Кіріспе

Евклид кеңістігінен өзіне бейнелеуге карталау геометриядағы шағылысу. Математикада шағылысу (немесе рефлексия деп те жазады) – бұл гипержазықтықты тұрақты нүктелер жиыны ретінде қамтитын изометрия, яғни Евклид кеңістігінен өзіне жасалатын карталау; бұл жиынтық 2 өлшемде ось, ал 3 өлшемде жазықтық деп аталады. Фигураның шағылысу арқылы алынған бейнесі – оның осьтегі немесе жазықтықтағы көрінісі. Мысалы, вертикаль оське қатысты (вертикальді шағылысу) латынның кіші әрпі p-нің бейнесі q-ға, ал көлденең оське қатысты (көлденең шағылысу) b-ға ұқсайды. Шағылысу – инволюция, яғни екі рет қатарынан қолданылғанда әрбір нүкте бастапқы орнына оралады және әрбір геометриялық нысан бастапқы күйіне келеді. Кейде "шағылысу" термині Евклид кеңістігінен өзіне жасалатын карталаудың кеңірек класы үшін қолданылады, атап айтқанда, инволюция болатын бірдей емес изометриялар үшін. Мұндай изометрияларда тұрақты нүктелер жиынтығы ("көзгелек") бар, ол аффиндік субкеңістік, бірақ гипержазықтан кіші болуы мүмкін. Мысалы, нүкте арқылы шағылысу – бір ғана тұрақты нүктесі бар инволюциялық изометрия; оның астындағы p әрпі d-ге ұқсайды. Бұл операция орталық инверсия деп те аталады және Евклид кеңістігін симметриялық кеңістік ретінде көрсетеді. Евклидтік векторлық кеңістікте, координата басынан (шығу тегінен) шағылысу векторлық теріскейлікпен бірдей. Басқа мысалдарға үш өлшемді кеңістіктегі түзуге шағылысу жатады. Бірақ, әдетте "шағылысу" терминін нақтыламастан қолданғанда, гипержазыққа шағылысуды білдіреді. Кейбір математиктер "кері бұру" сөзін "шағылысу" сөзінің синонимі ретінде қолданады.

Қасиеттері

Көрініс матрицасы детерминанты -1 және өзіндік мәндері -1, 1, 1, 1 болатын ортогональды матрица болып табылады. Мұндай екі матрицаның көбейтіндісі айналуды көрсететін арнайы ортогональды матрица болады. Кез келген айналу – нөл нүктесі арқылы өтетін гипержазықтарда жұп санда көрініс жасаудың нәтижесі, ал кез келген бұрылмалы айналу – тақ санда көрініс жасаудың нәтижесі. Осылайша, көріністер ортогональды топты тудырады, және бұл нәтиже Картан-Диодонне теоремасы деп аталады. Сол сияқты, Евклид кеңістігінің барлық изометрияларынан тұратын Евклид тобы аффинді гипержазықтардағы көріністер арқылы туындайды. Жалпы, аффинді гипержазықтардағы көріністер арқылы туындайтын топты көрініс тобы деп атайды. Осылай туындаған шекті топтар Коксетер топтарының мысалдары болып табылады.