Кіріспе
Адамдардың компьютерлік жүйелердің көмегімен топта жұмыс істеуін зерттейтін сала. Компьютерлік қолдаумен бірлескен жұмыс (ККЖ) – адамдардың технологияны бірлесіп қалай пайдалануын, көбінесе ортақ мақсатқа жету үшін қалай қолданатынын зерттейді. ККЖ компьютерлік жүйелердің ынтымақтастық қызмет пен үйлестіруді қалай қолдайтыны мәселесін қарастырады. Атап айтқанда, ККЖ саласы қазіргі кезде түсініліп отырған адамның психологиялық және әлеуметтік мінез-құлқы мен қолжетімді ынтымақтастық құралдары немесе топтық бағдарламалық құралдар арасындағы байланысты талдауға және анықтауға бағытталған. Көп жағдайда ККЖ-ның мақсаты – технологияны бірлесіп дамыту мен пайдалануға көмектесу, сондай-ақ осы мақсатқа жету үшін жаңа құралдар жасау болып табылады. Осылайша, ККЖ зерттеулері болашақ жобалау үлгілерін құруға немесе толығымен жаңа құралдарды әзірлеуге көмектеседі.
Computer supported cooperative work (CSCW) is the study of how people utilize technology collaboratively, often towards a shared goal. CSCW addresses how computer systems can support collaborative activity and coordination. More specifically, the field of CSCW seeks to analyze and draw connections between currently understood human psychological and social behaviors and available collaborative tools, or groupware. Often the goal of CSCW is to help promote and utilize technology in a collaborative way, and help create new tools to succeed in that goal. These parallels allow CSCW research to inform future design patterns or assist in the development of entirely new tools.
Тарих
CSCW саласының бастауы, кеңсе автоматтандыруының өркендеуімен және кейіннен құлдырауымен тығыз байланысты, бұл кейбір сын-ескертпелерге, әсіресе адамның психологиялық және әлеуметтік мінез-құлқының әсерін ескермеуге жауап ретінде болды. Грайф пен Кэшман CSCW терминін технологияны пайдаланып жұмысын жетілдіруге ұмтылған қызметкерлерге көмектесу үшін жасады. Бірнеше жыл өткен соң, 1987 жылы доктор Чарльз Финдли Ынтымақтастық Оқу Жұмысы тұжырымдамасын ұсынды. Компьютерлік қолдаумен кооперативтік жұмыс – жұмыс орындарын цифрлық желілік жүйелермен байланыстыратын, қызығушылық танытатын салааралық зерттеу саласы. Алғашқы технологиялар экономикалық тұрғыдан қолжетімді болды, бірақ олардың өзара үйлесімділігі жетіспеді, бұл тиімді қолдау жүйесін түсінуді қиындатты. Жаһандық нарықтардың өсуіне байланысты көптеген ұйымдар корпоративтік жүйелерін орталықтандыруға мәжбүр болып отыр. Бүгінгі күрделі бизнес мәселелеріне қарсы тұрғанда, өндіріс жүйелерінің тиімділігін арттыруға, өнім сапасын жақсартуға және нарыққа шығу уақытын қысқартуға айтарлықтай күш-жігер жұмсау қажет. CSCW немесе компьютерлік қолдаумен кооперативтік жұмыс идеясы пайда болғаннан бері, әсіресе COVID-19 пандемиясының кезінде өте пайдалы болды. Вирустың таралуын шектеу шаралары компаниялардың жабылуына және қашықтан жұмыс істеу мен оқудың артуына әкелді. Адамдар енді ортақ жұмыс кеңістігін бөліседі, виртуалды жиналыстар өткізеді, бір-бірінің қозғалысын және дауысын ортақ виртуалды кеңістікте көріп, естиді, бұл топтық бағытталған дизайнды қамтиды. Тек озық және жалпылама әдістерді біріктіргенде ғана CSCW жүйесі тұтынушы үшін толыққанды болып көрінеді. Он жылдар бойы CSCW зерттеулері ынтымақтастық жұмысты ынталандыру үшін әртүрлі технологияларды пайдалануды ұсынды, олар ортақ деректер қызметтерінен синхронды операциялар үшін бейне байланыс желілеріне дейін қамтиды. CSCW-ның әртүрлі салаларының ішінде Аудио/Бейне Конференция Модулі (ABM) Zoom және EzTalks сияқты жұмыс операцияларын талқылау және орындау үшін қолданылатын онлайн-қосымшалар арқылы аудиовизуалды байланысты қамтамасыз етуде пайдалы болды.
Негізгі мәселелер мен тұжырымдамалар
CSCW – дизайнға бағытталған академиялық сала болып табылады, ол көп салалы сипатқа ие және кітапханашылар, экономистер, ұйымдастыру теорияларының мамандары, педагогтар, әлеуметтік психологтар, социологтар, антропологтар және компьютерлік ғалымдарды біріктіреді. Әртүрлі және біріктірілген салалардағы зерттеушілердің тәжірибесі зерттеушілерге даму мүмкіндіктерін анықтауға көмектеседі. Салалардың алуан түрлілігіне қарамастан, CSCW – өзара тәуелді топтық жұмыстың ерекшеліктерін түсінуге және осы ынтымақтастық жұмысын қолдау үшін тиісті компьютерлік технологияны жобалауға бағытталған анықталған зерттеу саласы. CSCW технологияны құрудан асып, адамдардың топтар мен ұйымдар ішінде қалай жұмыс істейтінін, сондай-ақ технологияның осы процестерге тигізетін әсерін қарастырады. CSCW әлеуметтік және компьютерлік ғалымдардың тығыз байланысуына үлкен үлес қосты. Бұл ғалымдар бірлесіп, бір пайдаланушы кеңістігінде техникалық және техникалық емес мәселелерді шешуге тырысады. Мысалы, CSCW саласында жұмыс істейтін көптеген ғылыми-зерттеу және дамыту (ҒЗЗ) мамандары – әлеуметтік факторлардың ынтымақтастық жүйелерді әзірлеуде маңызды рөл атқаратынын түсінген компьютерлік ғалымдар. Керісінше, әлеуметтік әлемде технологияның маңыздылығы артып келе жатқанын түсінген көптеген әлеуметтік ғалымдар кооперативтік жүйелерді дамыту үшін ҒЗЗ зертханаларында жұмыс істейтін «технологтарға» айналады. CSCW зерттеушілері жылдар бойы ынтымақтастық жұмыстың бірқатар негізгі өлшемдерін анықтады. Олардың ішінде:
Хабардар болу: бірлесіп жұмыс істейтін адамдар бір-бірінің қызметі туралы белгілі бір деңгейде ортақ түсінікке ие болуы керек. Жұмысты бөлу және үйлестіру: ынтымақтастық ететін адамдар жұмысты бөліктерге бөліп, оны өздеріне үлестіріп, жұмыс аяқталғаннан кейін оны қайта біріктіре алуы керек. Бейімделу (немесе өзгерту): жеке адам немесе топ технологияны өзінің нақты жағдайына қалай бейімдейді; технология дизайнерлердің күтпеген жолдарымен қолданылуы мүмкін. Бұл ұғымдар CSCW қауымдастығының зерттеушілері жасаған жүйелерді талдау немесе қолданыстағы жүйелерді зерттеу (мысалы, «Википедия») арқылы көбінесе алынған. Жүйелерді жобалайтын және құрастыратын CSCW зерттеушілері негізгі ұғымдарды жаңаша қарастыруға тырысады. Дегенмен, бір саланың күрделілігі нақты нәтижелерге қол жеткізуді қиындатуы мүмкін.
Awareness: individuals working together need to be able to gain some level of shared knowledge about each other's activities. Articulation work: cooperating individuals must be able to partition work into units, divide it amongst themselves and, after the work is performed, reintegrate it. Appropriation (or tailorability): how an individual or group adapts a technology to their own particular situation; the technology may be appropriated in a manner completely unintended by the designers. These concepts have largely been derived through the analysis of systems designed by researchers in the CSCW community, or through studies of existing systems (for example, Wikipedia). CSCW researchers that design and build systems try to address core concepts in novel ways. However, the complexity of a domain can make it difficult to produce conclusive results.
Артикуляциялық жұмыстар
Артикуляциялық жұмыс – бұл басқа жұмыстың болуын және мүмкін болуын қамтамасыз ететін жұмыс. Ол басқа жұмысты жеңілдету, басқаруға ыңғайлы ету үшін жасалатын күш-жігер, және ол жоспарланған немесе жоспарланбаған болуы мүмкін. Сондықтан, артикуляциялық жұмыс – бағдарламалық қамтамасыз ету процесінің ажырамас бөлігі, өйткені бағдарламалық қамтамасыз ету процестері кейде сәтсіздікке ұшырауы немесе тоқырауы мүмкін. Артикуляциялық жұмыс сондай-ақ "көрінбейтін жұмыс" деп белгілі, себебі ол әрқашан байқала бермейді. Бұл тұжырымды Ансельм Штраус енгізген. Ол оны еңбек бөлінісіндегі өзара байланысты қатысушылардың сипатын байқау тәсілі ретінде сипаттады. 1992 жылы Шмидт пен Баннон бұл әдісті CSCW-ге енгізді, онда ол қоғамдағы нақты жұмыс жағдайларына қолданылды. Артикуляциялық жұмыстың әртүрлі модельдері бар, олар жоспарланған шараларды қалпына келтіру немесе қайта ұйымдастыру үшін тиісті шешімдерді анықтауға көмектеседі. Сондай-ақ, бұл жағдайдың сценарийіне байланысты өзгеруі мүмкін екенін ескеру маңызды. Көбінесе жағдай күрделенген сайын артикуляциялық жұмысқа қажеттілік артады. Артикуляциялық жұмыс абстрактілі болғандықтан, оны ең жоғары деңгейде екі санатқа бөлуге болады: жеке қызмет және ұжымдық қызмет. Командалық жұмыс ортасында ұжымдық қызмет үшін артикуляция маңызды. Барлық жұмыстың тиімділігін арттыру үшін артикуляциялық жұмыс берік болуы керек. Қатты негізсіз команда тиімді ынтымақтаса алмайды. Сонымен қатар, команданың мөлшері артқан сайын артикуляциялық жұмыс күрделене түседі. Пайдаланушы мен жүйе арасындағы аралық көбінесе назардан тыс қалады. Бірақ бағдарламалық процестерді модельдеу техникалары, сондай-ақ артикуляциялық жұмыстың моделі жақсарту мен дамытуға мүмкіндік беретін берік негіз құруда маңызды рөл атқарады. Барлық жұмысты нақтылау қажет; кім, не, қайда, қашан және қалай екенін анықтау керек. Технологиямен бірге артикуляциялық жұмысты пайдаланатын көптеген құралдар бар. Жоспарлау және кестелеу сияқты тапсырмаларды артикуляциялық жұмыс деп санауға болады. Сондай-ақ, артикуляциялық жұмыс технология мен пайдаланушы арасындағы қақтығысты шешуге көмектеседі. Нәтижесінде, артикуляциялық жұмыс – ынтымақтастық жұмыстың ынтымақтастық болуына мүмкіндік беретін құрал, CSCW-нің басты мақсаты.
Матрица
CSCW жүйелерін түсінудің ең көп таралған жолдарының бірі – жүйені қолдану контекстін қарастыру. Мұндай түсініктемелердің бірі – Йохансен 1988 жылы алғаш ұсынған CSCW матрицасы; ол сондай-ақ Baecker (1995) еңбегінде де кездеседі. Матрица жұмыс контекстін екі өлшем бойынша қарастырады: ынтымақтастық бір орында жүзеге асырыла ма әлде географиялық тұрғыдан тарала ма, және адамдар синхронды (бір уақытта) немесе асинхронды (бір уақытта болуға басқалардың қатысуын қажет етпейтін) түрде ынтымақтасады ма.
Үйлестірілген іс-қимыл үлгісі (БӘЖ)
Координацияланған іс-қимыл моделі, топтық ынтымақтастықты талдау құралы ретінде, CSCW матрицасынан асып түсетін және нақты жағдайларда командалардың жұмыс істеу жолын сипаттауда күрделірек мүмкіндіктер беретін, кооперативтік жұмыстың бірнеше өлшемдерін анықтайды. Модельді құрайтын жеті өлшем (MoCA) қолданыстағы CSCW зерттеулерінде көрінетін маңызды "іс-қимыл салаларын" сипаттау үшін пайдаланылады. Бұл модель, анық квадранттары бар қатаң матрица емес, әрбір өлшем өз континуумымен көп өлшемді болып түсіндірілуі керек. Осы өлшемдер континуумының екі шеткі нүктесі келесі бөлімдерде сипатталады.
CSCW-де стандарттау мен икемділік
Стандарттау – бұл білімді және ең жақсы тәжірибені бөлісу үшін ұйым бойынша стандартты хаттама ретінде қолданылатын икемді процестер деп анықталады. Ал икемділік – бұл ағылшын командасының мақсаттарына сай процестерді бейімдеу және дамыту қабілеті. Интернетте жасалатын барлық нәрсе, интернет стандарттарының арқасында белгілі бір деңгейде стандартталған. Шындығында, электрондық поштаның өзіндік стандарттар жиынтығы бар, оның алғашқы нұсқасы 1977 жылы жасалған. Ешбір CSCW құралы толық икемді емес, және олардың барлығы үш деңгейде икемділігін жоғалтады. Икемділік бағдарламашы құрал жиынтығын жасағанда, бағдарламашы қолданбаны жасағанда және/немесе пайдаланушы қолданбаны қолданғанда жоғалады.
Ақпараттық инфрақұрылымдағы стандарттау
Ақпараттық инфрақұрылымның тиімді жұмыс істеуі үшін кең ауқымды стандарттау қажет. Деректер компаниядан компанияға, кейде мемлекеттен мемлекетке беріліп-алысқандықтан, деректерді байланыстыруды оңайлату үшін халықаралық стандарттар енгізілді. Көбінесе бір компанияның деректері ірі жүйеге біріктіріледі, мұндай жағдайда стандарттау болмаса, бұл мүмкін емес. Ақпараттық инфрақұрылымда болашақ өзгерістерге икемділік өте төмен. Стандарттар ондаған жылдар бойы қолданылып келеді және олардың саны жүздеген, сондықтан бір стандартты өзгерткенде, қалғандарына елеулі әсер етуі мүмкін. Технологиялық мүмкіндіктерді пайдаланатын оқыту, яки "электрондық оқыту" білім беру саласында, әсіресе COVID-19 пандемиясының салдарынан көптеген мектептер қашықтықтан оқытуға көшкен кезде, маңызды мәселеге айналды. Электрондық оқыту – "оқу процесін қолдау және жетілдіру үшін технологияны пайдалану" деп анықталады. Ол түрлі ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) пайдалануды қамтиды және оқыту мен оқу процесінде интранет пен интернетті пайдаланумен шектеледі. Оқу мазмұнын дамыту, негізінен, виртуалды оқу орталары, мазмұнды басқару жүйелері және оқуды басқару жүйелері арқылы оқу мақсаттарына сәйкес іс-шараларды құруға бағытталған.
Қоғамдық тергеу жүйесі
Электрондық оқу Гаррисон және тағы басқалар ұсынған зерттеулер қауымдастығы (COI) аясында түсіндірілген. Бұл аяқта үш негізгі элемент бар: танымдық қатысу, әлеуметтік қатысу және оқыту қатысуы. Аяқтағы танымдық қатысу – оқытылатын мазмұннан мағынаның қаншалықты жақсы құрылуының өлшемі. Бұл студенттердің ақпарат алу үшін үлкен желіге қол жеткізілімділігін білдіреді. Видеоконференция студенттер арасындағы әлеуметтік қатысуды арттырады. Бір зерттеуде «виртуалды конференцияда [ВК] әлеуметтік қатысу топтың үйлесімділігін арттыру арқылы топтың тиімділігі мен өнімділігіне оң әсер ете алады» деп көрсетілген. Бұл ақпарат болашақ жүйелерді жобалауда өте пайдалы, себебі ол видеоконференция сияқты технологияның синхронды электрондық оқудағы маңыздылығын түсіндіреді. Бір-бірін бетпе-бет көретін топтар тығыз байланыста болады және басқаларына қарағанда тапсырмаларды жылдам орындай алады. Сонымен қатар, егде жастағы мұғалімдерге мұндай технологияны пайдалану және оқушылармен байланыс жасау қиын болуы мүмкін. Егде жастағы жұмыскерлерді CSCW құралдарымен үйрету сияқты, жас студенттерді немесе ескі мұғалімдерді виртуалды технологияны пайдалануға оқыту қиын, және бұл кең таралған виртуалды сыныптар мен оқу орталарында мүмкін болмауы мүмкін.
Ойын саласындағы қолдану
Бірлескен аралас шындық ойындары ортақ әлеуметтік тәжірибені өзгертеді, оның барысында ойыншылар нақты уақыт режимінде физикалық және виртуалды ойын орталарымен, сондай-ақ басқа көп ойыншылы бейне ойыншыларымен өзара әрекеттесе алады. Бұл кез келген коммуникация құралы, өзін-өзі көрсету тәсілі және ынтымақтастық арқылы іске асырылуы мүмкін.
Байланыс жүйелері
Топ мүшелері пікір алмасу және міндеттерді үйлестіруге ортақ платформа қолжетімді болғаннан кейін тиімді коммуникация тәжірибесін меңгереді. Бұл технология кәсіби саладан бөлек, ойын әлемінде де қолданылады. CSCW әдетте әлеуметтік желілерде бірнеше адамның белгілі бір іс-әрекетте қатысуына және бәсекелесуіне мүмкіндік беретін синхронды және асинхронды ойындарды ұсынады. Осылайша, бұл құрал ойынға қызығушылықты арттырып, географиялық шекараларды ескермей, нақты уақыт режимінде топтық іс-шараларды және кең ауқымды әлеуметтік байланыстарды жеңілдетті.
Өзін-өзі таныстыру
HCI, CSCW және MMORPG-дегі ойын зерттеулері ойыншы тәжірибесінде аватар арқылы өзін-өзі танытудың маңыздылығын көрсетеді. Бұл зерттеулер ойындардағы өзін-өзі таныстырудың екі негізгі компонентін біріктірді. Біріншіден, жеке таңдау және аватарды жекелестіру арқылы әртүрлі әлеуметтік құндылықтар (мысалы, гендерлік рөлдер мен әлеуметтік нормалар) ойыншының өзіндік бейнесіне енгізіліп, көрініс табады. Екіншіден, ойындағы өзін-өзі таныстыру жаңа идентитітерді сынауға немесе қалыптасқан идентитітерді нығайтуға мүмкіндік береді. Бұған гендерлік шеңберден шығу және квир ойындары да кіреді. Ойын ортасындағы компьютерлік байланыс әртүрлі арналар арқылы жүзеге асырылады, олар құрылымдалған хабарлама жүйелері, хабарландыру тақталары, кездесу бөлмелері және ортақ күнделіктерді қамтиды. World of Warcraft гильдияларды енгізу арқылы ойыншыларға әлемнің кез келген жерінен келген команда мүшелерімен бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Гильдияға мүше болған WOW ойыншылары әдетте әрқашан бірдей гильдиялық серіктестермен ойнап, квесттерді орындайды, бұл ойыншылар арасында берік байланыс пен қоғамдық сезімді дамытады. Оң өзара тәуелділік – бұл топ мүшелерінің бірлесіп жұмыс істеу арқылы міндетті орындауға байланыстылығы. Видеоойындарда бұл командадағы немесе топтағы ойыншылардың бірлесіп жұмыс істеудің тиімді екенін, ал топтың табысы мен сәтсіздігіне барлық мүшелердің қатысуы жағдайында теңдей жауапкершілік сезінуін білдіреді. Бұл, олардың салыстырмалы түрде оңай тасымалдануымен бірге, мобильді құрылғыларды басқа есептеу құрылғыларының тиімді жұмыс істемейтін көптеген жағдайларда қолдануға мүмкіндік береді. WeChat пациенттің симптомдары туралы тікелей хабарласу арқылы дәрігер мен науқас арасындағы денсаулық сақтау қарым-қатынасын жақсарта алады. Көбінесе, мұндай әлеуметтік жүйелер негізгі функционалдылықты және мүмкіндіктерді жас демографиялық топтарға бағыттайды, бұл егде жастағы ұрпақтың бейімделуіне кедерес тудырады. Сонымен қатар, бұл мүмкіндіктердің кеңейтілмеуі құралдардың ұрпақтардың өзгеріп отыратын қажеттіліктеріне сәйкес келуіне мүмкіндік бермейді. Егде жастағы адамдар үшін осы ұрпақтар аралық виртуалды платформаларды қабылдау қиын болғандықтан, олардың әлеуметтік оқшалану қаупі артады. Егде жастағы адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауы үшін арнайы жүйелер құрылғанмен, жүйелік жобалау шеңберлері ұрпақаралық қарым-қатынасты қолдайтын жеткілікті күрделі емес.
Барлық жерде бар есептеу техникасының қолдануы
Бірлескен жұмыс істеу моделіне сәйкес, кең таралған есептеулер деп аталатын нәрсе бар. «Кең таралған есептеулер» терминін алғаш рет Xerox PARC компаниясының Марк Вайзер енгізген. Бұл компьютерлік технологиялардың кеңінен таралу құбылысын сипаттау мақсатында жасалған. Компьютерлердің жаппай қолжетімділігінің динамикасын және оның бірлескен жүйелердегі пайдаланушыларға тигізетін әсерін бағалау үшін жаңа тіл құрылды. Әлеуметтік коммерция қолданбаларын пайдалану, әлеуметтік медианың дамуы, сондай-ақ смарт құрылғылар мен Интернеттің кеңінен қолжетімділігі CSCW саласында осы үш үрдістің қалай пайда болғанын зерттеуге мүмкіндік берді. Бұл тақырыптарға әлеуметтік медиадағы этнометодология және әңгімелерді талдау (EMCA), кең таралған есептеулер және дереу хабар алмасуға негізделген әлеуметтік коммерция кіреді.
Этнометодология және синхрондылық
You Recommend I Buy: How and Why People Engage in Instant Messaging Based Social Commerce (Сіз маған сатып алуға кеңес бересіз: Адамдар қалай және неге жедел хабар алмасу арқылы әлеуметтік коммерцияға қатысады) атты зерттемесінде осы жобаның зерттеушілері қытайлық жедел хабар алмасу арқылы әлеуметтік коммерция платформаларын пайдаланушы он екі адамды талдап, жедел хабар алмасу арқылы коммерция платформаларындағы әлеуметтік ұсыным жүйелері пайдаланушы тәжірибесін қалай өзгертетінін зерттеді. Зерттеу толығымен қытайлық платформаларда, негізінен WeChat-та жүргізілді. Зерттеуді Стэнфорд, Пекин, Бостон және Киото қалаларынан келген мамандар тобы жүргізді. Сұхбаттар 2020 жылдың қысында өтті және тек сұхбаттарға негізделген толыққанды сапалық талдау болды. Сұхбаттардың мақсаты қатысушылардың жедел хабар алмасуға негізделген әлеуметтік коммерцияға қалай қатысқандығы, осы сала бойынша алған тәжірибелері, жедел хабар алмасуға негізделген әлеуметтік коммерцияның артықшылықтары мен кемшіліктері және оның олардың өміріне қосқан өзгерістерін анықтау болды. Жедел хабар алмасуға негізделген қызметтер тікелей жақын әлеуметтік өзара әрекетке еніп кетеді. Қарапайым тілмен айтқанда, жедел хабар алмасу – бұл желі арқылы жылдам хабар алмасу. Бұл синхронды немесе асинхронды болуы мүмкін. Жедел хабар алмасуға негізделген әлеуметтік коммерция пайдаланушыларға сауда жасауды ыңғайлырақ етеді. CSCW тұрғысынан қарағанда, бұл кең таралған есептеудің бір мысалы. Бұл зерттеуде сипатталғандай, "қораптан секіріп шығу" тәжірибесін жасайды, себебі жедел хабар алмасу платформасы пайдаланушы мінез-құлқы мен әлеуметтік коммерциядағы жалпы тәжірибені өзгертуге көмектеседі. Осы тұжырымның артықшылығы – қолданба жеке қарым-қатынастар мен нақты өмірдегі байланыстарды пайдаланып, сенімге негізделген, мағыналы тұтынушы тәжірибесін құруға мүмкіндік береді.
Тіркелгендік
CSCW-нің екінші мақаласы "Әлеуметтік медиадағы енгізілу және тізбектелгендік" әлеуметтік медианы талдаудың жаңа әдістемесін зерттейді – CSCW-де кең таралған есептеудің тағы бір көрінісі. Бұл мақалада Facebook пайдаланушыларын зерттеу үшін этнометодология және әңгімелерді талдау (EMCA) құрал ретінде қолданылды. Этнометодология адамдардың күнделікті өзара әрекеттесуін зерттейді және олардың осы арқылы әлемге деген көзқарасын қалыптастыруын анықтайды. Әңгімелерді талдау адамдардың тәжірибесін қалай құрастыратыны туралы мәлімет алу үшін әңгімелердің құрылымын терең зерттейді. Ноттингем және Стокгольм университеттерінен құралған зерттеу тобы, әлеуметтік медиаға қатысты CSCW әдебиеттерінде "нақты уақыттағы, дамып жатқан адамның іс-қимылы" жеткіліксіз екенін атап өтті. Олардың пікірінше, EMCA-ны зерттеу тек есте сақтауға сүйенудің орнына, бірлескен әлеуметтік желі жүйелеріне жаңа көзқарас ұсынуы мүмкін. Бұл проблема таратылған ынтымақтастық жүйесіндегі топ мүшелерінің ортақ түсініктімеуінен туындайтын қарым-қатынас үзілісі кезде пайда болады. Мақалада, барлығының айналысып жатқан істің мәнісін бірдей түсінуі маңызды екені айтылған.
Бір жерде орналасқан, қатар және бірізді қызмет түрлері
Барлыққа тараған есептеу жүйелеріндегі шешілмеген мәселелерді зерттеуге қазір мүмкіндік туды, себебі әдетте естелік негізінде құрылатын әлеуметтік желілердегі пайдаланушы тәжірибелерін бақылау қажеттілігі жойылды. Кейбір шешілмеген сұрақтар: Әлеуметтік желілер қалай қолданыла бастайды, қалай тоқтатылады? Олар қашан қолданылады және осы қолданыс қалай ұйымдастырылады, сол уақыттағы басқа да параллель әрекеттермен қалай үйлеседі? Зерттеу ерекше назарды қалалар мен қалалық аймақтарға аударады, себебі олар технологиялық және әлеуметтік белсенділіктің көп болуы күтілетін орындар. Зерттеудің басты принципі – кез келген барлыққа тараған есептеу технологиясын дамыту мақсаты қоғамдағы барынша көп адам үшін пайданы барынша арттыру болуы керек. Осы инфрақұрылымдардың қалай пайда болатыны туралы маңызды байқау жасалды: <blockquote>Барлыққа тараған есептеу инфрақұрылымы пайдалы әлеуметтік процестерді іске қосу және күшейтуде маңызды рөл атқара алады, себебі электр сияқты емес, цифрлық инфрақұрылым адамдар мен ақпаратты байланыстыру арқасында қоғамның танымдық күшін арттырады [39]. Бұрынғы инфрақұрылымдық жобалар қалалық кеңістік пен оның әртүрлі этникалық топтарын, әл-ауқатын және сенімдерін біріктіруді мақсат еткенімен, Грэм және авторлар [28] инфрақұрылымды басқару мен меншік құқығының күшейе түскен фрагментациясын атап көрсетеді. Негізінен, барлыққа тараған есептеу қоғамды көрсетеді және оның таңдаулары сол жүйелерге әсер етеді. Барлыққа тараған есептеулер CSCW саласы үшін өте маңызды, себебі технологияны қабылдаумен бірге бізді бөліп тұрған физикалық шекаралар жойыла бастағанда, осы орындарға қатысты қарым-қатынасымыз күшейе түседі. "Қоғамдық тұрғыдан қандай нәрсені қолдауымыз керек екенін білуіміз" дегенді талдау бірнеше себепке байланысты маңызды. Адамдар арасындағы тікелей қарым-қатынас қазіргі заманғы қажеттіліктерге сәйкес технологияны өзгертуге қарағанда өзгертуге қиын. Адамдардың күнделікті өмірінде белгілі бір нормалар мен стандарттар бар, олардың бір бөлігі онлайн әлемге көшеді. Мәселе – күнделікті қарым-қатынас стилін және мінез-құлқын онлайн ортаға көшіруде. Шмидт бұл тұжырымды "Бөлшекті ескеріңіз" еңбегінде қарастырады, ол былай дейді: "Ынтымақтастық жұмыс – қиын құбылыс. Біз күнделікті өмірімізде әртүрлі ынтымақтастық әрекеттермен айналысамыз және айналамыздағы адамдардың бірлесіп жұмыс істеуін үнемі байқаймыз. Біз күнделікті тәжірибемізден бәріміз сарапшымыз. Дегенмен, бұл күнделікті түсінік ынтымақтастық жұмысты қолдау үшін жүйелерді жобалау кезінде мүлдем жаңылысқа салуы мүмкін". Көптеген адамдар үшін күнделікті қарым-қатынас табиғи болса да, оны ынтымақтастық жұмысқа оңай ауыстыруға болмайды. Бұл CSCW жүйелерінде бейімделу қажеттігін көрсетеді, Шмидт "ынтымақтастық жұмыс ортасының өзгеретін қажеттіліктерінен туындайтын икемділіктің маңызды талабын" кеңейтеді.</blockquote>
Топтық өнімдерді қабылдау
Топтық жұмыс құралдары CSCW-мен тығыз байланысты. Бұл термин желі арқылы топтың немесе ұйымның қызметін қолдауға арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді білдіреді және электрондық пошта, конференция құралдары, топтық күнтізбелер, жұмыс процесін басқару құралдары сияқты нәрселерді қамтиды. Топтық жұмыс құралдары географиялық тұрғыдан шашыраңқы командаларға ұйымдық мақсаттарға жетуге және бірлесіп жұмыс істеуге көмектессе де, мұндай жүйелерді пайдаланумен байланысты көптеген қиындықтар бар. Мысалы, топтық жұмыс құралдары көбінесе пайдаланушылардан жаңа жүйені үйренуді талап етеді, бұл олар үшін көп пайдасы жоқ жұмыс сияқты көрінуі мүмкін. Егер команда мүшелері топтық жұмыс құралын үйренуге және пайдалануға ынталы болмаса, ұйым үшін құралдың тиімді болуы үшін қажетті деңгейге жету өте қиын. Сонымен қатар, зерттеулер топтық жұмыс құралдарын топтық ортада сақтықпен енгізу қажет екенін көрсетті, ал өнімді дамытушылар мұндай жүйелерді ұйымдық ортаға енгізудің ең тиімді жолын әлі тапқан жоқ. Осыған байланысты, CSCW құралдарын пайдаланатын көптеген салалар әртүрлі буынды ескеретін мұқият жоспарланған аяларды қажет етеді.
Жұмыс орындарындағы командалар
CSCW ортасындағы қайталанатын мәселелердің бірі – виртуалды командалардағы әртүрлі буын арасындағы алшақтықты жоя алатын инфрақұрылымды дамыту. Көптеген компаниялар табысқа жету үшін әртүрлі буынға жататын қызметкерлердің қарым-қатынасын және ынтымақтастығын маңызды деп санайды, ал мұндай ынтымақтастық көбінесе әртүрлі бағдарламалық қамтамасыз етулер мен технологияларды пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Бұл командалық бағдарламалық платформалар электрондық пошта мен күнделікті күнтізбеден бастап, нұсқаларды басқару платформаларына, тапсырмаларды басқару бағдарламалық жасақтамасына және тағы да басқаларына дейін жетеді. Бұл құралдар жұмыс орындарындағы командаларға виртуалды түрде қолжетімді болуы керек, өйткені қашықтан жұмыс істеу кеңінен таралды. Жүйелік жобалар команданың барлық мүшелеріне ыңғайлы болуы тиіс, бірақ ересек қызметкерлерді жаңа CSCW құралдарымен таныстыру қиындық тудыруы мүмкін. Бұл виртуалды командаларда мәселе тудыруы мүмкін, себебі ересек қызметкерлердің жинаған білімі мен тәжірибесін жаңа виртуалды ортаның технологиялық қиындықтарымен үйлестіру қажет. Ересек қызметкерлерді жаңа технологияларды тиімді пайдалануға қайта оқыту және даярлау қиын болуы мүмкін, өйткені олар, әдетте, жас қызметкерлерге қарағанда мұндай жаңа технологияларды үйренуде аз тәжірибелі. Ересек қызметкерлер зейнеткерлікке шығуды кейінге қалдырып, қайтадан жұмысқа оралатындықтан, командалардың құрамындағы буындық айырмашылықтар арта түсуде, демек виртуалды орта үшін тиімді буындық CSCW жүйесін құру аса маңызды.
CSCW-дегі құралдар
Бір-бірімен ынтымақтастық әрқашан бір нәрсені іске асырудың ажырамас бөлігі болды. Бірге жұмыс істеу тек қолдағы міндеттің қиындығын жеңілдетіп қана қоймай, тиімдірек жұмыстың орындалуына әкеледі. Компьютерлер мен технологиялар күнделікті өмірде маңыздырақ бола түскендіктен, коммуникация дағдылары өзгереді, өйткені технология адамдарға бұрынғы көптеген кедергілерді еңсеріп байланыста болуға мүмкіндік береді. Коммуникацияға кедергілер жұмыс күнінің аяқталуы, қашықтық, тіпті баяу жұмыс істейтін бағдарламалар болуы мүмкін, олар көмекке қарағанда көбірек қиындық тудырады. Жаңа, сынақтан өткен ынтымақтастық құралдарының арқасында бұрынғы коммуникация кедергілері жойылды және ынтымақтастықты дамытуға көмектесетін жаңа құралдармен алмастырылды. Компьютерлік қолдаумен ынтымақтастық жұмысын қалыптастыруға үлкен үлес қосқан құралдарды екі негізгі санатқа бөлуге болады: коммуникация және ұйымдастыру. Коммуникация: Жұмыс істеген кезде өзгелермен байланысқа түсу мүмкіндігі – тапсырмаларды жылдам және дұрыс орындауға мүмкіндік беретін мүмкіндік. Адамдар кодтың және мәселелердің суреттерін Microsoft Teams сияқты платформалар арқылы, экранды ауыстыру қажеттілігі болмай, жібере алады. Бұл өзгеріс кеңседегі өнімділікті және коммуникацияны шамамен жартысына дейін арттырды. Мұндай қосымшалар әдетте компьютерлер мен планшеттер сияқты түрлі электрондық құрылғылармен байланыстырылады, сондықтан адамдар бірнеше платформада ескертулер алады. Платформа рұқсат етсе, команда мүшелері басқаларына ескертулер орната алады. Бұл бірнеше бөлімдердегі қызметтерді үйлестіре алмау салдарынан туындауы мүмкін, бұл – жұмысты байланыстырудың бір түрі.
Пайдаланушылардың қажеттіліктерін анықтау
CSCW зерттеушілері көбінесе қандай құралдар жиынтығының нақты бір топқа тиімді болатынын шешуде қиындыққа ұшырайды, себебі ұйымдардың ішкі ерекшеліктері күрделі. Бұл, пайдаланушылардың/топтардың/ұйымдардың қажеттіліктері мен талаптарын дәл анықтаудың өте қиын екендігімен одан әрі ушығады, себебі мұндай қажеттіліктер мен талаптар жүйе енгізілгеннен кейін сөзсіз өзгеріп отырады. Зерттеушілер талаптарды бірнеше рет қарастырғанда, олардың өзі зерттеушілердің белгілі бір кезеңін аяқтағаннан кейін жиі өзгеріп, дамиды.
Әйелдердің қатысуының артуы
Жұмыс күшіндегі әйелдердің қатысуы төмендеуі, CSCW-ге тән мәселе емес және барлық жұмыс орындарында кездеседі, бірақ бағдарламалық жасақтаманы әйелдердің CSCW-ге қатысуын арттыру үшін жасауға болады. Бағдарламалық жасақтаманы қарым-қатынас пен ынтымақтастықты басым ету үшін жобаласа, әйелдер оған көбірек қатысады. Бұл әйелдердің қатысуын арттырудың бір жолы, бірақ ол CSCW-де әйелдердің қатысуының төмен болуының себептерін түсіндірмейді. Бір зерттеуде әйелдер технологияны түсінуде өте нашар екендерін, мобильді бағдарламаларды пайдалануда қиындықтарға тап болатындарын және CSCW бағдарламаларын ұнатпайтындарын айтты. Дегенмен, осы сұрақтарға жауап бергенде, олар өздерін зерттеуге қатысқан еркектермен бірдей деңгейде бағалады. Бағдарламалық жасақтамаға деген жалпы сенімсіздік әйелдердің онлайн бағдарламаларды еркектерге қарағанда тиімді пайдалану қабілетіне әсер етеді және CSCW бағдарламаларын пайдаланудағы кейбір қиындықтардың себебін көрсетеді. Көптеген әзірлеушілер CSCW жүйелерін жобалағанда гендерлік ерекшеліктерді ескермейді. Конференция қазіргі уақытта қазан немесе қараша айында өткізіледі және ұйымдық және топтық жұмысқа әсер ететін технологияларды жобалау мен пайдалану саласындағы зерттеулер талқыланады. Жаңа құрылғылардың жылдам дамуы және әртүрлі орындарда және жағдайларда ынтымақтастыққа мүмкіндік беруіне байланысты, CSCW академиялық және өнеркәсіптік зерттеушілерді бірлесіп, виртуалды ынтымақтастықтың әлеуметтік және техникалық аспектілерін талқылауға шақырады. Халықаралық деңгейде Электр және электроника инженерлері институты (IEEE) жыл сайын өткізілетін Компьютерлік қолдаумен жұмыс істеу жөніндегі халықаралық конференцияны демеушілік етеді. Сонымен қатар, Еуропалық әлеуметтік технологиялар қоғамы 1989 жылдан бері екі жылда бір рет өткізілетін Компьютерлік қолдаумен жұмыс істейтін Еуропалық конференцияны ұйымдастырады. CSCW панельдері ғылым және технологияны зерттеу саласымен байланысты конференциялардың тұрақты бөлігі болып табылады.