Кіріспе

Швеция мен Норвегияның патшайымы 1818-1844 жылдары Бернардин Евгения Дезире Клари (Eugenia Bernhardina Desideria; 8 қараша 1777 – 17 желтоқсан 1860) король Карл XIV Иоаннның әйелі ретінде 5 ақпан 1818 жылдан 8 наурыз 1844 жылға дейін Швеция мен Норвегияның патшайымы болды. Шарль Джон – француз генералы және Бернадот әулетінің негізін қалаушы. Дезире Клари, Оскар I-нің анасы, бір кезде Наполеон Бонапарттың никелесуге келісім берген келіні болған. Швецияда оның аты ресми түрде Дезидериа деп өзгертілді, бірақ ол осы есімді пайдаланбады.

Өмірбаян және білім

Дезире Клари Франциядағы Марсель қаласында дүниеге келді. Ол Франсуа Кларидің (Марсель, Сент-Феррель, 24 ақпан 1725 – Марсель, 20 қаңтар 1794) қызы, бай жібек өндірушісі және саудагер, екінші әйелімен (26 маусым 1759 ж. үйленген) Франсуаза Роза Сомистен (Марсель, Сент-Феррель, 30 тамыз 1737 – Париж, 28 қаңтар 1815) туған. Евгения оның аты ретінде жиі қолданылды. Оның әкесі бұрын 1751 жылдың 13 сәуірінде Марсельде Габриэль Флешонға (1732 – 3 мамыр 1758) үйленген болатын. Клари өмір бойы жақын болған әпкесі мен інісі болды. Оның әпкесі Джули Клари Жозеф Бонапартқа үйленді, кейін ол Неаполь және Испания королевасы атанды. Оның інісі Никола Жозеф Клари граф Клари титулын алды. Ол Анн Жанна Руерге үйленді, олардан Зенаида Франсуаза Клари (Париж, 25 қараша 1812 – Париж, 27 сәуір 1884) есімді қыз дүниеге келді. Зенаида Наполеон Александр Бертьеге (маршал Луи Александр Бертье ұлы) үйленді және бірнеше балаға ие болды, олардың арасында 4-ші принц Мурат Иоахимнің бірінші әйелі де болды. Бала кезінде Клари революцияға дейінгі Франциядағы жоғары топтағы қыздарға берілетін монастырь білімі алды. Алайда, ол он бір жасқа келгенде, француз революциясы (1789 жылы басталды), оның салдарынан монастырьлар жабылды. Клари ата-анасымен бірге тұруға оралды, содан кейін үйде оқыды. Кейін оның білімі жеткіліксіз деп сипатталды. Көптеген тарихшылар Клари өмірінің соңына дейін туған отбасына адал болғанын айтады.

Бонапартпен кездесу

1794 жылы Клэридің әкесі қайтыс болды. Ұзақ өтпей, ол революцияға дейін дворян титулы алуға үміттенгені, бірақ өтініші қабылданбағаны белгілі болды. Осы себепті Дезире Клэридің ағасы Этьен, қазір отбасының басшысы және оның қамқоршысы тұтқындалды. Дезире Клэри оның атынан сөйлеп, босатуға ұсыныс жасады. Осы процесте ол Жозеф Бонапартпен кездесіп, оны үйіне шақырды. Жозеф көп ұзамай оның үлкен әпкесі Джулиге, ал Наполеон 1795 жылғы 21 сәуірде Дезире Клэриге кездесуге келісті. 1795–1797 жылдары Клэри анасымен бірге Италияның Генуя қаласында тұрды, онда оның жекжаттысы Жозеф дипломатиялық миссияда болды; оларға Бонапарт отбасы да қосылды. 1795 жылы Наполеон Жозефина де Боарнемен танысып, 6 қыркүйекте Клэримен келісімін бұзды. 1796 жылы Жозефинаға үйленді. 1797 жылы Клэри Римге апасы Джули мен жекжаттысы Жозефпен бірге көшті, ол Пап аймағындағы француз елшісі болды. Оның Джулимен қарым-қатынасы тығыз болды. Ол қысқа уақытқа француз генералы Матурин Леонард Дюпомен кездесуге келісті. Бұл келісім Наполеонның оны некемен өтеуге деген ниетінен туындады деп есептеледі, ал Дюпо оның қалың малға және Наполеонның қарындасы ретіндегі мәртебесіне қызығушылық танытты. Дюпо басқа әйелмен ұзақ қарым-қатынаста болғанына және ұлы болғанына қарамастан, ол келісімге келісті. 1797 жылғы 30 желтоқсанда, үйлену тойынан бір күн бұрын, Дюпо Римдегі Палаццо Корсини маңында француздарға қарсы бүлікте қаза тапты. Клэри ақырында болашақ күйеуі Жан Батист Жюль Бернадотпен, тағы бір француз генералы және саясаткерімен кездесті. Олар 1798 жылғы 17 тамызда Сеодағы әйгілі салтанатта үйленді. Королева Шарлотта өзінің сарайында назардың ортасында болуды қалағандықтан, Дезидерияға риза болмады және король Чарльзқа да оған қарсы ықпал етті. Швецияда оның күйеуі асыл әйел Марианна Коскуллды ұстады. Сол атпен Дезидериа ресми түрде Парижде жасырын өмір сүрді, саясаттан қашып жүрді. Алайда, оның rue d'Anjou-дағы үйін құпия полиция бақылап отырды және оның хаттарын оқыды. Оның сарайы болмады, тек оның серігі Элиза ла Флот қонақтарды қабылдауға көмектесті, және ол көбінесе жақын достары мен отбасымен араласты. Оның қабылдауларына Талейран мен Фуше жиі келді, олар Наполеонның тапсырмасымен оның күйеуіне әсер етуге тырысты. Осы кезде ол жиі Гермен де Сталь және Джульетта Рекамиемен бірге уақыт өткізді. 1817 жылы Дезидерияның күйеуі граф де Монтришарды оның үйіне шпион ретінде орналастырды, оның әрекеттері оған әсер етуі мүмкін болса, оны хабарлау үшін. 1829 жылғы 21 тамызда ол Стокгольмдегі Сторкирканда Швеция патшайымы болып таж кигізілді. Оның оралғаннан кейін таж кигізу рәсімі ұсынылған, бірақ күйеуі діни қиындықтар туындауынан қорқып, оны кейінге шегерді. Таж кигізу алдында оның лютерандық дінге өтуі керек деген ұсыныс болды, бірақ соңында бұл мәселе маңызды деп табылмай, ол таж кигізілді. Ол өзінің тілегі бойынша таж кигізілді, Карл Джонға "әйтпесе ол дұрыс патшайым болмайды" деп айтқаннан кейін. Оның осылай талап етуінің себебі, ол мұны ажырасудан қорғану ретінде қарастырды. Алайда, ол католик болғандықтан Норвегияда таж кигізілмеді, тіпті онда таж кигізуді сұрағанына қарамастан. Ол 1568 жылы Карин Мунсдоттерден кейін Швеция патшайымы болған алғашқы қарапайым адам болды. Оның күйеуі Карл XIV Джонмен қарым-қатынасы біршама алыс болғанымен, достық болды. Чарльз Джон оған кейде ашуланып, ал ол оған өте еркін және бейресми қарады. Сарай оның бейресми мінез-құлқына таң қалды. Ол оның жатын бөлмесіне кіріп, ол өзінің сүйікті графы Магнус Брагемен жалғыз болуды қалағанын білдіргеніне қарамастан, түнде қалуы мүмкін. Оның саудагердің қызы және республикашыл болғаны үшін оған кейбір адамдар менсінбей қарады. Нәтижесінде, ол өзінің аристократиялық күтуші әйелдерін тәртіпке келтіру қиын болды, оларды Карл Джон оның кеңесінсіз тағайындады және олар әдепке қатысты дауларды өзара шешуді жөн көрді, оның араласуын сұрамады, бұл кем дегенде бір рет Карл Джонды: "Стокгольмнен кеткен күніңізде болғандай, сіздің әйелдеріңіз өз әрекеттері мен даулары туралы жарияламауға тырысыңыз", - деп сөйлеуге мәжбүр етті.

Құрметтер

Бавария: Әйгілі Елизавета орденінің Иесі.

Көркем шығармаларда

Дезире Клэри бірнеше роман мен фильмдердің тақырыбы болды. «Дезире» (1951), Аннемари Селинконың масқаралық автобиография түріндегі романы. Ол бастапқыда неміс тілінде Kiepenheuer & Witsch баспасында жарық көрді және бүкіл әлем бойынша бестселлерге айналды. Ол көптеген тілдерге аударылды, соның ішінде қытай, голланд, ағылшын, эстон, француз, итальян, грек, венгр, испан, парсы, словен және түрік тілдеріне. «Дезире Клэридің керемет тағдыры» (сонымен қатар «Мисс Дезире») (1942) – Саша Гитридің француз фильмі. «Дезире» (1954) – Селинконың кітабы негізінде түсірілген американдық фильм, Жан Симмонс пен Марлон Брандоның қатысуымен. «Бернадотт Альбомы» (1918) – Джон Б. Ланганның Клари мен Жозефиннің (туған аты Мари Ташер) өмірі туралы «экрандалу сценарийі», ол «Мари Ташер мен Дезире Кларидің естеліктеріне негізделген» деп мәлімделген. «Королеваның байлығы: Дезири, Наполеон және империядан аман қалған династия» (2020) – Эллисон Патакиның Клэридің өмірін қамтитын, бірінші тұлғадан баяндалған романы.