Кіріспе

Вайоминг класы – АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған екі дредноут соғыс кемесі. Вайоминг пен Арканзас 1909 жылдың басында мақұлданды және 1910-1912 жылдар аралығында салынды. Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің төртінші дредноут жобасы болды, бірақ алдыңғысына қарағанда айтарлықтай жақсарту жасалмады, сондай-ақ 12 дюймдік зеңбіректерді пайдаланған соңғы американдық соғыс кемелері еді. Негізгі өзгерістерге күштірек /50 калибрлі Mark 7 зеңбірегін қабылдау, алтыншы екі зеңбірек мұнарасын қосу және бронялық қорғауды күшейту кірді, оның ішінде американдық линкорларда алғаш рет торпедалық бөлімшелерді пайдалану. Әскери-теңіз күштері күштірек зеңбіректерді пайдалануды қарастырды, бірақ бұл құрылыстың кешігуіне және үлкен доктардың қажеттілігіне әкелмек. Екі кеме де көбінесе бірге қызмет етті, алдымен 1910 жылдары Атлант мұхиты флотында. Екі кеме де 1917 жылдың сәуір айында АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Ұлыбритания суларына жіберілді, бұл Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің Ұлы Флотын күшейту үшін жасалды. Олар 1919-1921 жылдары Тынық мұхиты флотында қызмет етті, содан кейін екеуі де Атлант мұхиты флотына оралды. Атлант мұхиты флотындағы қызметтерінің көп бөлігі бейбіт уақыттағы жаттығуларға және АҚШ Әскери-теңіз академиясының курсанттарын оқу круиздеріне қатысуға жұмсалды. Вайоминг пен Арканзас 1920 жылдардың ортасында кеңейтілген модернизациядан өтті, ескі көмірмен жұмыс істейтін қазандықтарын тиімді маймен жұмыс істейтін қазандықтарға алмастырды, құлап түсетін оқтан қорғану үшін палуба бронясын қалыңдатты, су астындағы зақымдарға төзімділігін арттыру үшін торпедаға қарсы шығыңқылықтарды және әуе шабуылынан қорғану үшін зениттік қаруларды алды. 1930 жылғы Лондондық теңіз келісімі Вайомингті демилитаризациялауды талап етті, нәтижесінде ол оқу кемесіне айналдырылды, оның негізгі батарея мұнараларының жартысы, бронялық белдеуі және торпедаға қарсы шығыңқылықтары алынып тасталды. Дегенмен, Арканзасқа флотта қызметін жалғастыруға рұқсат берілді. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Арканзас Солтүстік Африкаға конвойларды сүйемелдеу үшін пайдаланылды. 1944 жылы ол жағалаулық бомбалау кемесі ретінде қызмет етті. Осы рөлде ол Нормандияға (Overlord операциясы) және Оңтүстік Францияға (Dragoon операциясы) одақтас әскерлердің қонуын қолдады, содан кейін Тынық мұхитына ауыстырылды, онда ол 1945 жылы Иво Джима және Окинава шайқасындағы теңізшілерге оттық қолдау көрсетті. Вайоминг оқу кемесі ретінде қызметін жалғастырды және 1944 жылы қайта жаңартылды, онда курсанттар флотта пайдаланатын әртүрлі зениттік қарулар қосылды. Екі кеме де соғыстан кейін көп ұзамай қызметтен шығарылды, Арканзас 1946 жылы Crossroads операциясы кезіндегі ядролық сынақтарда нысана ретінде пайдаланылды, ал Вайоминг 1947 жылы металл тескісіне сатылды.

Дизайн

1908 жылғы 22 шілдеде Ньюпорт конференциясы өтті; оған Бас кеңес, Әскери-теңіз соғыс колледжінің штаты, теңіз мәселелеріне қызығушылығы зор президент Теодор Рузвельт және басқа да офицерлер қатысты. Конференцияда қолданыстағы линкорлар мен жаңа жобаларға қатысты бірқатар мәселелер талқыланды; осы жаңа кемелердің біріншісі «Вайоминг» класы болады. Құрылыс жөніндегі кеңес Ньюпорт конференциясынан жалпы нұсқаулар алды; конференция қатысушылары 14 дюймдік зеңбіректерді қабылдауды жақтады, себебі британдық Корольдік теңіз флоты 12 дюймдік зеңбіректерін бөліктерге алмастырған еді. Арсенал бюросы (BuOrd) жаңа зеңбіректерді жобалау, өндіру және сынау жұмыстары екі жылға созылатынын есептеді. 26 тамызда Теңіз министрі Виктор Меткалф 14 дюймдік зеңбіректермен қаруланған сегіз және он зеңбірекпен жабдықталған линкорларға қатысты құрылыс және жөндеу бюросына (C&R) сұраныс жіберді. Кемелердің жылдамдығы кемінде болса, ал бронясы мүмкіндігінше көп болуы керек еді. BuOrd пікірінше, ықтимал шайқас қашықтығында 12 дюймдік зеңбіректердің күші қолданыстағы броняны тесіп өтуге жеткілікті, сондықтан 14 дюймдік зеңбіректердің қажеті жоқ. C&R Меткалфтың сұранысын қанағаттандыру үшін үш жоба жасады, олардың барлығы алдыңғы жобаға негізделген; біріншісі, «404» жобасы деп аталды, сегіз 14 дюймдік зеңбірекпен қаруланған линкор болды. Екінші, «502» жобасында қосымша екі мұнара болды, барлығы он 14 дюймдік зеңбірек. Үшінші, «601» жобасы он екі 12 дюймдік зеңбірекпен жабдықталады. Бас кеңес «601» жобасын таңдады, себебі 14 дюймдік зеңбіректерді жобалау жұмыстары әлі басталмаған еді, ал оларды қабылдау сыныптың кешігуіне әкелер еді. Сонымен қатар, үлкен зеңбіректер кеменің суыруын күрт арттырып, портты жақсарту қажеттігін тудырар еді; «502» жобасы қолданыстағы инфрақұрылыммен тек Перл-Харбор мен Пьюджет-Саундта тоқтауға мүмкіндік берер еді. Екінші батареяны орналастыру да қиындық тудырды. 1907–09 жылдардағы «Ұлы Ақ Флоттың» саяхаты басты палубадағы казематтардың проблемаларын көрсетті. Олар тіпті орташа толқындарда да оңай жуылып, пайдалануға жарамсыз болып жатты. Ньюпорт конференциясындағы кейбір офицерлер оларды суперструктураға орналастыруды ұсынды, бірақ теңіз күштері қолданатын ауыр зеңбіректер кемеге артық салмақ қосар еді. Оларды кемеге орналастырудың тағы бір жолы – кеме алдына салмақ қосу еді. Ақырында жобалаушылар толық ұзындығы бар кемеалды бөлікті таңдады, бұл казематтарды корпуста 1,22 метрге жоғары жылжытуға мүмкіндік берді. Кемелердің бронясы бұрынғы жобалармен салыстырғанда жақсартылды. Белдеу және барбет бронясы 12 зеңбірекпен жабдықталған линкордың бұрынғы нұсқасына қарағанда бір дюймға арттырылды. Үш жыл бұрын Цусима шайқасында орыстардың тәжірибесі көрсеткендей, түтікшелерге зақым келтіру қаупін ескере отырып, түтікшелерді қорғаудың жаңа схемасы жасалды. Су асты қорғанысын жақсарту қажеттігі де атап өтілді. Нәтижесінде «Вайоминг» жобасына торпедалық бөлімше енгізілді, бұл американдық линкордың жобасына алғаш рет қосылған мүмкіндік болды. Конгресс 1909 жылғы 3 наурызда BB 32 және BB 33 есімдерімен екі жаңа линкорды мақұлдады. Кейіннен «502» жобасы келесі линкор класының, яғни «Нью-Мексико» класының негізі болды.

Жалпы сипаттамалары мен машиналары

Вайоминг класының кемелерінің су сызығындағы ұзындығы 168,86 м, ал жалпы ұзындығы 171,30 м болды. Олардың ені 28,35 м, суару тереңдігі 8,53 м. Кемелер жобаланған күйінде және толық жүктемеде белгілі бір мөлшерде суды ығыстырды. Оларда толық ұзындығы бойына созылған палуба болды, бұл теңіздегі тұрақтылықты жақсартты және ауыр толқындарда қосалқы қаруларды пайдалануға мүмкіндік берді. Екі кеме де торлы мачталармен жабдықталған. Олардың көлденең метацентрикалық биіктігі 1,65 м құрады. Борттың биіктігі алдыңғы жағында 7,62 м, ортаңғы бөлігінде 5,79 м, ең артқы мұнарада 5,49 м, ал кормасында 4,88 м болды. Кемелердің экипажы 58 офицер және 1005 сарбаздан тұрды. Кемелер төрт валмен жұмыс істейтін Парсонс бу турбиналарымен жабдықталған, олардың қуаты бумен қамтамасыз етілді. Буды қамтамасыз ету үшін он екі аралас мұнай және көмірмен қызылтырылған Babcock & Wilcox қазандықтары қолданылды, олар екі жақын орналасқан түтікшеге біріктірілген. Қозғалтқыштар ең жоғары жылдамдықты дамытты, бірақ жылдамдық сынағында Арканзас кемесі жасады. Жануар майының сыйымдылығы көмір үшін және мұнай үшін болды. Бұл кемелерге жылдамдығы 15 мильмен круиз жасауға мүмкіндік берді. 20 миль жылдамдықпен жүргенде, қашықтық едәуір төмендеді. Басқару бір руль арқылы жүзеге асырылды.

Қару-жарақ

Кемелер алты Mark IX екі зеңбірекпен орналасқан 12 дюймдік 50 калибрлі Mark 7 Mod 0 қарулы батареямен қаруланды, олардың екеуі алдыңғы жағында суперфаерлік жұп ретінде орналастырылған. Қалған төрт мұнара екі суперфаерлік жұп ретінде суперструктураның арт жағына орналастырылды. Бұл қарулар ұшқыш зарядты снарядты атқан, ол Вайоминг пен Арканзас кемелерінен басқа АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ешбір кемесіне орнатылмады; алдыңғы дредноуттар төмен жылдамдықты 12 дюймдік/45 калибрлі Mark 5 қаруымен жабдықталған. Mark 7 жоғары тұмсық жылдамдығы (демек, жоғары соққы жылдамдығы) арқасында броньды тесіп өту қабілетіне ие болды. Белгілі бір қашықтықта, бұл қару заманауи нығайтылған броньды Mark 5-ке қарағанда жарып өте алады. Қарулар Mark IX мұнарасына орнатылған, ол 15 градусқа дейін көтерілуге және -5 градусқа дейін төмендеуге мүмкіндік берді. Алдыңғы дредноуттарда қолданылған мұнаралардан айырмашылығы, Mark IX мұнарасы оқтарды қайта жүктеу үшін 0 градусқа бұруды талап етті. Екінші батарея корпустың бүйірлеріндегі казематтарға орнатылған 51 калибрлі 21 зеңбіректерден тұрды. Олар ұшқыш зарядты снарядты атқан, оның тұмсық жылдамдығы болды. Кезеңнің капиталдық кемелеріне тән болғандай, олар корпустағы бортында су астындағы екі торпедалық түтіктермен жабдықталған. Олар Mark III Bliss Leavitt конструкциясымен жабдықталған, олар жарылғыш заттарды тасымалдаған және жылдамдығымен сағатынан жоғары қашықтықтағы нысананы жоя алатын.

Қару-жарақ

Кеменің негізгі броньды белдеуінің биіктігі 2,44 м болды. Кеменің орталық бөлігінде, оқ-дәрі қоймаларын және машина бөлімшелерін қорғайтын жерінде, ол ең қалың болды. Белдеу кормаға қарай жұқара түсті. Төменгі жиегінде ол жұқарады. Белдеудің алдыңғы ұшы алдыңғы негізгі батарея барбетімен 11 дюймдік қалыңдықтағы көлденең қалқанға, ал артқы ұшы 9 дюймдік қалқанға жалғастырылды. Негізгі брондалған палуба арнайы өңделген болаттан жасалған, ол аз маңызды аймақтарда жұқарады. Бақылау мұнарасының қабырғалары қалың, ал төбесі қалың болды. Артиллерия мұнараларының алдыңғы беттері қалың, ал төбелері 3 дюймдік болды. Оларды тіреген барбеттерінің ашық бөліктері 11 дюймдік қалыңдыққа ие болды, ал броньды белдеумен жасырылған бөліктері жұқарады. Каземат бронясының төменгі жартысы 11 дюймдік, ал жоғарғы жартысы жұқарады. Казематтық батареяның ішкі жағында бойлық брондалған қалқандар орналасқан, олар түтіктерге апаратын жолдарды қорғау үшін арналған. Бұл маңызды деп есептелді, өйткені үш жыл бұрынғы орыс-жапон соғысында ресейлік броненосецтердің түтікшелері зақымдалып, қазандықтың түтіні түтіктер арқылы емес, кеме ішіне тараған.

Өзгерістер

Екі кеме де өзінің қызметі барысында айтарлықтай өзгертілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін кемелердің көлденең бронясы, соның ішінде басқару мұнарасының және артиллериялық мұнаралардың шатырлары жақсартылды. Палубалық бронясы 500 мм-ге дейін арттырылып, 8 /50 калибрлі зениттік қарулар орнатылды. 1922 жылғы ақпанда Вашингтон теңіз келісіміне қол қойылғаннан кейін модернизация жұмыстары қатаң бақылауға алынды. Келісімде қолданыстағы кемелерге қандай өзгерістер енгізуге болатыны және не өзгертуге немесе қосуға болатыны туралы шектеулер қарастырылған. Басты артиллерияның қару-жарағы мен оның орнатылысына ешқандай өзгеріс енгізілмеуі тиіс еді. Ең маңыздысы, әуе және су асты шабуылдарына қарсы қорғаныс және қозғалтқыш жүйелерін жақсартуға болады. Екі «Вайоминг», «Флорида» және «Нью-Йорк» кемелері 1920 жылдары кең ауқымда жаңғыртылды. Барлық алты кеме де мұнаймен жұмыс істейтін қазандықтарға айналдырылды, құрал-жабдықтары жойылған «Саут-Дакота» класындағы кемелерден алынды. Қазандықтар бір түтікке біріктірілді. Бұл қазандықтар кемелерде бастапқыда орнатылған көмірмен жұмыс істейтін үлгілерге қарағанда әлдеқайда тиімді болды және олардың айтарлықтай үлкен қашықтықта жүзу мүмкіндігін қамтамасыз етті. Кемелерге сондай-ақ су асты қорғанысын жақсартатын және қосымша мұнай сақтау көлемін ұсынатын торпедаға қарсы бөртпелер орнатылды. «Вайоминг» және «Арканзас» кемелеріндегі бағана тәрізді негізгі мачталар алынып тасталды және олардың орнына іздеу шамдары мен радио антенналары бар қысқа үш аяқты мачта орнатылды. Кейбір қосалқы артиллериялық қарулар ауыр теңізде жұмыс істеу мүмкіндігін жақсарту үшін кемеде жоғарырақ орналастырылды. Басқару мұнарасының жанындағы корпусқа алты қаруға арналған спонсон орнатылды, ал сегіз 3 дюймдік зениттік қару спонсонның үстіне жылжытылды. Екі кемеде де торпедалық түтіктер алынып тасталды. 1930 жылғы Лондон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес «Вайоминг» кемесі демилитаризацияланып, оқу кемесіне айналдырылуы тиіс еді. Демилитаризация процесі кезінде оның торпедаға қарсы бөртпелері, борты және басты артиллериясының жартысы алынып тасталды. «Вайоминг» 1944 жылдың 12 қаңтарынан 3 сәуіріне дейін Норфолк теңіз кеме жасаушылығында жаңғыртылды. Қайта құру кезінде оның үш 12 дюймдік артиллериялық мұнарасының соңғысы алынып тасталды және олардың орнына 5 дюймдік/38 калибрлі қаруларға арналған төрт екі орынды және екі жеке жабық орнатылымдар орнатылды. Жаңа отты басқару радарлары да орнатылды. Бұл өзгерістер «Вайомингке» флоттағы шайқаста қолданатын ең заманауи жабдықтармен зениттік артиллерияшыларды оқытуға мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Арканзас» кемесінде жасалған өзгерістер ең төменгі деңгейде ұсталды. 1942 жылы «Арканзас» кемесіне жаңа үш аяқты алдыңғы мачта және көпірлер орнатылды, сонымен қатар соғыс бойына зениттік қарулар қосылды. 1945 жылға қарай ол тоғыз төрт орынды 40 мм «Бофорс» және жиырма сегіз 20 мм «Оерликон» қаруларын алып жүрді, ал 3 дюймдік қарулардың саны онға дейін артты.

Сыныптағы кемелер

+ Құрылыс деректері Кеме атауы Корпус нөмірі (корпус нөмірі) Құрылысшы Құрылысы басталуы Суға түсірілуі Қызметке кіруі Қызметтен шығарылуы Тағдыры Вайоминг BB 32 Уильям Крамп & Sons 9 ақпан 1910 25 мамыр 1911 25 қыркүйек 1912 1 тамыз 1947 16 желтоқсан 1947 күні жойылды; 30 қазан 1947 жылы металлға сатылды Арканзас BB 33 Нью-Йорк Кеме құрылысы корпорациясы 25 қаңтар 1910 14 қаңтар 1911 17 қыркүйек 1912 29 шілде 1946 15 тамыз 1946 күні жойылды; 25 шілде 1946 жылы "Жолаушы операциясы" аясында батып кетті.

Қызмет тарихы

Қызметке кіргеннен кейін екі кеме де Атлантика флотына бекітілді. Кемелер АҚШ-тың шығыс жағалауы мен Кариб теңізіндегі әдеттегі жаттығулар мен флоттық маневрлерге қатысып, мерзімдік жөндеулермен алмасып отырды. Екі кеме де 1913 жылдың соңында Жерорта теңізінде саяхаттады, Италия мен Францияда тоқтады, басқа елдердің ішінде. 1914 жылдың сәуірінде Арканзас Мексика революциясы кезінде Веракрустың басып алуына қатысты, ал Вайоминг кейіннен операцияны қолдау үшін келді. Арканзастан екі сарбаз қаланың алғашқы басып алу кезіндегі ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталды. 1917 жылдың 6 сәуірінде АҚШ Германияға соғыс жариялағаннан кейін Вайоминг, 9-шы линкор дивизиясының (BatDiv 9) қалған бөлігімен бірге, Ұлыбританияға Скапа-Флоуда орналасқан Корольдік теңіз күштерінің Ұлы флотын күшейту үшін аттанды. Арканзас бастапқыда АҚШ-та қалды, соғыс кезінде кеңейіп жатқан флот үшін артиллериялық экипаждарды даярлады. 1918 жылдың шілдесінде ол да Ұлыбританияға жіберілді. Екі кеме де соғыс кезінде тікелей қақтығысқа түспеді, бірақ 1918 жылдың қарашасында Германияның Ашық теңіз флоты капитуляцияланғанда олар осы оқиғаның куәсі болды. 1919 жылдың ортасынан 1921 жылдың ортасына дейін Арканзас және Вайоминг Тынық мұхиты флотында қызмет етті, соңғысы BatDiv 6 флагманы болды. Осы кезеңде кемелер Орталық және Оңтүстік Америка елдерін аралап, Вальпараисоға барып, Чили президенті үшін теңіз парадында қатысты. Екі линкор 1921 жылдың ортасында Атлантика флотына қайта оралды. Олар бейбіт уақыттағы жаттығулар мен маневрлерге, сондай-ақ мерзімдік жөндеулерге қайта оралды. Жазда кемелер әдетте АҚШ Әскери-теңіз академиясының мичмандарын оқу круиздеріне алып жүретін. 1925 жылдың маусымында Арканзас 1925 жылғы Санта-Барбара жер сілкінісінен кейін көмек көрсетуге қатысты. 1925 жылдың соңынан 1926 жылдың соңына дейін Арканзас қайта жаңартылды, содан кейін 1927 жылы Вайоминг. 1929 және 1930 жылдары Арканзас мичмандар круиздерімен Еуропа суларына барды, бірнеше елде тоқтады. 1931 жылы Лондондық теңіз келісіміне сәйкес Вайоминг оқу кемесіне айналдырылды және келесі он жыл бойы мичмандар мен NROTC курсанттары үшін оқу круиздерін жүргізді. 1932 жылдың басынан 1934 жылдың басына дейін Арканзас тағы бір рет Тынық мұхиты флотында болды, содан кейін сол жылы Еуропаға тағы бір сапар жасады. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол бейтараптық патрульдері үшін резервтік күшке бекітілді. 1941 жылдың шілдесінде ол Исландияны басып алуды жалғастырған америкалық әскерлермен канадтық әскерлерді алмастыруға көмектесе отырып, әскерлік конвойларға сүйемелдеді. Қарашада АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысатыны анық бола бастағанда Вайоминг артиллериялық оқу кемесі ретінде қайта бекітілді және соғыс бойы осы рөлді атқарды. Арканзас, сонымен қатар, соғыс кезінде алдыңғы қатарда қызмет етті, бірінші кезекте Солтүстік Африкаға конвойларды сүйемелдеумен, содан кейін жағалауды бомбалау кемесі ретінде. 1944 жылдың маусымында Нормандияға қонуға қолдау көрсетті, Омаха жағалауындағы неміс бекіністерін бомбалады, содан кейін сол айда Шербурды бомбалады. Келесі бомбалау миссиясы сол жылдың тамызында Францияның оңтүстігіне жасалған "Драгун" операциясы кезінде болды. Содан кейін ол Жапонияға қарсы операциялар үшін Тынық мұхиты операциялар театрына ауыстырылды. 1945 жылдың ақпанында Иво Джимадағы және сәуірде Окинавадағы жапондық бекіністерін бомбалады. 1945 жылдың қыркүйегінде соғыс аяқталғаннан кейін Арканзас Тынық мұхитындағы американдық сарбаздарды елдеріне қайтару операциясы "Magic Carpet" операциясына қатысты. Вайоминг соғыстан кейін қысқа уақыт бойы қызметте болды, бірақ 1947 жылдың тамызында қызметтен босатылды. Қазан айында ол металл тескілеуге сатылып, кейін бөлшектелді. Арканзас 1946 жылдың ортасында "Crossroads" операциясы кезінде ядролық сынақтарда нысана ретінде пайдаланылды. Ол бірінші сынақтан, "ABLE" кодымен белгіленген әуедегі жарылыстан аман қалды, бірақ екінші тәжірибе, "BAKER" кодымен белгіленген су астындағы жарылыс кемені батырды.