Кіріспе

Гренландиядағы қала Илулиссат, бұрынғысы Якобсхавн немесе Якобсхавен, – Гренландияның батысындағы Аванната муниципалитетінің әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы, шамамен Арктикалық шеңберінен солтүстікке қарай орналасқан. 2020 жылғы мәлімет бойынша халқы 4670 адамды құрайды, бұл Нуук және Сисимуттан кейін Гренландиядағы үшінші ірі қала. Қалада адам санына шамамен тең мұзды күшіктер бар. Тікелей аударғанда, Илулиссат – қалаатыс тілінде "Мұз таулары" (Isbjerge) деген мағынаны білдіреді. Жақын орналасқан Илулиссат мұз фиорды ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген және Илулиссатты Гренландиядағы ең танымал туристік орынға айналдырды. Қазір туризм қаланың негізгі кәсібі болып табылады. Қала Илулиссат мұз фиордының жанында орналасқан, онда солтүстік жарты шардың ең өнімді мұздығынан үлкен мұз таулары пайда болады.

Тарих

Қала 1741 жылы Якоб Севериннің компаниясымен сауда орталығы ретінде негізделді және оның құрметіне аталды. Якобшавн шайқасынан кейін.

Сион шіркеуі (Zions Kirke) 18 ғасырдың соңында салынды және сол кезде Гренландиядағы ең ірі, адамдар жасаған құрылыс болып есептелді.

Илулисат декларациясы

Қала 2008 жылдың мамыр айында Солтүстік Мұзды мұхит конференциясының өткізілген орны болды. Канада, Дания, Норвегия, Ресей және АҚШ арасындағы бірлескен отырыс Арктикадағы аумақтық таластарды (әсіресе 2022 жылы шешілген Ханс аралы және 2007 жылғы «Арктика» операциясы) және климаттың өзгеруінен туындаған Арктиканың қысқаруына байланысты маңызды мәселелерді талқылау үшін ұйымдастырылды. Конференция нәтижесінде «Илулиссат декларациясы» қабылданды. Онда теңіз құқығы континенттік шельфтің сыртқы шекараларын белгілеу, теңіз ортасын қорғау (мұзбен жабылған аймақтарды қоса), теңізде еркін жүзу, теңіздегі ғылыми зерттеулер және теңіздің басқа да қолданылуына қатысты маңызды құқықтар мен міндеттерді қамтитыны айтылды. Сондай-ақ, бұл құқықтық базаға және кез келген мүмкін қақтығыстарды реттеуге берілген міндеттеме сақталады делінді. Осы қолданыстағы құқықтық база жауапты басқару үшін сенімді негіз болғандықтан, Солтүстік Мұзды мұхитты басқару үшін жаңа, толыққанды халықаралық құқықтық жүйені жасау қажеттігі туындамады. Қатысушы мемлекеттер Арктикадағы дамуды жалғастыра береді және осы дамуды одан әрі ілгерілету үшін тиісті шараларды іске асыруды жалғастырады.

" Илулисат " қонақ үйінде өрт

2021 жылдың 7 наурызында сағат 20.12-де (жергілікті уақыт бойынша) құрылысы әлі аяқталмаған Ilulissat қонақ үйінде ірі өрт шықты. Өрт пен түтін қаланың барлық жерінен көрінді. Полиция аймақтағы барлық адамдардан үйде қалуды және терезелерін жабуды сұрады, өрт сөндірушілер өртті тоқтағанға дейін. Нук полициясы тергеу жұмыстарын бастайды. Өрт сөндірушілер келгеннен кейін көп ұзамай газ баллоны жарылып, жарылыс дыбысы қаланың түкпір-түкпірінен естілді.

География және қоршаған орта

Илулисаттан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Илулисат мұз айдыны 2004 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді. Илулисатта тундралық климат (ET) басым, ұзақ, суық қыстар мен қысқа, салқын жаздар тән. Илулисат Гренландиядағы ең құрғақ елді мекендердің бірі, жауын-шашын мөлшері өте аз. Илулисат, әсіресе жаз айларында, Гренландиядағы ең күннөл елді мекендердің бірі болып есептеледі. Қызығы, Илулисатта ең суық ай наурыз болса, басқа ұқсас аймақтарда ақпан айы жылдың ең суық айы саналады. Сондай-ақ, наурыз айындағы ең төменгі температура тіркелген.

Халық саны

2020 жылы 4670 тұрғыны бар Илулисат Аванната муниципалитетінің ең ірі қаласы. Халық саны 1990 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда 8%-дан астамға өскенімен, шамамен 2003 жылдан бері өзгеріссіз қалып отыр.

Спорт

Қалада Гренландия ерлер футбол чемпионатында ойнайтын «Нагдлунгуак 48» командасы бар. Гренландияның ең жоғары футбол лигасы есебіндегі «Нагдлунгуак 48» командасы барлық лига ойындарын Нуук қаласында өткізеді және 2016 жылға дейін он рет чемпион атанған.

Фильм

Даниялық телесериал «Боргеннің» (2022) төртінші маусымы Ілулисат қаласында ішінара түсірілді және сол жерде тартылды. «Смилланың қар сезімі» (1997) фильмі де осы қалада түсірілген.

Карталар

НАСА Жер обсерваториясындағы Илулисат мұздығының шегінуінің соңғы нүктесінің спутниктік суреті.