Әлеуметтік тәртіптің құрылымы мен механизмі

Кіріспе

Әлеуметтік тәртіптің құрылымы немесе механизмі

Институт – адам жасаған, әлеуметтік мінез-құлықты қалыптастырып, шектейтін ережелер мен нормалардың жүйесі. Институттардың барлық анықтамаларында тұрақтылық пен үзіліссіздік деңгейі міндетті түрде болады. Басты немесе мета-институттар – отбасы немесе ақша сияқты, бір-бірімен байланысты институттардың жиынтығын қамтитын кең ауқымды институттар. Институттар заңның да маңызды нысаны болып табылады, ол саяси шешімдерді қабылдау және оларды іске асырудың ресми механизмі. Тарихшылар институттардың пайда болуын, дамуын, құлдырауын және эволюциясын саяси, экономикалық және мәдени тарихтың бір бөлігі ретінде зерттеп, құжаттайды.

Анықтама

Институт терминінің әртүрлі анықтамалары бар. Бұл анықтамалар формальдылық және ұйымдық күрделіліктің әртүрлі деңгейлерін қамтиды. Әлеуметтанушылар мен антропологтар институттарды кеңінен анықтайды, соның ішінде бейресми институттар да бар. Саяси ғалымдар кейде институттарды үшінші тараптар бірінші және екінші тараптардың мәмілелерін басқаратын ережелерді сенімді және болжамды түрде сақтауын талап ететіндей, формальдырақ анықтайды. Найт және Рэндалл Кальверт берген анықтамалар жеке ерекшеліктер мен конвенцияларды жоққа шығарады. Норттың пікірінше, олар экономикалық өнімділіктің маңызды факторлары болып табылады және айырбас және өндіріс құндарына зор әсер етеді. Ол институттың мәніне шағын тарихи және мәдени ерекшеліктердің үлкен өзгерістер әкеле алатынын атап өтеді. Экономикалық ынталандырулар саяси мінез-құлықты да қалыптастырады, себебі кейбір топтар экономикалық нәтижелерден басқаларына қарағанда артық пайда көреді, бұл оларға саяси бақылауға ие болуға мүмкіндік береді. Стивен Левицкий мен Мария Виктория Мурильо авторлары институционалдық күштің екі факторға байланысты екенін: тұрақтылық пен күш қолдануға байланысты екенін айтады. Тұрақсыз және күшін жоймаған институт – бұл әлсіз ережелерді елемейтін және қатысушылар өз мінез-құлқына сүйене отырып, күтулерді қалыптастыра алмайтын институт. Әлсіз институтта қатысушылар бір-біріне ережелерге сәйкес әрекет етуге сенеміне алмайды, бұл ұжымдық әрекеттер мен ынтымақтастыққа кедергі келтіреді. Басқа әлеуметтік ғалымдар институционалдық тұйықталу тұжырымын зерттеді. "Clio and the Economics of QWERTY" (1985) атты мақаласында экономист Пол А. Дэвид технологиялық тұйықталуды нарықтағы технологияның үстемдік тануын, тіпті ол қол жетімді ең тиімді технология болмаса да, деп сипаттайды. Ол тұйықталудың нәтижесінің бағытқа тәуелділік екенін түсіндіреді, онда нарықтағы технологияны ерте таңдау, басқа қатысушыларды осы технологияны таңдауға мәжбүр етеді, тіпті олардың табиғи қалауларына қарамастан, бұл технологияны "тұйықталуға" алып келеді. Экономист В. Брайан Артур Дэвидтің теорияларын институттарға қатысты қолданды. Технология сияқты, институттар (заң, саясат, әлеуметтік ережелер немесе басқаша) қоғамға енуі мүмкін, бұл өз кезегінде әлеуметтік немесе экономикалық дамуды қалыптастыра алады. Артур институционалдық тұйықталудың болжамды екенін, бірақ оны өзгерту қиын екенін, себебі ол әлеуметтік және экономикалық құрылымдарға терең тамырланған екенін атап өтеді. Рэндалл Кальверт институтті "оның астындағы ойынның мінез-құлқының тепе-теңдігі" деп анықтайды. Сэмюэл П. Хантингтон институттарды "тұрақты, бағаланатын, қайталанатын мінез-құлық үлгілері" деп анықтады. Авнер Грайф пен Дэвид Лейтин институттарды "адам жасаған, физикалық емес элементтердің жүйесі ретінде анықтайды – нормалар, сенімдер, ұйымдар және ережелер – оларға әсер ететін әрбір жеке тұлғаға сырттан келген және мінез-құлықтың тұрақтылығын тудыратын". Олар сондай-ақ ұйымдардың "қарастырылып отырған мәміледе өзін-өзі жүзеге асыратын сенімдер мен нормалар жиынтығына әсер ететін институционалдық элементтер" екенін көрсетеді. Ережелер – бұл мінез-құлықты таңдаудағы танымдық міндетті жеңілдететін, жағдайды анықтап, мінез-құлықты үйлестіретін нұсқаулар. Заңдар, ережелер, әлеуметтік конвенциялар және нормалар – институттардың мысалдары. Ұйымдар мен институттар синонимдер болуы мүмкін, бірақ Джек Найт ұйымдардың институттардың тар нұсқасы немесе институттардың кластерін білдіретінін жазады; екеуі де ұйымдарда ішкі институттар бар деген мағынада ерекшеленеді (ұйым мүшелерінің арасындағы өзара әрекеттестікті басқаратын). Джеффри М. Ходжсонның айтуынша, институтты мінез-құлықтың бір түрі деп айту жаңылыс. Оның орнына Ходжсон институттардың "әлеуметтік қарым-қатынасты құрылымдайтын ережелердің интеграцияланған жүйелері" екенін мәлімдейді.

There are a variety of definitions of the term institution. These definitions entail varying levels of formality and organizational complexity. Sociologists and anthropologists have expansive definitions of institutions that include informal institutions. Political scientists have sometimes defined institutions in more formal ways where third parties must reliably and predictably enforce the rules governing the transactions of first and second parties. Definitions by Knight and Randall Calvert exclude purely private idiosyncrasies and conventions. According to North, they are critical determinants of economic performance, having profound effects on the costs of exchange and production. He emphasizes that small historical and cultural features can drastically change the nature of an institution. Economic incentives also shape political behavior, as certain groups receive more advantages from economic outcomes than others, which allow them to gain political control. Authors Steven Levitsky and María Victoria Murillo claim that institutional strength depends on two factors: stability and enforcement. An unstable, unenforced institution is one where weak rules are ignored and actors are unable to make expectations based on their behavior. In a weak institution, actors cannot depend on one another to act according to the rules, which creates barriers to collective action and collaboration. Other social scientists have examined the concept of institutional lock in. In an article entitled "Clio and the Economics of QWERTY" (1985), economist Paul A. David describes technological lock in as the process by which a specific technology dominates the market, even when the technology is not the most efficient of the ones available. He proceeds to explain that lock in is a result of path dependence, where the early choice of technology in a market forces other actors to choose that technology regardless of their natural preferences, causing that technology to "lock in". Economist W. Brian Arthur applied David's theories to institutions. As with a technology, institutions (in the form of law, policy, social regulations, or otherwise) can become locked into a society, which in turn can shape social or economic development. Arthur notes that although institutional lock in can be predictable, it is often difficult to change once it is locked in because of its deep roots in social and economic frameworks. Randall Calvert defines institution as "an equilibrium of behavior in an underlying game." Samuel P. Huntington defined institutions as "stable, valued, recurring patterns of behavior." Avner Greif and David Laitin define institutions "as a system of human made, nonphysical elements – norms, beliefs, organizations, and rules – exogenous to each individual whose behavior it influences that generates behavioral regularities." Additionally, they specify that organizations "are institutional elements that influence the set of beliefs and norms that can be self enforcing in the transaction under consideration. Rules are behavioral instructions that facilitate individuals with the cognitive task of choosing behavior by defining the situation and coordinating behavior." Laws, rules, social conventions and norms are all examples of institutions. Organizations and institutions can be synonymous, but Jack Knight writes that organizations are a narrow version of institutions or represent a cluster of institutions; the two are distinct in the sense that organizations contain internal institutions (that govern interactions between the members of the organizations). According to Geoffrey M. Hodgson, it is misleading to say that an institution is a form of behavior. Instead, Hodgson states that institutions are "integrated systems of rules that structure social interactions."

Әлеуметтік ғылымдар перспективалары

Институттар қоғамдағы адамдарға өмірлерінің табиғи, өзгермейтін бір бөлігі ретінде көрінеді, бірақ әлеуметтік ғылымдар институттарды зерттегенде, олардың әлеуметтік құрылымдар екенін, белгілі бір уақыт, мәдениет және қоғамның өнімдері екенін көрсетеді, олар ұжымдық адам таңдауымен жасалған, бірақ жеке ниетпен тікелей байланысты емес. Әлеуметтану институттарды әлеуметтік рөлдер мен күтулердің өзара байланысы тұрғысынан талдайды. Әлеуметтік институттар рөлдер тобынан немесе күтілетін мінез-құлықтардан тұрады, ал институттың әлеуметтік функциясы осы рөлдерді орындау арқылы іске асырылады. Мысалы, неке мен отбасы институттары көбейту және балаларды тәрбиелеу сияқты негізгі биологиялық қажеттіліктерді қамтамасыз етеді, күйеу/әке, әйел/ана, бала және т.б. үшін күтілетін мінез-құлықтарды жасап, дамытып, белгілейді. Институттардың адам табиғатына қатысы әлеуметтік ғылымдар үшін маңызды мәселе. Институттар адам табиғатынан туындап, оған сәйкес келуі мүмкін – бұл консервативті көзқарас, немесе олар жасанды, кездейсоқ болып көрінуі мүмкін және адам қажеттіліктерін жақсырақ қамтамасыз ету үшін сарапшылардың әлеуметтік талдауына негізделген қайта құру қажет – бұл прогрессивті көзқарас. Адам Смит өзінің экономикасын адамдардың "сауда жасауға, айырбастауға және алмасуға" бейімділігіне негіздеді. Қазіргі феминистер дәстүрлі неке және басқа институттарды ескірген патриархаттың құрамдас бөлігі ретінде сынға алады. Адам табиғаты тарихи түрде ерікті әлеуметтік ынтымақтастыққа қарай "эволюциялап" келеді деп санайтын марксистік көзқарас (кейбір анархистермен ортақ), нарық пен мемлекет сияқты жеке институттардың еркін қоғамның жеке бостандығына қайшы келетінін көрсетеді. Экономика соңғы жылдары институттарды екі тұрғыдан зерттеу үшін ойын теориясын қолданды. Біріншіден, институттар қалай сақталады және қалай дамиды? Осы тұрғыдан алғанда, институттар ойындардың Нэш тепе-теңдігінен туындайды. Мысалы, адамдар дәліз немесе көшеде кездескенде соқтығысуды болдырмау үшін әдет-ғұрыптар қажет. Мұндай әдет әрбір тараптың өз жағына (немесе сол жағына) жүруін талап етуі мүмкін – мұндай таңдау кездейсоқ, бірақ таңдау біркелкі және дәйекті болуы керек. Мұндай әдет-ғұрыптар көптеген елдерде қабылданған, көлік құралдарын жолдың оң жағынан жүргізуді талап ететін ережелердің бастауы болуы мүмкін. Екіншіден, институттар мінез-құлыққа қалай әсер етеді? Бұл тұрғыдан алғанда, назар институционалдық ережелер жиынтығынан туындайтын мінез-құлыққа аударылады. Бұл модельдерде институттар ойынның ережелерін (яғни стратегиялық жиынтықтар мен пайдалы функцияларды) анықтайды, ойыннан тепе-теңдік ретінде пайда болмайды. Дуглас Норт институттың пайда болуын мінез-құлыққа бейімделу арқылы көрсетеді. Уақыт өте келе институттар белгілі бір мінез-құлықты ынталандыратын ережелерді әзірлейді, өйткені олар аз тәуекелмен байланысты немесе төмен шығындарды тудырады және жолға тәуелді нәтижелерді орнатады. Мысалы, Курно дуополиялық моделі барлық тауарларды нарықтық бағамен сататын аукционшыға қатысатын институтқа негізделген. Институттарды тепе-теңдік тәсілімен талдау әрқашан мүмкін болғанымен, бұл әлдеқайда күрделі. Саяси ғылымда институттардың мінез-құлыққа әсері биологиядан алынған ойын теориясы сияқты мем тұрғысынан да қарастырылған. Институттар саяси әрекет үшін таңдау ортасын қамтамасыз ететін "мемдік институционализм" ұсынылған, осылайша дифференциацияланған сақталу пайда болады және уақыт өте келе институттардың Дарвиндік эволюциясы пайда болады. Қоғамдық таңдау теориясы, саясаттанумен тығыз байланысты экономиканың басқа саласы, үкіметтік саясат таңдаулары қалай жасалатынын қарастырады және белгілі бір саяси шешім қабылдау процесі мен контекстін ескере отырып, саясаттың қандай нәтижелерге әкелуі мүмкін екенін анықтауға тырысады. Сенімділік тезисі институттардың қасақана құрылыстан пайда болатынын, бірақ бастапқыда көзделген формада емес екенін көрсетеді. Керісінше, институционалдық даму эндогенді және өздігінен ұйымдастырылған, ал институционалдық тұрақтылық олардың сенімділігімен түсіндіріледі, бұл белгілі бір институттардың атқаратын функциясымен қамтамасыз етіледі. Саясаттанушылар дәстүрлі түрде формалды институттардың дизайнының себептері мен салдарына зерттеу жүргізеді. Мысалы, Дуглас Норт АҚШ сияқты өркендеген елдерде институттар өнімділіктің жалпы өсуіне ықпал еткенін, ал Үшінші әлем елдерінде институттар өнімділіктің жалпы төмендеуіне әкелгенін анықтады. Осы кезеңнің ғалымдары "құжаттамалық институттардың" заң ретінде кодификацияланғанын және олардың жеке тұлғалардың мінез-құлығын жоспарланғандай басқаратынын болжады. Алайда, соңғы ғалымдар институттардың күшінің маңыздылығын зерттеуге көшті, оны Стивен Левицки мен Мария Виктория Мурильо институттің күшін оның күші мен тұрақтылығының деңгейі ретінде анықтады. Тәжірибесі аз және тұрақтылығы төмен институттар Мадагаскарда демократиялық институттардың нашарлауына және Қытайда экономикалық құрылымдардың ыдырауына әкелді. Қазіргі ғалымдардың тағы бір қызығушылық саласы – елдер арасындағы айырмашылықтарды байқауда де-юре (формалды) институттарға қарағанда де-факто (бейресми) институттар. Мысалы, Ларс Фельд пен Стефан Войгт жан басына шаққандағы нақты ЖІӨ де-факто институттармен оң корреляцияға ие екенін анықтады, де-юре институттармен емес, сот тәуелсіздігімен. Ғалымдар формалды және бейресми институттардың өзара әрекеттесуіне, сондай-ақ бейресми институттар нашар формалды институттарға сәйкес болуға ынталандыратын қалай әрекет ететініне де назар аударды. Институттарды түсінудегі бұл өзгеріс дамып келе жатқан экономикалар мен демократияларды зерттеу үшін жаңа институционалдық талдау қажеттігін ғалымдардың мойындауынан туындайды. Институттардың эволюциясы жағдайында, қоғамдық өзгерістер баяу болғандықтан, институттардың өзгеруін көру қиын, институттардың өзгеруі жылдам деп есептелгеніне қарамастан. Сонымен қатар, институттар қоғамға терең сіңгендіктен, олар инкрементті түрде өзгереді. Норт бұл өзгерістердің сипатының ережелердегі өзгерістер, бейресми шектеулер және осы институттардың күшін қамтамасыз ету тиімділігі салдарынан күрделі процесс екенін айтады. Левицки мен Мурильо институттардың қалай құрылатынын зерттейді. Институционалдық дизайнға келгенде, институттарды құруға қатысқан әртүрлі актерлердің уақыт шегі институттің қоғамдағы тұрақтылығына әсер етуі мүмкін, өйткені актерлер институттің әсерін толыққанды бағалауға көбірек (немесе аз) уақыт бөлген болуы мүмкін, жаңа ережелер адамдардың мүдделеріне және олардың өздеріне қалай әсер етеді және жаңа институттың құрылуының қоғамға қандай салдары болады. Кристофер Кингстон және Гонсало Кабальеро сияқты ғалымдар да жаңа институттардың пайда болуындағы қоғамдық өзгерістердің біртіндеп дамуының маңыздылығын атап көрсетеді: осы өзгерістер қай институттардың сақталуына, таралуына және сәтті болуына әсер етеді. Қоғамдағы актерлердің қабылдаған шешімдері де институттың сақталуына және одан әрі эволюциясына үлкен әсер етеді: олар Норт сипаттағандай, ойын ережелерін сақтауды қалайтын топтарды құрайды, институттардың өзгеруіне кедері келтіретін мәртебені сақтайды. Адамдардың мүдделері институттардың өзгеруі мен пайда болу бағытын анықтауда маңызды рөл атқарады. Басқа тәсілдер институционалдық дамуды эволюциялық немесе оқу процесінің нәтижесі ретінде қарастырады. Мысалы, Павлович консолидацияланған демократиялық мемлекеттегі сәйкестік пен әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың маңыздылығын зерттейді.

While institutions tend to appear to people in society as part of the natural, unchanging landscape of their lives, the study of institutions by the social sciences tends to reveal the nature of institutions as social constructions, artifacts of a particular time, culture and society, produced by collective human choice, though not directly by individual intention. Sociology traditionally analyzed social institutions in terms of interlocking social roles and expectations. Social institutions created and were composed of groups of roles, or expected behaviors. The social function of the institution was executed by the fulfillment of roles. Basic biological requirements, for reproduction and care of the young, are served by the institutions of marriage and family, for example, by creating, elaborating and prescribing the behaviors expected for husband/father, wife/mother, child, etc. The relationship of the institutions to human nature is a foundational question for the social sciences. Institutions can be seen as "naturally" arising from, and conforming to, human nature—a fundamentally conservative view—or institutions can be seen as artificial, almost accidental, and in need of architectural redesign, informed by expert social analysis, to better serve human needs—a fundamentally progressive view. Adam Smith anchored his economics in the supposed human "propensity to truck, barter and exchange". Modern feminists have criticized traditional marriage and other institutions as element of an oppressive and obsolete patriarchy. The Marxist view—which sees human nature as historically 'evolving' towards voluntary social cooperation, shared by some anarchists—is that supra individual institutions such as the market and the state are incompatible with the individual liberty of a truly free society. Economics, in recent years, has used game theory to study institutions from two perspectives. Firstly, how do institutions survive and evolve? In this perspective, institutions arise from Nash equilibria of games. For example, whenever people pass each other in a corridor or thoroughfare, there is a need for customs, which avoid collisions. Such a custom might call for each party to keep to their own right (or left—such a choice is arbitrary, it is only necessary that the choice be uniform and consistent). Such customs may be supposed to be the origin of rules, such as the rule, adopted in many countries, which requires driving automobiles on the right side of the road. Secondly, how do institutions affect behaviour? In this perspective, the focus is on behaviour arising from a given set of institutional rules. In these models, institutions determine the rules (i. e. strategy sets and utility functions) of games, rather than arise as equilibria out of games. Douglass North argues, the very emergence of an institution reflects behavioral adaptations through his application of increasing returns. Over time institutions develop rules that incentivize certain behaviors over others because they present less risk or induce lower cost, and establish path dependent outcomes. For example, the Cournot duopoly model is based on an institution involving an auctioneer who sells all goods at the market clearing price. While it is always possible to analyze behaviour with the institutions as equilibria approach instead, it is much more complicated. In political science, the effect of institutions on behavior has also been considered from a meme perspective, like game theory borrowed from biology. A "memetic institutionalism" has been proposed, suggesting that institutions provide selection environments for political action, whereby differentiated retention arises and thereby a Darwinian evolution of institutions over time. Public choice theory, another branch of economics with a close relationship to political science, considers how government policy choices are made, and seeks to determine what the policy outputs are likely to be, given a particular political decision making process and context. Credibility thesis purports that institutions emerge from intentional institution building but never in the originally intended form. Instead, institutional development is endogenous and spontaneously ordered and institutional persistence can be explained by their credibility, which is provided by the function that particular institutions serve. Political scientists have traditionally studied the causes and consequences of formal institutional design. For instance, Douglass North investigated the impact of institutions on economic development in various countries, concluding that institutions in prosperous countries like the United States induced a net increase in productivity, whereas institutions in Third World countries caused a net decrease. Scholars of this period assumed that "parchment institutions" that were codified as law would largely guide the behavior of individuals as intended. On the other hand, recent scholars began to study the importance of institutional strength, which Steven Levitsky and María Victoria Murillo define in terms of the level of enforcement and sustainability of an institution. Weak institutions with low enforcement or low sustainability led to the deterioration of democratic institutions in Madagascar and the erosion of economic structures in China. Another area of interest for modern scholars is de facto (informal) institutions as opposed to de jure (formal) institutions in observing cross country differences. For instance, Lars Feld and Stefan Voigt found that real GDP growth per capita is positively correlated with de facto, not de juri, institutions that are judicially independent. Scholars have also focused on the interaction between formal and informal institutions as well as how informal institutions may create incentives to comply with otherwise weak formal institutions. This departure from the traditional understanding of institutions reflects the scholarly recognition that a different framework of institutional analysis is necessary for studying developing economies and democracies compared to developed countries. In the case of institutional evolution, it is harder to see them since societal changes happen in a slow manner, despite the perception that institutional change is rapid. Furthermore, institutions change incrementally because of how embedded they are in society. North argues that the nature of these changes is complicated process because of the changes in rules, informal constraints, and the effectiveness of enforcement of these institutions. Levitsky and Murillo explore the way institutions are created. When it comes to institutional design, the timeframe in which these institutions are created by different actors may affect the stability the institution will have on society, because in these cases the actors may have more (or less) time to fully calculate the impacts the institution in question will have, the way the new rules affect people's interests and their own, and the consequences of the creation of a new institution will have in society. Scholars like Christopher Kingston and Gonzalo Caballero also pose the importance of gradual societal change in the emergence of brand new institutions: these changes will determine which institutions will be successful in surviving, spreading, and becoming successful. The decisions actors within a society make also have lot to do in the survival and eventual evolution of an institution: they foster groups who want to maintain the set of rules of the game (as described by North), keeping a status quo impeding institutional change. People's interests play an important role in determining the direction of institutional change and emergence. Other approaches see institutional development as the result of evolutionary or learning processes. For instance, Pavlović explores the way compliance and socio economic conditions in a consolidated democratic state are important in the emergence of institutions and the compliance power they have for the rules imposed. In his work, he explains the difference between wealthy societies and non wealthy societies; wealthy societies on one hand often have institutions that have been functioning for a while, but also have a stable economy and economic development that has a direct effect in the society's democratic stability. He presents us with three scenarios in which institutions may thrive in poor societies with no democratic background. First, if electoral institutions guarantee multiple elections that are widely accepted; second, if military power is in evenly equilibrium; and third, if this institutions allow for different actors to come to power. or rational purposeful designs.

Институционалдық тұрақтылық

Норттың пікірінше, қазіргі кездегі ұйымдардың қолданыстағы құрылымға күшті ықпалы болғандықтан, енгізілген өзгерістер көбінесе осы ұйымдардың мүддесіне сай келеді. Өйткені ұйымдар осындай мүмкіндіктерді пайдалану үшін құрылады, ал ұйымдар дамыған сайын, осы институттар өзгеріске ұшырайды. Бұл жолдар шешуші сәттерде айқындалады, ол жолдың айырылысына ұқсас, нәтижесінде болашақ мүмкіндіктер шектеледі. Егер шешуші сәтте таңдау жасалса, бастапқы нүктеге қайта оралу прогрессивті түрде қиынға соғады. Джеймс Махони Орталық Америкадағы ұлттық режимдердің өзгеруіне қатысты жолға тәуелділікті зерттейді және 19 ғасырда Орталық Америка көшбасшыларының либералды саясат таңдауы осы елдерде бүгін көріп отырған даму деңгейлерінің әртүрлілігіне әкелген шешуші сәт болғанын анықтады. Либералды реформа саясаты аясында көшбасшылар жасаған саяси таңдаулар Орталық Америка елдерінің дамуына әртүрлі нәтижелер әкелген, өзін-өзі нығайтатын институттардың алуан түрлілігіне алып келді. Институттар тұрақты болғанымен, Норт сыртқы күштердің қолданыстағы ұйымның күшін әлсіретуі жағдайында жолдар өзгеруі мүмкін екенін айтады. Бұл басқа кәсіпкерлерге институционалдық құрылымды өзгертуге әсер етуге мүмкіндік береді. Мұндай өзгеріс саяси актерлер арасындағы келіспеушіліктердің нәтижесінде де туындауы мүмкін, бұл делдалдық институттардың жетіспеуімен және келісімге келуге қабілетсіздікпен байланысты. Саяси дамуда институционалдық өзгерістерді күштеп енгізу сынақтан өтті, бірақ ол күтпеген салдарларға алып келуі мүмкін. Норт, Уоллис және Вейнгаст қоғамды әртүрлі әлеуметтік тәртіпке бөледі: ашық қолжетімділік тәртібі, бүгінде онға жуық дамыған елге жатады, және шектеулі қолжетімділік тәртібі, ол қалған елдерді қамтиды. Ашық және шектеулі қолжетімділік тәртібі билік пен ықпалдың таралу жолдары бойынша түбірінен өзгеше. Сәйкесінше, шектеулі қолжетімділік тәртібінде орналасқан ашық қолжетімділік институттарының сәттілігі шектеулі болады және олар көбінесе өзін байыту үшін ықпалды элита тарапынан пайдаланылады. Көбірек демократиялық институттарға өту жаңа контекстке осы институттарды көшіру арқылы ғана емес, егер басымдық коалицияның мүддесіне қолжетімділікті кеңейту кірсе, жүзеге асырылады.

North argues that because of the preexisting influence that existing organizations have over the existing framework, change that is brought about is often in the interests of these organizations. This is because organizations are created to take advantage of such opportunities and, as organizations evolve, these institutions are altered. These paths are determined at critical junctures, analogous to a fork in the road, whose outcome leads to a narrowing of possible future outcomes. Once a choice is made during a critical juncture, it becomes progressively difficult to return to the initial point where the choice was made. James Mahoney studies path dependence in the context of national regime change in Central America and finds that liberal policy choices of Central American leaders in the 19th century was the critical juncture that led to the divergent levels of development that we see in these countries today. The policy choices that leaders made in the context of liberal reform policy led to a variety of self reinforcing institutions that created divergent development outcomes for the Central American countries. Though institutions are persistent, North states that paths can change course when external forces weaken the power of an existing organization. This allows other entrepreneurs to affect change in the institutional framework. This change can also occur as a result of gridlock between political actors produced by a lack of mediating institutions and an inability to reach a bargain. Artificial implementation of institutional change has been tested in political development but can have unintended consequences. North, Wallis, and Weingast divide societies into different social orders: open access orders, which about a dozen developed countries fall into today, and limited access orders, which accounts for the rest of the countries. Open access orders and limited access orders differ fundamentally in the way power and influence is distributed. As a result, open access institutions placed in limited access orders face limited success and are often coopted by the powerful elite for self enrichment. Transition to more democratic institutions is not created simply by transplanting these institutions into new contexts, but happens when it is in the interest of the dominant coalition to widen access.

Табиғи іріктеу

Иан Лустик әлеуметтік ғылымдардың, әсіресе институционалдық тұжырымдаманы орталыққа қоятындардың, институттардың уақыт өте келе қалай өзгеретінін зерттеуде табиғи іріктеу тұжырымдамасын қолдану арқылы пайда көре алатынын ұсынады. Институттарды фитнес-ландшафттың ішінде орналасқан деп қарастыра отырып, Лустик көптеген институттарға тән жайлы жақсартуларды осы ландшафттардың біріндегі төбеге көтерілумен салыстыруға болады дейді. Бұл соңында институттардың жергілікті максимумға тіреліп қалуына әкелуі мүмкін, сондықтан институтты одан әрі жақсарту үшін алдымен оның жалпы жарамдылық көрсеткішін төмендету қажет (мысалы, институт мүшелеріне қысқа мерзімді зиян келтіруі мүмкін саясатты қабылдау). Жергілікті максимумға тіреліп қалу бейімі кейбір институттардың өз мүшелеріне немесе институттың өзіне зиянды саясатты жалғастыруын түсіндіруге болады, тіпті мүшелер мен басшылық осы саясаттың кемшіліктерін білген жағдайда да. Мысал ретінде Лустик Эмикстің Жапония экономикасының біртіндеп өсуі және «жоғалған онжылдық» деп аталатын кездегі күрт кері бұрылысы туралы талдауын келтіреді. Эмикстің сөзіне қарағанда, жапондық сарапшылар Жапония экономикасының құлдырауының ықтимал себептерін білген. Алайда, Жапония экономикасын өркендеу жолына қайтару үшін саясаткерлер алдымен жапон халқы мен үкіметіне қысқа мерзімді зиян келтіретін саясатты қабылдауы керек еді. Осы талдау бойынша, Иан Лустик айтқандай, Жапония 1970 және 80-жылдардағы экономикалық ландшафтпен белгіленген жарамдылық деңгейінің біртіндеп өсуі арқылы жеткен «жергілікті максимумда» тұрып қалды. Институционалдық икемділіктің өзгеруіне байланысты өзгерістер болмағандықтан, Жапония өзгеріп жатқан жағдайларға бейімделе алмады, және сарапшылар елге қандай өзгерістер қажет екенін білгенімен, олар қысқа мерзімде зиянды болатын жағымсыз саясатты енгізбей, бұл өзгерістерді жүзеге асыруға шамасы келмеді. Лустиктің Швецияның экономикалық жағдайына қатысты талдауының сабақтары АҚШ-тағы саяси тұйықталуға да қатысты болуы мүмкін. Мысалы, Лустик сайлауға үміткер болатын кез келген саясаткердің қысқа мерзімді нәтижелер көрсетпейтін саясатты қабылдаса, өте аз немесе мүлдем мүмкіндігі болмайтынын айтады. Қысқа мерзімді пайда әкелетін және аз құрбандыққа баратын саясаттар мен институционалдық деңгейде бейімделуді ынталандыратын, ұзақ мерзімді өзгерістерді әкелетін саясаттар арасында қақтығыс бар. Лустиктің табиғи іріктеу теориясын институционалдық өзгерістерге қолдануына қатысты кейбір сын-ескертулер бар. Лустик өзі институттардың бейімделу қабілетсіздігін фитнес-ландшафттың жергілікті максимумдарына тіреліп қалу симптомдары ретінде анықтау проблеманы шешпейтінін атап өтеді. Алайда, ең болмағанда, бұл институттар мен олардың мүшелеріне қысқа мерзімді зиян келтіруді талап ететін шынайы пайдалы өзгерістер туралы идеяға сенімділік қосуы мүмкін. Дэвид Слоан Уилсон Лустиктің көп деңгейлі іріктеу теориясы мен көп шыңды ландшафттағы эволюция арасындағы айырманы нақтырақ ажырату қажет екенін айтады. Брэдли Тейер фитнес-ландшафт және жергілікті максимум тұжырымдамасы бір институт екіншісінен «жақсырақ» деп айтуға болатын жағдайда ғана мағыналы екенін, ал бұл өз кезегінде институттың сапасының объективті өлшемі болғанда ғана мүмкін екенін атап көрсетеді. Бұл, мысалы, қоғамның экономикалық өркендеуін бағалауда салыстырмалы түрде оңай болуы мүмкін, бірақ қоғамның еркіндігіне немесе оның ішіндегі адамдардың өмір сүру сапасына объективті өлшемді қалай қолдануға болатынын көру қиын.

Ian Lustick suggests that the social sciences, particularly those with the institution as a central concept, can benefit by applying the concept of natural selection to the study of how institutions change over time. By viewing institutions as existing within a fitness landscape, Lustick argues that the gradual improvements typical of many institutions can be seen as analogous to hill climbing within one of these fitness landscapes. This can eventually lead to institutions becoming stuck on local maxima, such that for the institution to improve any further, it would first need to decrease its overall fitness score (e. g., adopt policies that may cause short term harm to the institution's members). The tendency to get stuck on local maxima can explain why certain types of institutions may continue to have policies that are harmful to its members or to the institution itself, even when members and leadership are all aware of the faults of these policies. As an example, Lustick cites Amyx's analysis of the gradual rise of the Japanese economy and its seemingly sudden reversal in the so called "Lost Decade". According to Amyx, Japanese experts were not unaware of the possible causes of Japan's economic decline. Rather, to return Japan's economy back to the path to economic prosperity, policymakers would have had to adopt policies that would first cause short term harm to the Japanese people and government. Under this analysis, says Ian Lustick, Japan was stuck on a "local maxima", which it arrived at through gradual increases in its fitness level, set by the economic landscape of the 1970s and 80s. Without an accompanying change in institutional flexibility, Japan was unable to adapt to changing conditions, and even though experts may have known which changes the country needed, they would have been virtually powerless to enact those changes without instituting unpopular policies that would have been harmful in the short term. The lessons from Lustick's analysis applied to Sweden's economic situation can similarly apply to the political gridlock that often characterizes politics in the United States. For example, Lustick observes that any politician who hopes to run for elected office stands very little to no chance if they enact policies that show no short term results. There is a mismatch between policies that bring about short term benefits with minimal sacrifice, and those that bring about long lasting change by encouraging institution level adaptations. There are some criticisms to Lustick's application of natural selection theory to institutional change. Lustick himself notes that identifying the inability of institutions to adapt as a symptom of being stuck on a local maxima within a fitness landscape does nothing to solve the problem. At the very least, however, it might add credibility to the idea that truly beneficial change might require short term harm to institutions and their members. David Sloan Wilson notes that Lustick needs to more carefully distinguish between two concepts: multilevel selection theory and evolution on multi peaked landscapes. Bradley Thayer points out that the concept of a fitness landscape and local maxima only makes sense if one institution can be said to be "better" than another, and this in turn only makes sense insofar as there exists some objective measure of an institution's quality. This may be relatively simple in evaluating the economic prosperity of a society, for example, but it is difficult to see how objectively a measure can be applied to the amount of freedom of a society, or the quality of life of the individuals within.

Институционализациялау

"Институционализация" термині әлеуметтік теорияда кеңінен қолданылады, ол бір нәрсені (мысалы, түсінік, әлеуметтік рөл, нақты бір құндылық немесе мінез-құлық) ұйымға, әлеуметтік жүйеге немесе қоғамға жалпылай енгізу процесін білдіреді. Бұл термин сондай-ақ, белгілі бір адамды психиатриялық мекеме сияқты мекемеге қамау үшін де қолданылуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, "институционализация" мемлекеттік меншіктегі, жекеменшік немесе коммерциялық емес ұйымдардың әлеуметтік, медициналық немесе құқықтық бақылаудың қатаң жүйелерін қанаушылықпен немесе сыбайлас жемқорлықпен қолдану арқылы осал адамдарға келтірілген зиянға байланысты теріс мағынаға ие болуы мүмкін. "Институционализация" термині саяси мағынада үкіметтік институттарды немесе саясатты бақылауға немесе іске асыруға жауапты нақты органдарды құруға немесе ұйымдастыруға қатысты қолданылуы мүмкін, мысалы, әлеуметтік қорғау немесе даму салаларында.