Джон Эдвард Мак: Американдық психиатр және зерттеуші ғалым

Кіріспе

Джон Эдвард Мак (4 қазан 1929 – 27 қыркүйек 2004) – американдық психиатр, жазушы және психиатрия профессоры. Ол 1977 жылдан 2004 жылға дейін Гарвард медицина мектебінің психиатрия кафедрасын басқарды. 1977 жылы Мак Т.Э. Лоуренс туралы «Біздің тәртіпсіздігіміздің ханзадасы» кітабы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Мактың клиникалық тәжірибесі балалар психологиясы, жасөспірімдер психологиясы және дін психологиясы салаларын қамтыды. Ол сонымен қатар жасөспірімдердің өзіне қол жұмсауы және есірткіге тәуелділік психологиясы бойынша жетекші зерттеуші ретінде танылды, ал кейіннен шетелдіктердің ұрлау тәжірибесі психологиясы саласында зерттеулер жүргізді.

Ерте өмір, білім және әскери қызмет

Мак Нью-Йорк қаласында академик неміс еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, тарихшы Эдвард Кларенс Мак (1904–1973) – CUNY университетінің профессоры, ал анасы Элеонора Либманн Мак (1905–1930) Джон бала кезінде қайтыс болды. Анасы қайтыс болғаннан кейін, әкесі экономист Рут П. Макке үйленді, осы арқылы оның жартылай қарындасы Мэри Ли Ингбар дүниеге келді, ол компьютерлік талдау саласындағы пионер, Дартмут колледжі мен Массачусетс университетінің медицина мектебінің профессоры болды. Джон өскен сайын, әкесі оған және оның әпкесіне Киелі кітапты мәдениет немесе әдебиет туындысы ретінде оқып беретін. Мак 1947 жылы Хорас Манн Линкольн мектебін, 1951 жылы Оберлиннен Phi Beta Kappa құрметімен бітірді және 1955 жылы Гарвард медицина мектебінен медицина докторы дәрежесін алды. Содан кейін Мак Массачусетс бас ауруханасында интерн болып, Массачусетс психикалық денсаулық орталығында психиатр ретінде оқыды. 1959 жылы Мак АҚШ Әуе күштеріне қосылып, Жапонияда дәрігер болып қызмет етті, онда капитан шеніне дейін көтерілді. 1961 жылы Жапониядағы әскери қызметтен оралғаннан кейін, ол Массачусетс психикалық денсаулық орталығында және Бостон психоаналитикалық қоғамы мен институтында балалар мен ересектер психоанализі және психотерапиясы бойынша сертификат алды. 1964 жылдан бастап Мак Гарвард медицина мектебіне оралды, 1972 жылы Гарвардта толық профессор атанды. 1977 жылы Гарвард медицина мектебінің психиатрия бөлімінің төрағасы болды және 2004 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Гарвардтағы өмірлік еңбегінің басты тақырыбы – адамның әлемге деген қабылдауының оның қарым-қатынастарына қалай әсер ететінін зерттеу болды. Ол бұл «әлемге деген көзқарас» мәселесін жеке деңгейде армандар, қорқыныштар және жасөспірімдердің өзін-өзі өлтіруі туралы алғашқы клиникалық зерттеулерінде, сондай-ақ британдық офицер Т. Е. Лоуренстің өмірін зерттеген «Біздің бұзылыстың ханзадасы» атты монографиясында қарастырды. Осы еңбегі үшін ол 1977 жылы Пулитцер сыйлығын алды.

Салқын соғыс кезіндегі белсенділік

1980 жылдары Мак суық соғыстың тамырлық себептерін зерттеу аясында көптеген халықаралық саяси тұлғалармен сұхбаттасты, олардың ішінде АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картер және "сутекті бомбаның әкесі" атанған Эдвард Теллер де болды. Мак, астрофизик Карл Саган және басқа да "Қоғамдық жауапкершілік дәрігерлері" (Халықаралық ядролық соғысты алдын алу жөніндегі дәрігерлер ұйымының АҚШ-тағы бөлімшесі) ядролық қаруды жою және АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы шиеленістің аяқталуын жақтады. 1985 жылы ұйым Нобель бейбітшілік сыйлығын алғаннан кейін, Мак, Саган және тағы 700-ге жуық ғалым 1986 жылдың жазында Невада сынақ алаңына басып кірді, бұл ядролық қару сынақтарына қарсы азаматтық наразылықтың жаңа рекорды болды.

Ажау теңізшілерінің адам ұрлау феноменінің психологиясы

1990 жылдардың басында Мак 200 ер және әйел адамдарды қатыстыратын, олардың қайта-қайта шетелдік ағайындармен кездесулері туралы хабарлаған он жылдан астам созылған психологиялық зерттеуді бастады. Мұндай кездесулерге академиялық сарапшылардың назары шектеулі болды, мүмкін, 1960 жылдары Р. Лео Спринкл ең ерте зерттеуші болған. Дегенмен, Мак осы тақырыпты зерттеген ең беделді ғалым болып қала береді. Ол бастапқыда мұндай адамдардың психикалық аурудан зардап шегуі мүмкін деп күдіктенді, бірақ ол сұхбаттасқан адамдарда ешқандай анық патологиялар табылған жоқ, сондықтан оның қызығушылығы арта түсті. Ұзақ жылдардан бергі досы Томас Кунның ынталандыруымен, ол бұл тақырыптың даулы болуы мүмкін екенін болжады, бірақ Макты деректерді жинауға және басым материалистік, дуалистік және «немесе/немесе» талдауларын елемеуге шақырды. Содан кейін Мак жүйелі зерттеулер мен сұхбаттар жүргізе бастады. Ол сұхбаттасқан көптеген адамдар өздерінің кездесулерінің олардың әлемге деген көзқарасына әсер еткенін, соның ішінде руханият пен қоршаған ортаға қатысты сезімдерді күшейткенін айтты. Мак бұрынғы зерттеушілерге қарағанда ұрлау құбылысын зерттеуде және түсіндіруде сақтық танытты. Әдебиет профессоры Терри Мэтисон: «Жалпы алғанда, Макқа дейін кездескен ұрлау туралы әңгімелерге қатысты, осы уақытқа дейін кездескендей әділ есеп беруге тырысқандай көрінеді», - деп жазады. 1994 жылы Джеффри Мишловпен сұхбаттасқанда, Мактың «осы [ұрлау] туралы хабарларды бет-кейінен қабылдауға бейім» екені айтылды. Мак: «Бет-кейінен қабылдамаймын. Мен оларды маңызды деп санаймын. Менде оларды түсіндірудің жолы жоқ», - деп жауап берді. 1996 жылы PBS телеарнасына берген сұхбатында ол: «Менің ойымша, осы мәселенің кейбір аспектілерін біз сөзбе-сөз қабылдауымыз керек. Яғни, ғимараттар физикалық түрде де, белгілі бір дәрежеде болып жатыр; сонымен қатар бұл психологиялық, рухани тәжірибе, ол басқа өлшемнен пайда болып жатыр», - деді. BBC Мактың сөзін келтірді: «Мен ешқашан, иә, шетелдік ағайындар адамдарды алып кетеді деп айтпаймын. Бірақ, менің ойымша, бұл жерде өте күшті құбылыс бар, оны басқаша түсіндіре алмаймын, ол - құпия. Бірақ мен оның не екенін білмеймін, бірақ ол маған тереңірек, одан әрі зерттеуді шақырады деп ойлаймын». Оның шетелдік ағайындармен кездесудің рухани немесе трансформациялық аспектілеріне деген қызығушылығы және оның осы кездесудің өзі физикалық емес, трансценденттік болуы мүмкін деген ұсынысы, оны Будд Хопкинс сияқты, шетелдік ағайындардың физикалық шындығын жақтаған замандастарынан ерекшелендірді. Оның кейінгі зерттеулері шындықтың кеңейтілген түсінігінің артықшылықтарын қарастыруға дейін кеңейді, бұл батыс материалистік парадигмасына сәйкес келмейтін, бірақ адамдардың өміріне терең әсер ететін тәжірибелерге мүмкіндік береді. Оның шетелдік ағайындармен кездесу тәжірибесі туралы екінші (және соңғы) кітабы «Космосқа жол билеті: Адамның трансформациясы және шетелдік ағайындармен кездесулер» (1999) руханилық пен қазіргі заманғы дүниетанымы тақырыптарын байланыстыратын философиялық трактат болды, сонымен қатар бұл кітапқа арналған «тәжірибелі» шетелдік ағайындармен жұмысының шыңы болды. 1994 жылдың қарашасында Мак Зимбабведегі Руваға барып, Ариэль мектебіндегі балалармен сұхбаттасты, олар мектептің жанында ғимарат қонғанын және шетелдік ағайындар ғимараттан шығып жатқанын көргендерін айтты.

In the early 1990s, Mack commenced a decade plus psychological study of 200 men and women who reported recurrent alien encounter experiences. Such encounters had seen some limited attention from academic figures, R. Leo Sprinkle perhaps being the earliest, in the 1960s. Mack, however, remains probably the most esteemed academic to have studied the subject. He initially suspected that such persons were suffering from mental illness, but when no obvious pathologies were present in the persons he interviewed, his interest was piqued. Following encouragement from longtime friend Thomas Kuhn, who predicted that the subject might be controversial, but urged Mack to collect data and ignore prevailing materialist, dualist and "either/or" analysis, Mack began concerted study and interviews. Many of those he interviewed reported that their encounters had affected the way they regarded the world, including producing a heightened sense of spirituality and environmental concern. Mack was somewhat more guarded in his investigations and interpretations of the abduction phenomenon than were earlier researchers. Literature professor Terry Matheson writes that "On balance, Mack does present as fair minded an account as has been encountered to date, at least as these abduction narratives go." In a 1994 interview, Jeffrey Mishlove stated that Mack seemed "inclined to take these [abduction] reports at face value". Mack replied by saying "Face value I wouldn't say. I take them seriously. I don't have a way to account for them." In a 1996 interview with PBS, he stated '' There are aspects of this which I believe we are justified in taking quite literally. That is, UFOs are in fact observed, filmed on camera at the same time that people are having their abduction experiences It's both literally, physically happening to a degree; and it's also some kind of psychological, spiritual experience occurring and originating perhaps in another dimension.'' The BBC quoted Mack as saying, "I would never say, yes, there are aliens taking people. [But] I would say there is a compelling powerful phenomenon here, that I can't account for in any other way, that's mysterious. Yet I can't know what it is, but it seems to me that it invites a deeper, further inquiry." His interest in the spiritual or transformational aspects of people's alien encounters and his suggestion that the experience of alien contact itself may be more transcendent than physical in natureyet nonetheless realset him apart from many of his contemporaries, such as Budd Hopkins, who advocated the physical reality of aliens. His later research broadened into the general consideration of the merits of an expanded notion of reality, one which allows for experiences that may not fit the Western materialist paradigm, yet deeply affect people's lives. His second (and final) book on the alien encounter experience, Passport to the Cosmos: Human Transformation and Alien Encounters (1999), was as much a philosophical treatise connecting the themes of spirituality and modern world views as it was the culmination of his work with the "experiencers" of alien encounters, to whom the book is dedicated. In November 1994, Mack travelled to Ruwa, Zimbabwe, to interview children at the Ariel School who claimed that they had seen a UFO land near their school and aliens exit the craft.

Гарвардтың зерттеулері

1994 жылдың мамыр айында Гарвард медицина мектебінің деканы Дэниел К. Тостесон Мактың клиникалық күтімі мен онымен байланыс жасаған, өзге планеталық тіршілікпен кездесулерін айтқан адамдарға қатысты клиникалық зерттеулерін құпия түрде қарау үшін әріптестерінен тұратын комиссия тағайындады. Анджела Хинд: «Гарвард тарихында тұрақты профессорды мұндай тергеуге салу – бұл алғашқы рет» деп жазды. Комиссия төрағасы Гарвард медицина мектебінің медицина және әлеуметтік медицина профессоры, сонымен қатар «The New England Journal of Medicine» журналының редакторы Арнольд «Будд» Релман болды. Мактың адвокаттарының бірі Дэниел П. Шиханның сөзіне сәйкес, комиссияның жобалық баяндамасында: «Егер адам өзге планеталық тіршілікпен «жақын кездесу» өткергенін айтса, оның тәжірибесі шын болуы мүмкін екенін кез келген жолмен хабарлау – кәсіби жауапкершіліксіздік болып табылады» делінген.

Комиссияның бар екендігі жұртқа белгілі болғаннан кейін (процеске қатысты он ай өткен соң, Макты қорғау үшін куәлерді шақыру кезінде бұл жағдай кездейсоқ жария болды), академиялық қауымдастықтан (оның ішінде Гарвардтың құқық профессоры Алан Дершовицтен) этикалық норманы бұзған немесе кәсіби мінез-құлқына қатысты күдік тудырмаған тұрақты профессорды тергеудің дұрыстығына қатысты сұрақтар көтерілді. Он төрт айлық тергеуді аяқтағаннан кейін Гарвард мәлімдеме жасап, деканының «Доктор Мактың қалағанын зерттеуге және өз пікірін кедергісіз білдіруге академиялық еркіндігін растағанын» және «Доктор Мак Гарвард медицина факультетінің жақсы мүшесі болып қала береді» деген қорытынды жасады. (Мак комиссия баяндамасында әдістемелік қателіктер жасады деп айыпталды, бірақ Дин Тостесон комиссияның бағалауына байланысты ешқандай шара қолданбады.) Ол Родерик МакЛиш пен Дэниел Шиханнан (Пентагон құжаттары ісі бойынша) және Лоренс Рокфеллерден (Мактың коммерциялық емес ұйымын төрт жыл бойы жылына 250 000 доллар көлемінде қаржылаған) құқықтық көмек алды.

Өлім

2004 жылғы 27 қыркүйекте, дүйсенбі күні, Лондон қаласында Т. Е. Лоуренс қоғамы демеушілік еткен конференцияда лекция оқу үшін келген кезде, Мак Тоттеридж-Лейн көшесімен батысқа қарай келе жатқан мас жүргізушінің соқтығысынан қаза тапты.