Кіріспе

1500 жылдардың соңында антиэпископтық авторлар қолданған есім. Мартин Марпрелат (кейде Мартин Мар прелат және Марре–Мартин деп жазылған) – 1588 және 1589 жылдары Англияда жасырын таратылған жеті Марпрелат трактатының анонимді авторы немесе авторлары қолданған есім. Олардың негізгі назары Англикан шіркеуінің епископатына шабуыл жасауға бағытталған.

Өмірбаян

1583 жылы Джон Уитгифттің Кентербери архиепископы болып тағайындалуы шіркеудегі пресвитериан қозғалысына қарсы күрес басталып, цензура дәуірінің басталуын білдірді. 1586 жылы Жұлдызды палатаның бұйрығымен архиепископқа елдегі барлық баспа құралдарын лицензиялау және бақылауға алу өкілеттігі берілді.

Тұлғасы мен авторлығы

"Мартиннің" нағыз кім екені көп уақыт бойы күмәндану тудырды. Ұзақ жылдар бойы басты талапкер – Уэльс уағыздаушысы және шіркеудің жағдайына қарсы бірнеше құмар шайқастардың авторы Джон Пенри болды. Ренессанс дәуірінің тарихшысы Джон Довер Уилсон 1912 жылғы "Мартин Марпрелат және Шекспирдің Флюелен" кітабында Уэльс әскері Роджер Уильямстың "Мартин Прелат" деген атпен қол қойылған алғашқы үш трактаттың авторы болғанын, Пенридің "Мартин Джуниор" деген атпен қол қойылған келесі трактаттардың авторы болғанын, ал Уорвикширдің дворяны және Парламент мүшесі Джоб Трокмортон "Мартин Старший" деген атпен қол қойылған трактаттардың авторы болғанын айтты. 1981 жылы Лиланд Карлсон Джоб Трокмортонның авторлығын қорлады. Кэтрин М. Лонгли мен Патрик Коллинсон Джордж Карлтонды ұсынды. Генри М. Декстер Генри Барроуді қолдады. Соңғы зерттеулер, ең сенімді және толық зерттеу Жозеф Блэктің "Мартин Марпрелат трактаттары: Жаңартылған және түсіндірмелі басылым" еңбегі, Трокмортонның Пенридің көмегімен негізгі авторы болғанын анықтады. Трактаттар құпия түрде басылып, оларды өндіру және тарату үшін белгілі бір ұйым жұмыс істеген. Пенри баспаға қатысқан, ал баспахана биліктен жасыру үшін жиі елдің әртүрлі аймақтарына көшірілген. Пенри өзінің авторлыққа қатысы бар екенін жоққа шығарды.

Ресми реакция

Үкімет шіркеулік иерархияға жасалған шабуылдардың күштілігіне қатты алаңдап, Томас Наше, Роберт Грин және Джон Лайли сияқты кәсіби жазушыларды қарсы трактаттар жазуға шақырды. Трактаттар епископтарға қарсы шабуылдар болып табылады және кейде епископтарды Антихристтің өкілдері деп сипаттайды. Мартинистерге қарсы ең нәтижелі және тиімді күрескен адам "атақты Кавальеро Паскилл" деген әйгілі лақап атымен танылды. Паскиллдің Томас Наше екеніне дәстүрлі түрде сенеді, бірақ Нашенің толық шығармаларының редакторы Р. Б. Маккерроу мұны жоққа шығарады: "одан әрі зерттеулер мені күдікке түсірді, тіпті, Нашенің осы мәтіндерге (Марпрелаттарға қарсы мәтіндерге) ешқандай қатысы жоқ екеніне көз жеткізді". Франсис Бэкон да 1589 жылы Англия шіркеуінің дауларына қатысты хабарлама жазып, памфлеттерге қатысты, бұл епископтарды сыннан құтқара алмады. Кейбір ғалымдар, әсіресе Арул Кумуран, Роберт Гриннің кейінгі туындыларына Марпрелат памфлеттерінің әсер еткенін айтады, бірақ Грин анти-Мартинист автор ретінде танымал.

Кейінгі әсері мен түсіндірмесі

Марпрелат памфлеттерінің кейбіреулері он жетінші ғасырда қайта басылды және олардың тарихи және әдеби маңызы туралы көптеген зерттеулер жарық көрді. Мартинистерге қарсы әдебиет, оның ішінде Паскуилл памфлеттері, керісінше, ерте заманғы Англияны зерттеушілердің назарынан тыс қалды. Ағылшыл азаматтық соғысы кезінде Левеллер памфлетшісі Ричард Овертон Марпрелаттың мұрасын қабылдап, бірнеше трактаттарды «Мартин Марприст» деген атпен жариялады, ол Мартин Марпрелаттың ұлы деп есептелді. Марпрелат трактаттары ағылшын сатирасы тарихындағы маңызды құжаттар болып табылады: К. С. Льюис пен Джон Кэри сияқты сыншылар олардың жаңалығын мойындады. Әсіресе, памфлеттер мәтіннің мәртебесіне көңіл бөледі және колофон мен колонтитулдер сияқты конвенцияларды тапқырлықпен пародиалайды.