Диафрагманы басқаратын нерв және оның ерекшеліктері
Phrenic nerve
Френикалық нерв – диафрагманы басқаратын, тыныс алу үшін маңызды жүйке. C3-C5 мойын омыртқасынан шығады, кеуде арқылы өтеді. Жүйке құрылысы, қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Диафрагманы басқаратын жүйке
Nerve controlling the diaphragm
Френикалық жүйке – мойынның С3-С5 омыртқалық жүйкелерінен бастау алатын аралас моторлық-сенсорлық жүйке. Бұл жүйке тыныс алу үшін маңызды, себебі ол диафрагманың, тыныс алудың басты бұлшық етінің, моторлық бақылауын толығымен қамтамасыз етеді. Адамдарда оң және сол френикалық жүйкелер негізінен С4 омыртқалық жүйкемен қамтамасыз етіледі, бірақ С3 және С5 омыртқалық жүйкелері де үлес қосады. Жүйке мойындан басталып, жүрек пен өкпе арасынан диафрагмаға қарай төмен қарай кеудеге дейін жүреді. Моторлық талшықтардан басқа, френикалық жүйкеде диафрагманың орталық шеміршегінен және медиастиналық плеврадан сигналдар қабылдайтын сенсорлық талшықтар, сондай-ақ кейбір симпатикалық жүйке талшықтары бар. Бұл жүйке мойын және қолдық тораптардың жүйке тамырларынан да көмек алғанымен, әдетте олардан бөлек саналады. Жүйке атауы ежелгі грек тіліндегі "френ" (diaphragm) сөзінен шыққан.
The phrenic nerve is a mixed motor/sensory nerve that originates from the C3 C5 spinal nerves in the neck. The nerve is important for breathing because it provides exclusive motor control of the diaphragm, the primary muscle of respiration. In humans, the right and left phrenic nerves are primarily supplied by the C4 spinal nerve, but there is also a contribution from the C3 and C5 spinal nerves. From its origin in the neck, the nerve travels downward into the chest to pass between the heart and lungs towards the diaphragm. In addition to motor fibers, the phrenic nerve contains sensory fibers, which receive input from the central tendon of the diaphragm and the mediastinal pleura, as well as some sympathetic nerve fibers. Although the nerve receives contributions from nerve roots of the cervical plexus and the brachial plexus, it is usually considered separate from either plexus. The name of the nerve comes from Ancient Greek phren 'diaphragm'.
Түрлілігі
Мойын нервтерінің көпшілігі сияқты, бірнеше анатомиялық варианттар сипатталған. Ерекше айта кетелік, френикалық нервтің кілтсүйек асты аймағындағы бағытында айырмашылықтар болуы мүмкін, осылайша нерв көгалдар венасының алдынан өтеді, әдеттегі орнынан – вена мен артерия арасынан емес. Бұл вариант френикалық нервтің көгалдар тамырларын катетеризациялау кезінде зақымдану қаупін арттыруы мүмкін. Сонымен қатар, қосымша френикалық нерв жиі кездеседі, мәйіттерді зерттеуде 75%-ға дейін анықталады. Мысық, жылқы, сиыр және ұсақ малдарда френикалық нерв C4-C7 деңгейлерінен әртүрлі шығады.
As with most nerves in the neck, multiple anatomic variants have been described. Notably, there may be variability in the course of the phrenic nerve in the retro clavicular region such that the nerve courses anterior to the subclavian vein, rather than its typical position posterior to the vein (between the subclavian vein and artery). This variant may predispose the phrenic nerve to injury during subclavian vascular cannulation. In addition, an accessory phrenic nerve is commonly identified, present in up to 75% of a cadaveric study. In the cat, horse, ox, and small ruminant the phrenic nerve arises variably from C4 C7.
Функция
Бұл екі жүйке де диафрагмаға қозғалтқыш талшықтармен, ал талшықты перикардқа, медиастиналды плевраға және диафрагмалық перитонеумға сезімтал талшықтармен қамтамасыз етеді. Кейбір дереккөздер оң френикалық жүйкенің өт қабын иннервациялайтынын көрсетеді, ал басқалары мұндай ақпаратты қамтымайды. Оң френикалық жүйке бауыр капсуласын да қамтамасыз етуі мүмкін.
Both of these nerves supply motor fibers to the diaphragm and sensory fibers to the fibrous pericardium, mediastinal pleura, and diaphragmatic peritoneum. Some sources describe the right phrenic nerve as innervating the gallbladder, other sources make no such mention. The right phrenic nerve may also supply the capsule of the liver.
Клиникалық маңызы
Френикалық жүйкемен қамтамасыз етілген құрылымдардан туындайтын ауырсыну жиі басқа соматикалық аймақтарға "беріледі", олар омыртқа жүйкелері C3-C5 қызмет етеді. Мысалы, оң диафрагманың астындағы субфрендік абсцесс науқаста оң иықта ауырсыну сезімін тудыруы мүмкін. Френикалық жүйкенің (немесе онымен қамтамасыз ететін тіндердің) тітіркенуі иісік рефлексіне әкеледі. Иісік – диафрагманың спазмодты жиырылуы, ол ауаны жабық дауыс қуысы жапырақтарына қарсы тартады. Френикалық жүйке кеуде хирургиясы кезінде анықталып, сақталуы тиіс. Френикалық жүйкенің дұрыстығын тексеру үшін дәрігер оны ақырып итеру арқылы диафрагманың қозғалу реакциясын (dartle) тудыруы мүмкін. Бауыр трансплантациясы кезінде оң френикалық жүйке қанау қысқышымен қысылуы мүмкін. Френикалық жүйкені кесу немесе френэктомия диафрагманың сол жартысын парализге ұшыратады. Екі жақты диафрагмалық паралич немесе BDP омыртқа миының зақымдануы, моторлық нейрон ауруы, инфекция, пневмония, саркоидоз, көптік склероз, полиневропатия, миопатия және амиотрофия, жүрек хирургиясы, өкпе трансплантациясы немесе медиастинальды ісіктерден туындауы мүмкін. Диафрагмалық параличтің ең жақсы диагностикалық әдісі – сонография. Бұл емнің сәттілік деңгейі жоғары (84,6%) және зақымдалған жүйкеге иннервацияны жартылай немесе толық қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Pain arising from structures supplied by the phrenic nerve is often "referred" to other somatic regions served by spinal nerves C3 C5. For example, a subphrenic abscess beneath the right diaphragm might cause a patient to feel pain in the right shoulder. Irritation of the phrenic nerve (or the tissues it supplies) leads to the hiccup reflex. A hiccup is a spasmodic contraction of the diaphragm, which pulls air against the closed folds of the larynx. The phrenic nerve must be identified during thoracic surgery and preserved. To confirm the identity of the phrenic nerve, a doctor may gently manipulate it to elicit a dartle (diaphragmatic startle) response. The right phrenic nerve may be crushed by the vena cava clamp during liver transplantation. Severing the phrenic nerve, or a phrenectomy, will paralyse that half of the diaphragm. Bilateral diaphragmatic paralysis or BDP can also be caused by spinal cord injury, motor neuron disease, infection, pneumonia, sarcoidosis, multiple sclerosis, polyneuropathy, myopathy and amyotrophy, cardiac surgery, lung transplantation, or mediastinal tumors. Diaphragm paralysis is best demonstrated by sonography. This treatment has a high success rate (84.6%) in partial to full restoration of the innervation to the damaged nerve.