Михаил Дин Харрис – Онтарионың 22-ші премьер-министрі

Кіріспе

Онтарионың 22-ші премьер-министрі (1945 жылы туған)

Майкл Дийн Харрис (1945 жылғы 23 қаңтарда туған) – 1995 жылдан 2002 жылға дейін Онтарионың 22-ші премьер-министрі және 1990 жылдан 2002 жылға дейін Онтарионың Прогрессивті консервативтік партиясының (ПК партиясы) жетекшісі болған, зейнеткерлікке шыққан канадалық саясаткер. Партия басшысы ретінде ол Онтарио ПК партиясын «көк торизм» бағытына бұрды, «Ақыл-ойының революциясын» жақтады – бұл оның үкіметінің салықтарды төмендету және бюджеттік кесімдермен үйлестірілген бюджет тапшылығын азайту бағдарламасы. Торонтода туған Харрис Солтүстік Бэйде өсті және 1974 жылы мектеп кеңесінің мүшесі болғанға дейін шаңғы үйлетіп, мектепте сабақ берді. 1981 жылы Ниписсинг сайлау округінен провинциялық парламентке (депутат) сайланды. 1990 жылғы жетекші сайлауда Прогрессивті консервативтік партияның жетекшісі болды. Сол жылы өткен провинциялық сайлауда Харрис ПК партиясын қолдаудың шамалы өсуіне жеткізді, бірақ партия үшінші орында қалды. Бірақ бес жылдан кейін ол 1995 жылғы провинциялық сайлауда ПК партиясын үлкен көпшілік дауыспен жеңіске жеткізді. Кейін 1999 жылы партияны тағы да көпшілік дауыспен жеңіске жеткізді. Премьер-министр қызметін атқару кезеңінде Харрис «Ақыл-ойының революциясына» ерекше мән берді. Оның салықтарды төмендету саясаты бюджет тапшылығын арттырса да, әлеуметтік қызметтерге, денсаулық сақтау, білім беру және инфрақұрылымға жұмсалатын қаражатты қысқарту 1999 жылы бюджеттің теңгерімділігіне қол жеткізуге жеткілікті болды. Харрис үкіметі 1997 жылғы Онтарио мұғалімдерінің ереуіліне де тап болды, сондай-ақ Уолкертон қаласындағы E. coli бактериясының таралуы мен Иппервош дағдарысын басқаруда сынға ұшырады. 2002 жылы Харрис премьер-министр және ПК партиясының жетекшісі лауазымынан зейнетке шықты, оның орнын Эрні Ивз басты. Қызметтен кеткеннен кейін Харрис жеке секторға өтіп, консервативті саясатты зерттейтін Фрейзер институтының ғылыми қызметкері болды. Федералды саясатқа қатысу мүмкіндігі туралы болжамдарға қарамастан, Харрис 2004 жылғы Консервативтік партияның жетекшісі лауазымына кандидат болмады.

Өмірбаян

Харрис Торонтода, Онтариода, Хоуп Гудингтің (Робинсон) және Сидни Дийн Харристің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Солтүстік шығанақта өсті, онда оның әкесі Уаси Фоллс курортындағы балық аулау лагерін басқарды. Харрис Ватерлоо лютеран университетінде (қазіргі Уилфрид Лориер университеті) оқыды, бірақ бір жылдан кейін оқуын доғарды. 21 жасында әкесі шаңғы тауын сатып алғаннан кейін, Харрис екі жылға Квебек штатының Сент-Адель қаласына көшіп, шаңғы үйлетіп, нұсқаушы болды. Бірінші некесі аяқталғаннан кейін, ол Лоренциан университетіне және Солтүстік Бей мұғалімдер колледжіне түсіп, мұғалімдік куәлігін алды. Ол Солтүстік Бейдегі В. Дж. Фрикер мемлекеттік мектебінде бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істеді, онда бірнеше жыл бойы 120 оқушыдан тұратын жаңа, ашық жоспарлы сыныпта жетінші және сегізінші сыныптарға математика сабақтарын берді. Ол демалыс күндері Nipissing Ridge шаңғы курортындағы шаңғы нұсқаушысы ретінде, ал жазғы маусымда әкесінің балық аулау лагерінде бұрынғы жұмысын жалғастырды. Шаңғы курортының табысы артып, ол ақырында мұғалімдік қызметін тастады. Әкесі шаңғы тауын сатқаннан кейін, Харрис Солтүстік Бейдегі Пайнвуд гольф клубын басқаруға жұмысқа қабылданды.

Алғашқы саяси мансап

1974 жылы Харрис мектеп кеңесінің мүшесі болып сайланды. 1981 жылғы провинциялық сайлауда саясатқа қадам басып, Ниписсинг округіндегі үкіметтік либерал партиясының депутаты Майк Боланды жеңді. Кейін Харрис премьер-министр Пьер Трюдоның саясатына қарсы болғандықтан саясатқа белсенді түрде араласқанын айтты. Харрис 1981 жылдан 1985 жылға дейін Билл Дэвистің консервативтік үкіметінде қатардағы депутат ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы Фрэнк Миллердің партия басшысы болуына қолдау көрсетті және Миллерді партияның барлық кандидаттар арасындағы пікірсайыстарға дайындау үшін Деннис Тимбреллдің рөлін сомдады. Миллер 1985 жылдың 8 ақпанында Онтарио провинциясының премьер-министрі болып ант берді және Харристі табиғи ресурстар министрі етіп тағайындады. 1985 жылғы провинциялық сайлауда консерваторлар азшылық үкіметке дейін ықшамдалды, бірақ Харрис жеңілдіксіз қайта сайланды. Сайлаудан кейін табиғи ресурстар портфелін сақтап, 1985 жылдың 17 мамырында энергетика министрі болып тағайындалды. Миллер үкіметі көп ұзамай Дэвид Петерсонның либералдық партиясы мен Боб Рейдің Жаңа демократиялық партиясы (ЖДП) тарапынан сенімсіздік дауысынан жеңіліске ұшырады. Либералдық партия мен ЖДП арасындағы келісім либералдық азшылық үкіметіне екі жыл бойы басқаруға мүмкіндік берді, бұл шарттар ЖДП саясатының іске асырылуын қамтамасыз етті. Бұл шешім консерваторларды 42 жылдан кейін алғаш рет оппозицияға жіберді. Миллер отставкаға кетті, оның орнына Ларри Гроссман келді, ол 1987 жылғы сайлауда партияны сәтсіздікке ұшыратты және одан кейін көп ұзамай отставкасын жариялады. Харрис Ниписсинг округінде қайта сайланды.

Басшылық (1990)

Заңнамалық орынды жоғалтқан Гроссман 1990 жылға дейін партияның жетекшісі болды, ал Сарниядан сайланған Энди Брандт заң шығарушы органмен «уақытша жетекші» ретінде жұмыс істеді. Харрис ПК партиясының үй басшысы болып тағайындалды және 1989 жылға қарай партияның заң шығарушы органдағы ең ықпалды дауысына айналды. Харрис 1990 жылғы жетекшілік сайысына қатысып, Дианна Каннингхэмды жеңіп, Гроссманды партияның ресми жетекшісі ретінде алмастырды. Харрис партия жетекшісі болғаннан кейін көп ұзамай 1990 жылғы провинциялық сайлау жарияланды. Бұрынғы жетекші Ларри Гроссманның көмегімен Харрис салықты төмендету және шығындарды қысқарту туралы уәделері арқылы партияның негізгі қолдаушыларын біріктіре алды. Оның мұғалімдік тәжірибесінің арқасында Харристі Онтарио орта мектеп мұғалімдері федерациясының (OSSTF) бірнеше жергілікті мүшелері жеке қолдады. Сайлауда Боб Рейдің Жаңа демократиялық партиясы жеңіске жетті. Консерваторлар 130 орынның ішінде 17-ден 20-ға дейін өкілдер санын арттырды. Бастапқы алаңдаушылықтарға қарамастан, Харрис өзінің орынды сақтап қалды.

1995 жылғы сайлау

1994 жылғы 3 мамырда Харрис өзінің "Common Sense Revolution" ("Ақылға қонымды революция") платформасын таныстырды. Ол маңызды шығындарды қысқартуға, салықтарды төмендетуге, сондай-ақ провинцияның рекордтық 11 миллиард долларлық дефицитін жоюға шақырды. 1995 жылғы сайлауға дейін үкіметтегі Жаңа демократиялық партия мен қазіргі премьер-министр Боб Рэй сайлаушылар арасында беделін жоғалтты, себебі Онтарио экономикасының жағдайы, сондай-ақ Канада бойынша болған экономикалық төмендеу кезіндегі рекордтық қарыз бен дефицит оның себебі болды. Лин МакЛеодтың либералдық партиясы сайлау алдындағы сауалнамаларда көш бастады және НДП-дан қолдаудың ауысуынан пайда көреді деп күтілді, бірақ бірнеше даулы саясатты кері қайтаруы мен жалпы алғанда, нәтижесіз науқан өткізгені үшін қолдауын жоғалта бастады. Сайлаудағы шешуші момент Харристің теледебаттағы өнері деп есептеледі. Харрис телекамераға тікелей сөйлеп, партиясының "Ақылға қонымды революция" платформасын жеткізді. Рей үкіметі бұрын ұйымдасқан еңбекшілер арасындағы қолдауын жоғалтқан еді, себебі 1993 жылғы "Әлеуметтік келісімшарт" заңдарына наразылық болған (Харрис бастапқыда тартынғанмен, соңында оған қарсы дауыс берді). Харристің Рейдің әлеуметтік теңдік шараларына қарсылығы оған сайлау кезінде, әсіресе ер адамдар арасында, кәсіподақ мүшелерінің қолдауын алуға көмектесті. Өңірлік айырмашылықтар болғанымен, көптеген кәсіподақ сайлаушылары 1995 жылы НДП-дан Консервативтік партияға (ПК) ауысты (науқан басталғанда күтілгендей либералдарға емес), бұл ПК-ға Кембридж және Ошава сияқты, бұрын НДП-ны қолдаған бірнеше жаңа округтерді жеңуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ПК депутаттарының шамамен жартысы Торонто агломерациясын қоршап тұрған қала маңындағы аймақтан сайланды, оны телефон кодысы бойынша '905' деп атайды. 130 орындық заң шығарушы жиналыста ПК 20 орыннан 82 орынға дейін өсіп, үшінші орыннан үлкен көпшілікпен үкімет құрды.

Саналылық төңкерісі

Сайлаудан кейін Харрис үкіметі бірден бұрынғы Рей үкіметі кезінде жинақталған үлкен провинциялық тапшылықты қысқарту үшін ауқымды реформалар күшін жоғары қоюға кірісті. 1995 жылы қабылданған алғашқы маңызды шешімдердің бірі – әлеуметтік көмек төлемдерін 21,6%-ға төмендету болды. Үкімет бағдарламаны тиімсіз пайдаланатындардың көп екенін және ол жұмыс іздеуге кедергі келтіретінін мәлімдеді. Үкімет сондай-ақ "Онтарио жұмысы" деп аталатын, көбінесе "жұмысқа орналастыру" деп түсіндірілетін бағдарламаны енгізді, ол жұмыс істей алатын әлеуметтік көмек алушыларды оқуға немесе жұмысқа орналасуға қатысуға міндеттеді. Облыстық табыс салығы 1990 жылғы деңгейге дейін 30%-ға төмендетілді. Сонымен қатар, жоғары табыс иелерінен денсаулық сақтау шығындарын өтеу үшін жаңа "Әділ денсаулық сақтау салығы" енгізілді. Харрис үкіметі билікке келгеннен кейін көп ұзамай денсаулық сақтау секторындағы шығындарды қысқарту мақсатында бірнеше жүз медбике жұмыстан босатылды. Денсаулық сақтау қызметтерін қайта құру комиссиясының ұсыныстары негізінде үкімет бірқатар ауруханаларды жапты және біріктірді. Харрис жұмыстан босатылған аурухана қызметкерлерін 1960 жылдардың басында хула-хуп сәннен шыққаннан кейін жұмысын жоғалтқан адамдармен салыстырып, былай деді: "Хула-хуптар сәннен шығып, сол жұмысшылар зауыт пен басқа да өнім шығаратын компанияға ие болуға тиіс болды, үкіметте де осылай, және сіз білесіз бе, үкімет бұл шешімдерді көп жылдар бойы кейінге қалдырды, сондықтан кейде қайта құрылымдау қиынға соғады". Харрис үкіметі билікке келгеннен кейін ірі қалалық инфрақұрылым жобаларын қаржыландыруды қысқартты. Торонтодағы Эглинтон-Уэст метрополитенінің құрылысы басталғанымен, қаланың негізгі солтүстік-оңтүстік метро желісін қала маңымен және әуежаймен байланыстыруға арналған жылдам транзит желісі жобасы Харрис сайланғаннан кейін көп ұзамай қаржыландырудан бас тартты. Харрис үкіметі сондай-ақ либералды федералды үкіметтен трансферттік төлемдерді 30 миллиард долларға қысқартуға жауап ретінде денсаулық сақтау шығындарын қысқартты. Сондай-ақ, тәулік бойы тегіс жұмыс істейтін және тікелей медбикеге қосылатын "Telehealth Ontario" телефондық кеңес желісі құрылды. Харрис Онтарио Ғылыми-зерттеу және әзірлемелер қоры, Онтарио инновациялық қоры және Премьердің ғылыми-зерттеу үздік сыйлықтары сияқты қаржыландыру механизмдерін де жариялады. "Common Sense Revolution" аясында түрлі мемлекеттік кәсіпорындарды сату жоспарланды, олардың ішіндегі ең ірілері – Ontario Hydro және Онтарио спирттік ішімдіктерді бақылау кеңесі болды. Екеуі де сатылмады, бірақ Ontario Hydro бес компанияға бөлінді (ең ірілері – Ontario Power Generation және Hydro One, тиісінше электр энергиясын өндіру және таратумен айналысады) оларды кейін сату мақсатымен. Аталған мемлекеттік кәсіпорындарды сатуға халықтың қарсылығы үкіметтің жоспарларын кейінге шегерді. 1999 жылы 407 тас жолы жеке консорциумға жалға берілді. Бұл қадамдардың ең ірісі және ең көп талқыланғаны – Метро Торонтоны құрайтын жеке қалалардың біріктіріліп, бір қала құруы болды (бұл қала бұқаралық ақпарат құралдары мен азаматтар тарапынан "мегаполис" деп аталды); біріктіру олардың сайлауалды бағдарламалық платформасының бөлігі емес еді. Консерваторлар бұл қадам қызметтердің қайталануын жоюға және тиімділікті арттыруға мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Оппозициялық партиялар бұл қадамға қарсы болды; НДП Торонтодағы барлық көшелердің атауын оқып, заң жобасына қарсы филибүстерлік әрекет жасауға тырысты. Провинциялық міндеттемелерді одан әрі азайту үшін провинциялық әлеуметтік көмек бағдарламаларына қаржылық жауапкершілік муниципалитеттерге жүктелді немесе "көшірілді", бұл муниципальді салық базасына жүктемені арттырды. Онтариодағы муниципалитеттер тізімі 2001 жылғы Муниципалитеттер туралы заңмен жаңартылды, бұл Онтарио муниципалитеттерінің құрылуын және басқаруын регламенттейтін заңнама, Торонто қаласын қоспағанда, қазір Торонто қаласы туралы 2006 жылғы заңға бағынады. 2001 жылғы Муниципалитеттер туралы заң төменгі және бір деңгейлі муниципалитеттерге қала, кент, ауыл, поселке немесе муниципалитет ретінде бірігуге құқық береді. Харрис үкіметі 1996 жылы Мемлекеттік сектор қызметкерлерінің жалақысын жариялау туралы заңды қабылдады, осы заңға сәйкес жыл сайын "Sunshine List" жарияланып, жылына 100 000 доллардан астам жалақы алатын мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы мен жәрдемақылары жарияланды, бұл есеп беруді арттыруға бағытталған шара болды.

Upon election, the Harris government immediately began to implement a far reaching reform agenda to cut the large provincial deficit accumulated under the previous Rae government. One of its first major policy decisions in 1995 was to cut social assistance rates by 21.6%. The government argued that too many people were taking advantage of the program, and that it acted as a disincentive for seeking employment. The government also introduced "Ontario Works", frequently referred to as "workfare", a program that required able bodied welfare recipients to participate in either training or job placements. Provincial income taxes were cut by 30% to pre 1990 levels. In addition, a new Fair Share Health Levy was established and charged to high income earners to help pay for mounting health care costs. Shortly after assuming office, the Harris government announced that several hundred nurses would be laid off to cut costs in the health sector. The government also implemented a series of hospital closures and amalgamations on the recommendations of a Health Services Restructuring Commission. Harris compared the laid off hospital workers to the people who lost their jobs after the hula hoop fad died down in the early 1960s, commenting "Just as Hula Hoops went out and those workers had to have a factory and a company that would manufacture something else that's in, it's the same in government, and you know, governments have put off these decisions for so many years that restructuring sometimes is painful". The Harris government cut funding of major urban infrastructure projects upon assuming office. Though construction had already begun on the Eglinton West subway in Toronto, a proposed rapid transit line to ultimately link the main north–south subway line of the city with the suburbs and airport, funding was cancelled shortly after Harris's election. Harris's government also cut health spending to counter the $30 billion cut in transfer payments from the Liberal federal government. It also introduced Telehealth Ontario, a 24 hour toll free telephone help line with live connection to registered nurses. Harris also announced funding vehicles such as the Ontario R&D Challenge Fund, the Ontario Innovation Trust and the Premier's Research Excellence Awards. One part of the Common Sense Revolution was to sell off various government owned enterprises, the largest of which were to be Ontario Hydro and the Liquor Control Board of Ontario. Neither was actually sold off, but Ontario Hydro was split into five successor companies (the two largest being Ontario Power Generation and Hydro One, representing generation and distribution of power respectively) with the plan of eventually selling them off. Public opposition to the sale of these money making government enterprises postponed the government's plans. In 1999, Highway 407 was leased to a private consortium. In the largest and most widely covered of these moves, the individual cities that made up Metro Toronto were merged into a single city (called the "megacity" by the media and citizens); the amalgamation was not part of their pre election policy platform. The Conservatives argued that the move would eliminate duplication of services and increase efficiency. Opposition parties were strongly opposed to the move; the NDP took the unusual step of attempting to filibuster against the bill by reading out the name of every street in Toronto. In order to further reduce provincial commitments, financial responsibility for provincial income assistance programs was transferred or "downloaded" to municipalities, increasing the burden on municipal tax bases. The list of municipalities in Ontario was updated by the Municipal Act, 2001, which is the legislation that enables incorporation and stipulates governance of Ontario's municipalities, excluding the City of Toronto, which is now subject to the City of Toronto Act, 2006. The Municipal Act, 2001 provides lower and single tier municipalities with the authority to incorporate as cities, towns, villages, townships, or generically as municipalities. The Harris government also passed the Public Sector Salary Disclosure Act in 1996, publishing so called Sunshine lists annually to disclose wages and benefits of public employees earning over $100,000 per year, to increase accountability.

Білім

Харрис үкіметі білім беру саласында бірнеше реформалар енгізді. Онтариодағы орта мектептің бесінші жылы (OAC жылы деп аталады) жойылды. Бұл 2003 жылы екі жылғы түлектердің қатарын (оларды "қос топ" деп атайды) құрады. Харрис 160-шы заңды (Білім сапасын жақсарту туралы заң) енгізді, ол студенттер үшін бірыңғай оқу бағдарламасын және провинциялық тестілеуді міндеттеді. Бұл 3- және 6-сыныптарға арналған EQAO (санау және жазу қабілетін бағалау) тестілеуін, сондай-ақ 10-сыныпқа арналған жазу қабілетін бағалау тестілеуін қамтиды. Харрис орта мектеп оқушыларына бітіру үшін қоғамдық қызметте кемінде 40 сағат ерікті жұмыс істеуді міндеттеді. 1999 жылы "мұғалімдерді тестілеу" саясаты енгізілді, оған сәйкес мұғалімдер жүйелі түрде емтихан тапсыруға міндетті болды. Директорлар мен оқу ісі жөніндегі директорлардың орынбасарлары [OTF] қатарынан шығарылды.

Квебектің бөлінуіне қатысты 1995 жылғы референдум

Харрис, Стивен Харпермен бірге премьер-министр Жан Кристианның Квебек тарапынан сепаратист лидерлер – Люсьен Бушар мен Марио Дюмон тағайындаған келіссөзшілермен кездесу үшін келіссөзшісі ретінде тағайындалды. Референдум науқаны кезінде Харрис: «Егер Квебек жекеленсе, ол шет ел болады. Нүкте.» деді.

Иппервош дағдарысы

Харис ант бергеннен кейін көп ұзамай премьер ретінде алғашқы қиын жағдайға тап болды. Жер дауымен күресіп жүрген наразылар Торонтодан батысқа қарай 200 километр жердегі провинциялық саябақты басып алды. Наразылармен қақтығыс кезінде Онтарио провинциялық полициясының аға сержанты Кеннет Дин саябақты басып алған халық өкілдеріне оқ атты, нәтижесінде Дэдли Джордж есімді наразы қаза тапты. Гранд-Бендтің жанындағы Иппервош провинциялық саябағын Стони-Пойнт ожибвей тайпасының мүшелері басып алып, жерді қайтару процесінің ұзаққа созылуына наразылық білдірді. Кейіннен Дальтон МакГинтидің либералдық үкіметі Харрис тарапынан көрсетілген қарсылық салдарынан Иппервош саябағына қатысты тергеу жүргізуге шешім қабылдады.

Екінші мерзім (1999-2002)

1999 жылы Харрис үкіметі Торонто маңындағы қалалық аймандардағы саяси қолдауының арқасында көпшілік дауыспен екінші мерзімге қайта сайланды. 1999 жылы Харрис үкіметі провинциялық бюджетті теңгерледі. Харрис қолдаушылары үкімет кірісінің 1995 жылы 48 миллиард доллардан 2001 жылы 64 миллиард долларға дейін өскенін, осы кезде бюджет теңгерілгенін атап көрсетті. 1999 жылы Харрис «Онтарионың мәдени мұрасы» атты бағдарламаны жариялады. Бұл бастамаға 378 жаңа саябақ пен қорғалатын аумақ қосылды, соның нәтижесінде Онтариодағы олардың жалпы саны 650-ге жетті және Онтарионың қорғалатын аумақтарының көлемі артты. 2000 жылы Уолкертон қаласының су көзі E. coli бактериясымен зарарданды. Нәтижесінде жеті адам қайтыс болды және жүздеген адам ауырды. Харрис үкіметінің алғашқы құрамы 1996 жылдың қазан айында провинциялық суды тексеруді жекешелендірген болатын. Кейіннен су сапасына жауапты жергілікті лауазымды тұлға Стэн Кобельдің жалған куәлік бергені, құжаттарды жасағандығы, су сапасын жүйелі түрде тексермегені және жағдай туған кезде денсаулық сақтау басшысына уақтылы хабарламағандығы анықталды. 2004 жылдың соңында Кобель осы құқық бұзушылыққа қатысты жеңіл қылмыс бойынша өзін кінәлі деп мойындады және бір жылға бас бостандығынан айырылды. Уолкертон оқиғасы Харрис үкіметі үшін ауыр салдарға әкелді. Харрис су стандарттарын төмендеткені үшін бұрынғы НДП үкіметін кінәлады. Харрис судья Деннис О'Коннор төрағалық еткен қоғамдық сауалдауды ұйымдастырды, ол Стэн Кобельдің сумен жабдықтауды тиісінше бақыламауы мен өңдемеуіне қоса, су сапасын тексеруді либерализациялау және Қоршаған орта министрлігіне қаржыны қысқарту да себеп болғанын атап өтті. 2000 жылдың 15 маусымында Онтарио заң шығарушы органы орналасқан Куинс-паркте тәртіпсіздіктер орын алды. Онтариодағы кедейлікке қарсы күрес коалициясы және Джордж Смитхерман сияқты белсенділер молотов коктейльдерін, кірпіштер мен бөтелкелер лақтырды. Харрис үкіметі Онтариодағы әлеуметтік жәрдемақы алушылардың санын 500 000-ға қысқартты; сыншылар бұл шаралар баспанасыздық пен кедейліктің өсуіне әкелді деп санайды. Қолдаушылар жоғары әлеуметтік жәрдемақылардың кіріспе деңгейлі жұмыс орындарын табуға кедергі келтіргенін және 1995-2005 жылдар аралығында кедейлік деңгейі салыстырмалы түрде өзгермегенін мәлімдеді. 1990 жылдардың соңында жұмыспен қамту деңгейі айтарлықтай өсті. Үкімет еңбек заңдарын қайта жазып, жұмыс орындары кәсіподаққа қосылу үшін жасырын дауыс беруді міндетті етті. Бұрынғы НДП үкіметінің ереуіл кезінде уақытша жұмысқа алынған жұмыскерлерді жалдауды тыйым салған заңы күштен шығарылды. Харрис үкіметі енгізген басқа өзгерістердің қатарында математика мен сауаттылық пәндерінен студенттерге арналған бірыңғай тесттер, EQAO тесттері бар. EQAO тесттері 3 және 6-сыныптарда (математика және сауаттылық бойынша) және 9-сыныпта (тек математика бойынша) өткізіледі. Мұғалімдерге тесттерді алдын ала қарауға рұқсат етілмейді, бұл «тестке бағытталған оқыту» тәуекелін жояды. Мектеп директорлары EQAO нәтижелерін ұстаздар кеңесінде талқылауға және осы нәтижелерге сәйкес жұмысты жоспарлауға міндетті. 10-сыныпта оқушылар бітіру үшін сауаттылықтан тест тапсыруы керек. Мектептерді қаржыландырудың жаңа провинциялық формуласы жергілікті кеңестердің салық салу өкілеттігін жойды. 2001 жылы Харрис үкіметі балаларын жеке және діни мектептерге жіберген ата-аналарға салық жеңілдігін беру жоспарын ұсынды (осы бастамаға 1999 жылы қарсылық білдіргеніне қарамастан). Қолдаушылар католик мектептеріне мемлекеттік қаржы бөлінетінін ескере отырып, бұл әділ екенін мәлімдеді, ал қарсыластар мемлекеттік жүйеден ресурстар мен оқушылардың кетуіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Харрис сондай-ақ дәстүрден аттап, парламенттік комитеттерге артта қалған депутаттарды тағайындады. Харрис 2002 жылдың 14 сәуірінде премьер-министр және провинциялық депутат қызметінен кетті, ал оның орнына ПК партиясының жетекшісі және премьер-министр лауазымына ұзақ жылдар бойы серігі және қаржы министрі болған Эрни Ивс тағайындалды.

In 1999, the Harris government was re elected for a second term with a majority government, helped largely by its political base in the suburban areas around Toronto. The Harris government balanced the provincial budget in 1999. Harris supporters pointed to the fact that government revenues rose from $48 billion in 1995 to $64 billion by 2001, when the budget was balanced. In 1999 Harris also announced a program called Ontario's Living Legacy. The initiative added 378 new parks and protected areas, bringing the total in Ontario to 650 and increasing Ontario's protected areas to more than
Controversy arose in 2000 when the town water supply of Walkerton became infected by E. coli. Seven people died and hundreds became ill. Provincial water testing had been privatized in October 1996 by Harris's first government. It was later discovered the local official responsible for water quality, Stan Koebel, had lied, falsified records, failed to test water quality regularly, and when the outbreak occurred had failed to promptly notify the local medical officer of health. In late 2004, Koebel pleaded guilty to a minor charge in relation to the offence and was sentenced to one year in jail. The Walkerton tragedy had serious ramifications for Harris's government. Harris blamed the previous NDP government for loosening water standards. Harris called a public inquiry, headed by Justice Dennis O'Connor, which later noted that in addition to Stan Koebel's failure to properly monitor and treat the water supply, deregulation of water quality testing and cuts to the Ministry of the Environment were contributing factors. A riot developed at Queen's Park, the site of the Ontario Legislature, on June 15, 2000. The Ontario Coalition Against Poverty and other activists who included George Smitherman, lobbed molotov cocktails, bricks, and bottles. Harris's government reduced Ontario welfare rolls by 500,000 people; critics contend these cuts led to a rise in homelessness and poverty. Supporters argued that high welfare rates had created disincentives to find entry level jobs, and that poverty levels remained relatively unchanged between 1995 and 2005. Employment rates increased significantly during the late 1990s. The government rewrote labour laws to require secret ballot votes before workplaces could unionize. The previous NDP government's law outlawing the hiring of replacement workers during strikes was repealed. Other changes brought in by the Harris government include standardized math and literacy student tests, known as EQAO. EQAO testing is conducted in Grade 3 and 6 (for math and literacy) and 9 (for math only). Teachers are not allowed to preview the tests ahead of time, eliminating the risk of 'teaching to the test'. School principals are required to discuss EQAO results during staff meetings, and plan their focus accordingly. In Grade 10, high school students are required to pass a literacy test in order to graduate. A new provincial funding formula for school boards stripped the local boards of their taxation powers. In 2001, the Harris government introduced a plan to give a tax credit for parents who send their children to private and denominational schools (despite having campaigned against such an initiative in 1999). Supporters claimed it was fair given the public funding of Catholic schools, while opponents were concerned about a potential diversion of resources and students from the public system. Harris also broke with tradition to place backbench MPPs on Cabinet committees. Harris resigned as premier and MPP on April 14, 2002 and was succeeded as PC leader and premier by his long time friend and minister of finance, Ernie Eves.

Саясатта болғаннан кейін (2002 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Офистен кеткеннен кейін көп ұзамай Харрис Торонтодағы Goodmans LLP заң фирмасына қосылды, онда ол 2010 жылға дейін кеңесші болып қызмет етті. Кейін 2002 жылы Харрис Фрейзер институтына, оңшыл либертариандық ой-саналы орталыққа аға ғылыми қызметкер ретінде қосылды. Ол Престон Мэннинг идеяларымен байланысып, федералды саясатта да, Альбертада да маңызды ықпал етті. Харрис Мэннинг орталығының директорлар кеңесінде қызмет етті. 2003 жылдың қаңтар айында Харрис Magna International компаниясының директорлар кеңесіне мүше болып тағайындалды. Соңғы кезде 2011 жылы ол акционерлердің 38% қолдауына қарамастан, Magna басқармасына қайта сайлануға келіскені үшін сынға ілікті. Бұл Канадада акционерлердің дауыстары директорды қолдау ретінде немесе "қолдау көрсетілмеген" деп есептелетін болғандықтан мүмкін болды, яғни олар дауыс беруге қатыспаған болып саналады. 2012 жылы Харрис Magna International компаниясының директорлар кеңесінен, 2010 жылы бастауға көмектескен компанияның екі класты акциялар құрылымын тарату процесін аяқтағаннан кейін кететінін мәлімдеді. Кейіннен ол 2004 жылғы Онтарио провинциясының Прогрессивті консервативтік партиясының лидерлігіне сайлауда дауыс берген кезде, өзін таныстыруын сұраған партия шенеунігіне қатысты дауға түсті, ол оған айқайлап, бірнеше рет дөрекі сөздер айтты. 2010 жылдың мамыр айының соңында Ниписсинг университеті Харриске құрметті докторлық диплом табысталатынын растады. Бұған жауап ретінде Онтарио мұғалімдер федерациясы өз мүшелерін Ниписсинг университетінің білім беру бакалавр бағдарламасының студенттеріне оқытушылар ретінде жұмыс істеуден бас тартуға шақырып, тіпті осы мүмкіндікті тоқтатуға бұйырды, себебі студенттер 12 апталық тәжірибелік оқудан өтуі керек. 2011 жылы ашылған Ниписсинг университетінің 25 миллион долларлық Харрис оқу кітапханасы бұрынғы премьер-министрдің құрметіне аталды. 2012 жылы Харрис әйелі Лорамен бірге Торонтодағы "Nurse Next Door Home Care" жеке кәсіпорнының филиалын ашты. 2014 жылдың мамырында Харрис Украина президенттік сайлауын бақылау үшін тәуелсіз канадалық миссияны жетекшілік етті. 2018 жылғы Онтарио провинциялық сайлауда оның ұлы Майк Харрис Китченер-Конестога сайлау округінен провинциялық депутат болып сайланды, ол да Прогрессивті консервативтік партияның мүшесі. Бүгінде Харрис Chartwell Retirement Residences компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы болып қызмет етеді. COVID-19 пандемиясы кезінде Chartwell және басқа да коммерциялық мекемелерде соңғы он жылда акционерлерге жүздеген миллион доллар төленгеннен кейін "мемлекеттік мекемелерге қарағанда COVID-19 жағдайы нашар болды". Майк Харрис директорлар кеңесіне кіргеннен бері қызметі үшін шамамен 3,5 миллион доллар төленген.

Soon after leaving office, Harris joined the Toronto law firm Goodmans LLP, where he served as an advisor until 2010. Later in 2002, Harris also joined the Fraser Institute, a right of centre libertarian think tank, as a senior fellow. It was there that he became involved with the ideals of Preston Manning, becoming a major influence in federal politics as well as Alberta. Harris served on the board of directors of the Manning Centre. In January 2003, Harris was named to the board of directors of Magna International. More recently in 2011, he was criticized for accepting re election to the board of Magna despite receiving only 38% of shareholder support. This was possible since shareholder votes in Canada are either counted as "for" a director or else considered as "withheld", meaning that they are not counted. In 2012, Harris indicated that he would step down from the board of directors at Magna International after completing a process to collapse the company's dual class share structure that he helped begin in 2010. He was later involved in a minor controversy, yelling and repeatedly swearing at a party official who asked him for his identification as he voted in the 2004 Ontario Progressive Conservative Party leadership election. In late May 2010, Nipissing University confirmed that Harris would receive an honorary doctorate. In response, the Ontario Teachers' Federation threatened to discourage, or even prevent, their members from acting as associate teachers for students in Nipissing University's Bachelor of Education program, which requires students to complete 12 weeks of practice teaching in a classroom. Nipissing University's $25 million Harris Learning Library, which opened in 2011, is named after the former premier. In 2012, Harris started a local Nurse Next Door Home Care franchise in Toronto with wife Laura. In May 2014, Harris co led an independent Canadian mission to observe the Ukrainian presidential election. In 2018 Ontario general election, his son Mike Harris Jr. was elected as MPP for Kitchener Conestoga, also a member of the Progressive Conservative Party. Today, Harris serves as the Chair of the Board for Chartwell Retirement Residences. During the COVID 19 pandemic in Canada, Chartwell and other for profit facilities had "far worse COVID 19 outcomes than public facilities" after paying hundreds of millions to shareholders over the last decade. Since joining the board, Mike Harris has been compensated roughly $3.5 million for his services.

Ipperwash Inquest (2005-2007) -ның деректері

Иппервош дағдарысынан кейін жүргізілген тергеу барысында кейбір наразылық білдірушілердің қолында тастар, таяқтар және бейсбол таяқтары болғанымен, ешқайсысында да оттық қару болмаған. Оқ атуға әкелген қақтығыс полицияның темір құбырмен қаруланған наразылық білдірушімен ұрысынан басталды. Үкімет пен ОПП оқиғаға саяси араласу болмағанын мәлімдеді, бірақ парламенттік иммунитет азаматтық талаптардан жоғары тұрған заң шығарушы орган ішінде бірнеше оппозициялық саясаткерлер шабуылға премьер-министр кеңсесінен бұйрық берілген болуы мүмкін деген пікір білдіріп, тәуелсіз сот тергеуін талап етті. Канаданың Жоғарғы Сотында қарастырылған сот ісінде Дийн өзіне оқ атуға бұйрық берілмегенін айтты және салдарынан адам өліміне себеп болды деген айып тақты. 2003 жылы Дальтон МакГинти үкіметі сайланғаннан кейін комиссар Сидни Линден басқарған тергеу басталды. 2005 жылғы 28 қарашада бұрынғы бас прокурор Чарльз Харник Иппервош тергеуінде куәлік берді. Ол, атысқа дейін бірнеше сағат бұрын, Харрис Онтарио провинциялық полиция офицері Рон Фокспен болған кездесуде "Мен сол индейлерді парктен шығарып тастағым келеді" деп айқайлағанын мәлімдеді (Канадалық баспасөз, 28 қараша 2005). Басқа куәгерлер бұл мәлімдемені жоққа шығарды, ал Харрис өзі 2006 жылғы 14 ақпанда тергеуде берген куәлігінде оны жоққа шығарды. Онтарио сотының тарих жобасына сәйкес, Иппервош тергеуі "ОПП, премьер Майк Харрис басқарған провинциялық үкімет және федералды үкімет Джордждың өліміне әкелген оқиғаларға жауапты екенін анықтады. Баяндамада сондай-ақ федералды үкіметтен ресми кешірім сұрап, Кетл және Стони Пойнт тайпасына өтемақымен бірге Иппервош лагерін қайтару талап етілді". Есептің 1-томында Премьер Харристің "пікірлері" және "Иппервош паркін басып алуды тоқтатуға деген ықыласы, үкіметтің аборигендер басып алуына жауап беру ауқымын шектейтін орта құрды" деп көрсетілген. Премьер-министрдің жылдам шешім табуға тырысуы Онтарио үкіметіндегі мемлекеттік қызметкерлер ұсынған көптеген мүмкіндіктерді, соның ішінде келіссөздерді жүргізуді, делдалдарды тағайындауды және тайпалармен байланыс орнатуды тоқтатты. Оның басып алуға деген тар көзқарасы жағдайды тұрақтандыруға мүмкіндік бермеді. Өзінің жоққа шығаруына қарамастан, тергеу Харрис "Индейлерді парктен шығарып тастаңдар" дегенін анықтады. Бұл қорытынды Харниктің Харриске деген жек көрінісін анықтау мүмкін болмауы және Харник заң шығарушы органға бұрынғы мәлімдемелерін қайтаруының өзіне ешқандай пайда әкелмейтініне негізделген.

In the inquiry following the Ipperwash Crisis, it was determined that while some protesters were carrying rocks, sticks and baseball bats, none were carrying firearms. The confrontation that led to the shooting began when police clashed with a protester armed with a steel pipe. The government and the OPP maintained that there was no political involvement in the shooting, but inside the Legislature where parliamentary privilege outweighs any civil claims, several opposition politicians suggested that the attack may have been ordered by the premier's office, and called for an independent judicial inquiry. In a court case that went to the Supreme Court of Canada, Deane maintained that he was not under orders to shoot and was convicted of criminal negligence causing death. An inquiry, headed by commissioner Justice Sidney Linden, was called after the government of Dalton McGuinty was elected in 2003. On November 28, 2005, former attorney general Charles Harnick testified before the Ipperwash Inquiry that Harris had shouted "I want the fucking Indians out of the park" at a meeting with Ontario Provincial Police officer Ron Fox, hours before the shooting occurred (Canadian Press, 28 November 2005). Other witnesses have disputed this account, and Harris himself denied it in his testimony on 14 February 2006 at the inquiry. According to the Ontario Court of Justice history project, the Ipperwash Inquiry "found that the OPP, the provincial government led by Premier Mike Harris, and the federal government all bore responsibility for the events that led to George's death. The report also called on the federal government to issue a public apology and return Camp Ipperwash – along with compensation – to the Kettle and Stoney Point First Nation." In Volume 1 of the report it was noted that, Premier Harris's "comments" and "generally the speed at which he wished to end the occupation of Ipperwash Park, created an atmosphere that unduly narrowed the scope of the government's response to the Aboriginal occupation." The Premier's determination to seek a quick resolution closed off many options endorsed by civil servants in the Ontario government, including process negotiations, the appointment of mediators, and opening up communication with the First Nations people. His narrow approach to the occupation did not enable the situation to stabilize at the park. In spite of his denials, the inquiry found that Harris did say "I want the fucking Indians out of the park." This finding was based on not being able to find an existing animosity from Harnick towards Harris and the fact that Harnick was reversing previous statements that he had made in the legislature which would not be of any benefit to himself.

Федералды саясат туралы болжамдар

Премьер-министр болған кезінде Харрис Канадада "оңшылдарды біріктіре алатын" және федералды прогрессивті консерваторлар мен Реформа/Канадалық Альянс қолдаушыларының біріккен партиясын жетекшілік ете алатын адам ретінде жиі еске алынды. Премьер-министр лауазымынан кеткен соң ол федералды саясатта мансап жасауға қатысты маңызды қадамдар жасады, 2003 жылғы Иракқа басып кіру (ол оны қолдады) және канадалық доллардың құны (ол оның америкалық долларға шаққанда өсуін қалады) сияқты мәселелер бойынша пікір білдірді. 2003 жылдың соңында Галифакста жасаған сөйлесі көптеген адамдар үшін Канаданың жаңа Консервативтік партиясын жетекшілік ету науқанының ресми емес бастауы болды деп есептелді. Бірақ, Харрис қатысудан бас тартты. Кейін ол 2004 жылғы лидерлік сайлауда Magna International компаниясының бұрынғы президенті және бас директоры Белинда Стронашты қолдады. Харрис Строначтың сайлау науқаны үшін қаржы жинауға белсенді көмектескендігі хабарланды. 2021 жылғы Канада федералды сайлауында федералды консерваторлардың жеңілісінен кейін Харрис партияны лидер Эрин О'Тулге "бірлесіп қолдау көрсетуге" шақырды, бұл туралы ол Toronto Sun газетінде жариялаған мақаласында айтты.