8). The Sun and the Moon—the remaining noticeable naked eye objects of the solar system—are sometimes added to make seven "planets". During daylight only the Moon and Sun are obvious naked eye objects, but in many cases Venus can be spotted in daylight and in rarer cases Jupiter. Close to sunset and sunrise, bright stars like Sirius or even Canopus can be spotted with the naked eye as long as one knows the exact position in which to look. Historically, the zenith of naked eye astronomy was the work of Tycho Brahe (1546–1601). He built an extensive observatory to make precise measurements of the heavens without any instruments for magnification. In 1610, Galileo Galilei pointed a telescope towards the sky. He immediately discovered the moons of Jupiter and the phases of Venus, among other things. Meteor showers are better observed by naked eye than with binoculars. Such showers include the Perseids (10–12 August) and the December Geminids. Some 100 satellites per night, the International Space Station and the Milky Way are other popular objects visible to the naked eye. 19 March 2008 A major gamma ray burst (GRB) known as GRB 080319B, set a new record as the farthest object that can be seen from Earth with the naked eye. It occurred about 7.5 billion years ago, the light taking that long to reach Earth.

Кішкентай нысандар мен карталар

Жақын жердегі кішкентай затты ұлғайтқыш немесе микроскопсыз қарағанда, заттың көлемі көру қашықтығына байланысты. Қалыпты жарық жағдайында (жарық көзі ~ 1000 люмен, 600–700 мм биіктікте, көру бұрышы ~ 35 градус) қалыпты көзбен көрінетін бұрыштық өлшем шамамен 1 доға минутына тең = 1/60 градус = 0,0003 радиан. Таза атмосфераның белгісі – Құс жолының көрінуі. Зенит пен көкжиекті салыстыру, ауаның ластану деңгейі мен шаң мөлшеріне байланысты "көк түстің" қалай нашарлайтынын көрсетеді. Жұлдыздың жыпылықтауы ауа турбуленттігінің көрсеткіші. Бұл метеорология үшін де, астрономиядағы "көріну қабілеті" үшін де маңызды. Жарық ластануы – әуесқой астрономдар үшін маңызды мәселе, бірақ көптеген шамдар өшірілгенде, түн ортасына қарай оның әсері азаяды. Ауадағы шаң-тозаң қаладан алыс жерде де "жарық дөңгелегі" арқылы көрінеді.