Кіріспе

Көксіруді басуға арналған дәрі.

Медициналық қолданыстар

Лоперамид диареяның түрлі түріне емдеуде тиімді. Оған жедел, арнайы емес диареяны, жеңіл саяхатшылар диареясын, тітіркенішті ішек синдромын, ішек резекциясынан туындаған созылмалы диареяны және қабынулы ішек ауруына байланысты созылмалы диареяны бақылау кіреді. Сондай-ақ, илеостомиядан шығатын нәрсенің мөлшерін азайтуға да көмектеседі. Лоперамидтің мақұлданбаған қолданылуының бірі – химиялық терапия салдарынан туындаған диарея, әсіресе иринотекан қолданумен байланысты. Лоперамидті қанды диарея, ойық жаралы колиттің күшеюі немесе бактериялық энтероколит жағдайында негізгі ем ретінде қолдануға болмайды. Лоперамид көбінесе дифеноксилатпен салыстырылады. Зерттеулер лоперамидтің тиімдірек екенін және оның әсер етуінен туындаған жүйке жүйесіне қатысты қосымша әсерлерінің азырақ екенін көрсетеді.

Жанама әсерлер

Лоперамидпен байланысты болатын жағымсыз әсерлердің ең көп кездесетіні – іш қату (пайдаланушылардың 1,7–5,3% - ында байқалады), бас айналу (1,4% дейін), құлайғандық (0,7–3,2%), және іш құрысуы (0,5–3,0%). Сирек, бірақ ауыррақ жағымсыз әсерлерге токсикалық мегаколон, паралиттік ілеус, ангиоэдема, анафилаксия/аллергиялық реакциялар, токсикалық эпидермалық некролиз, Стивенс-Джонсон синдромы, көп түрлі эритема, зәр тоқтауы және жылу соққысы жатады. Лоперамидтің артық дозасының ең жиі кездесетін белгілері – ұйқышылдық, құсу және іш ауыруы немесе күйдіру сезімі. Жоғары дозалар жүрек проблемаларына, мысалы, жүрек ырғағының бұзылуына әкелуі мүмкін.

Қарсы көрсетілімдер

Жоғары температура болған немесе нәжіс қанды болған жағдайда емдеуден аулақ болу керек. Қайта ішек түйілуінен (rebound constipation) кері әсерлерге ұшырауы мүмкін адамдарға емдеу ұсынылмайды. Егер ішек қабырғасын тесіп өтетін организмдермен, мысалы E. coli O157:H7 немесе Salmonella сияқты бактериялармен байланысты диарея күдікті болса, лоперамидті бастапқы ем ретінде қолдануға болмайды. Сонымен қатар, асқынған ВИЧ/ЖҚС (AIDS) қызметін емдеу кезінде сақтық таныту керек, себебі вирустық және бактериялық токсикалық мегаколон жағдайлары туралы хабарламалар бар. Іш қабынуы байқалса, лоперамидпен емдеуді дереу тоқтату керек.

Балалар

Лоперамидті екі жасқа дейінгі балаларға қолдану ұсынылмайды. Ішекте паралиттік ілеус және іш қабынуымен байланысты өлімге әкелген сирек жағдайлар тіркелген. Бұл жағдайлардың көпшілігі жедел дизентерия, дозаны асыра қолдану және екі жасқа дейінгі өте кішкентай балаларда болған. 12 жасқа дейінгі балаларда лоперамидті қарастырған зерттеуде, ауыр жағымсыз әсерлер 3 жасқа дейінгі балаларда ғана байқалды. Зерттеуде 3 жасқа дейінгі балаларға, жүйелік аурулары бар, нашар тамақтанатын, орташа деңгейде сусызданған немесе қанды диареясы бар балаларға лоперамид қолдануға қарсы көрсетіледі деп айтылған. 1990 жылы Пәкістанда лоперамидтің балаларға арналған барлық түрлеріне тыйым салынды. Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі 12 жасқа дейінгі балаларға лоперамидті тек дәрігердің тағайындауымен беруді ұсынады. Ұлыбританияда балаларға арналған препараттар тек рецепт бойынша ғана қолжетімді.

Жүктілік және бала емізу

Лоперамидті Ұлыбританияда жүктілік кезінде немесе бала емізетін аналарға қолдану ұсынылмайды. Егеуқұйрықтарда жүргізілген зерттеулер тератогендік әсерін көрсетпеген, бірақ адамдарда жеткілікті зерттеулер жүргізілмеген. Жүктіліктің бірінші триместрінде лоперамидке ұшыраған 89 әйелді қамтитын бақыланатын, алдын ала зерттеуде туа біткен кемістіктердің қаупі жоғарыламағаны анықталды. Дегенмен, бұл тек шағын үлгі көлемі бар бір ғана зерттеу болды. Лоперамид ана сүтінде болуы мүмкін, сондықтан бала емізу кезінде қолдану ұсынылмайды. Лоперамид басқа кейбір дәрілердің сіңуін төмендетуге қабілетті. Мысалы, саквинавир концентрациясы лоперамидпен бірге қолданғанда жартысына дейін азаюы мүмкін.

Әрекет ету механизмі

Лоперамид – опиоидты рецепторлардың агонисті және ірі ішектің миентериялық плексусіндегі μ-опиоидты рецепторларына әсер етеді. Ол морфин сияқты жұмыс істейді, миентериялық плекстің белсенділігін төмендетеді, бұл ішек қабырғасының бойлық және дөңгелек тегіс бұлшық еттерінің тонусын азайтады. Бұл ішектегі материалдың қалу уақытын ұзартады, нәтижесінде фекалиядан судың көп сіңуіне жағдай жасайды. Сондай-ақ, ол ішектегі жаппай қозғалыстарды азайтады және гастроколик рефлексін басады. Лоперамидтің қан айналымы екі фактормен шектеледі. Ішек қабырғасындағы P-гликопротеині арқылы шығарылу лоперамидтің сіңуін азайтады, ал дәрінің сіңген бөлігі бауырдағы алғашқы метаболизм арқылы одан әрі төмендейді. Лоперамид МПТП-ге ұқсас затқа айналады, бірақ нейротоксикалық әсері күдікті емес.

Қан-мұғза кедергісі

P-гликопротеинінің әсері циркуляцияланатын лоперамидтің қан-ми тосқаулын тиімді түрде кесіп өтуіне кедергі келтіреді, сондықтан ол көбінесе шеттік нерв жүйесіндегі мускарин рецепторларына қарсы әрекет етеді және қазіргі уақытта антихолинергиялық когнитивтік жүктеме шкаласында бір ұпайға ие. P-гликопротеин тежегіштерін, мысалы, хинидинді бірге қолдану лоперамидке қан-ми тосқаулын кесіп өтуге және орталық морфинге ұқсас әсерлерді тудыруға мүмкіндік береді. Жоғары дозада (>70 мг) лоперамид P-гликопротеинін қанықтырып (осылайша шығарылуды жеңіп), эйфориялық әсерлерді тудырады. Лоперамид пен хинидинді бірге қабылдау орталық опиоидтық әсерді көрсететін тыныс алудың баяулауына себеп болады. Лоперамидтің жоғары дозалары клиникалық алдын ала зерттеулерде, әсіресе егешқұйрықтарда, егешқұйрықтар мен резус маймылдарында жеңіл физикалық тәуелділікті тудырады. Жануарларға лоперамидпен ұзақ мерзімді емдеуді күрт тоқтатудан кейін, жеңіл опиаттық абстиненция симптомдары байқалды.

Синтез

Лоперамид 3,3-дифенилдигидрофуран-2(3H)-он лактоны және этил 4-оксопиперидин-1-карбоксилатынан зертханалық деңгейде синтезделеді. Көлемді өндірісте ұқсас синтез қолданылады, бірақ лактон мен пиперидинон сатып алынбай, арзан шикізаттан өндіріледі.

Физикалық қасиеттері

Лоперамид әдетте гидрохлорид тұзы түрінде өндіріледі. Оның негізгі полиморфының балқу температурасы 224 °C, ал екінші полиморфының балқу температурасы 218 °C құрайды. Сонымен қатар, 190 °C температурада еріп кететін тетрагидрат түрі де анықталған.

Америка Құрама Штаттары

Лоперамид бұрын АҚШ-та бақыланатын зат болып саналған. Алғашқыда ол II тізімге енген бақыланатын зат еді. Бірақ, кейін V тізімге көшірілді. 1982 жылы лоперамид бақылаудан толығымен алынып тасталды, бұл сол кездегі әкімші Фрэнсис М. Мулленның қалауымен жасалды.

Экономика

Лоперамид жалпы қолданылатын дәрі ретінде сатылады.

Брендтер

Лоперамид бастапқыда Imodium деп сатылды және көптеген жалпы брендтері сатылады. 2012 жылы лоперамидтің қолданылуын теріс пайдалану туралы ешқандай хабарлама түспеген. Бірақ 2015 жылы өте жоғары дозадағы лоперамидті қолдану жағдайлары жарияланды. Пайдаланушылардың басты ниеті опиоидты қабылдауды тоқтату симптомдарын, мысалы, диареяны бақылау болды, бірақ шамалы бөлігі осы жоғары дозаларда психоактивті әсерлерге қол жеткізеді. Оны "кедей адамның метадоны" деп атаған дәрігерлер, опиоидтық эпидемияға жауап ретінде рецепт бойынша берілетін опиоидтарға қол жеткізуді шектеудің күшеюі, демалыс үшін қолданушыларды лоперамидке бұруда екенін ескертті – оны рецептсіз, қанағаттандыру симптомдарына арналған ем ретінде пайдалануда. FDA осы ескертулерге жауап ретінде, дәрі-дәрмек өндірушілерді лоперамидтің қаптама мөлшерін қауіпсіздік үшін ерікті түрде шектеуге шақырды. Дегенмен, сатып алуға болатын қаптамалар санына шектеу қойылған жоқ, және көптеген дәріханалар оның сатылуын шектеуге дайын емес, сондықтан лоперамидтің сатылуын реттеу үшін қосымша шаралар қабылданбаса, бұл араласу тиімді бола ма, әзірге белгісіз. 2015 жылдан бері лоперамидтің жоғары дозада қолданылуынан туындаған, кейде өлімге әкелетін кардиотоксикация туралы бірнеше хабарламалар жарияланды.