Кіріспе

Нидерландтың билеушісі; Максимилиан II-нің бесінші ұлы (Альбрехт VII; 13 қараша 1559 – 13 шілде 1621) 1619 жылы бірнеше ай Австрияның билік еткен эрцгерцогы болды және әйелі Изабелла Клара Евгениямен бірге 1598 мен 1621 жылдар аралығында Габсбург Нидерландтарының билеушісі болды. Осыған дейін ол кардинал, Толедо архиепископы, Португалияның вице-королі және Габсбург Нидерландтарының генерал-губернаторы қызметтерін атқарды. Ол ағасы Матиас кейін Төменгі және Жоғарғы Австрияның билік құрған эрцгерцогы болды, бірақ сол жылы Фердинанд II-нің пайдасына тақтан бас тарды, бұл Австрия тарихындағы ең қысқа (және көбінесе назардан тыс қалған) билікке айналды.

Ерте өмір

Архиегерцог Альберт – Рим императоры Максимилиан II және Испанияның Мариясының, Рим императоры Карл V және Португалияның Изабелланың бесінші ұлы болды. Ол он бір жасында Испания сарайына жіберілді, онда оның ағасы, король Филипп II, оның білімін бақылады, және ол өте зиялы болған. Бастапқыда оның діни мансапты қуып жетуі жоспарланған. 1577 жылдың 3 наурызында Папа Григорий XIII оны кардинал етіп тағайындады, он сегіз жасына байланысты рұхсат алып, және оған Санта-Кроче ин Джересалемме титулдық шіркеу берілді. Филипп II Альбертті мүмкіндігінше ертерек Толедо архиепископы етіп тағайындауды жоспарлаған, бірақ қызметтегі Гаспар де Кирога и Сандовал күтілгеннен әлдеқайда ұзақ өмір сүрді; ол 1594 жылдың 12 қарашасында қайтыс болды. Ал Альберт тек төменгі дәрежедегі қызметтерді ғана қабылдады. Ол ешқашан діни қызметкер немесе епископ болып тағайындалмады, сондықтан ол 1598 жылы Толедо кафедрасынан бас тартты. 1598 жылы кардиналдықтан да бас тартты. Дегенмен, діни тәрбиесі оның өмір салтына ұзақ уақыт әсер етті. Португалиямен династиялық одақтан кейін Альберт 1583 жылы корольдіктің және оның теңіз арқылы созылатын империясының бірінші вице-королі болды. Сонымен қатар ол Португалиядағы Папаның өкілі және Бас инквизитор болып тағайындалды. Португалияның вице-королі ретінде ол 1588 жылғы Ұлы Армаданы ұйымдастыруға қатысты және 1589 жылы Лиссабонға жасалған ағылшын шабуылын жеңді. 1593 жылы Филипп II оны Мадридке шақырды, онда ол Испания монархиясының басқаруында жетекші рөл атқаратын болды. Екі жылдан кейін Ирландия тайпаларының басшылары Хью О'Нилл, Тирон графы және Хью Ро О'Доннелл Альбертке ирландия тәжін ұсынды, осылайша Англияның I Елизавета патшасына қарсы тоғыз жылдық соғыста испандық қолдау алуды үміттенеді.

Габсбург Нидерландының генерал-губернаторы

1595 жылы Австрияның эрцгерцогы Эрнест қайтыс болғаннан кейін Альберт ағасының орнын Габсбург Нидерландысының генерал-губернаторы ретінде алмастыру үшін Брюссельге жіберілді. Ол 1596 жылдың 11 ақпанында Брюссельге келді. Оның басты міндеті – Испанияның Төмен елдердегі әскери беделін қайта орнату еді. Испания Голландия Республикасы, Англия және Франция күштеріне қарсы тұрып, 1590 жылдан бері жеңілістерден басқа ештеңе көрмеген. Бірінші жорық маусымында Альберт өзінің жауларын таң қалдырды: француздық Кале және оған жақын Ардрес қалаларын, ал голландтардан Хюльстті басып алды. Бірақ бұл табыстар сол жылдың соңында Испания тағы бір рет банкротқа ұшырауымен жойылды. Осының салдарынан 1597 жыл бірқатар әскери апаттармен белгіленді. Стадхолдер Морис Нассау, Оранж князі үлкен өзендердің солтүстігінде қалған испан бекіністерін, сондай-ақ Кёльн курфюрсттығындағы Рейнберг стратегиялық қаласын басып алды. 1597 жылдың 13 мамыры мен 25 қыркүйегі аралығында, наурыз айында үлкен армия жіберген испандықтар, алдын ала жасаған хитролық арқасында Амиен қаласын оңай басып алды. Бірақ соңында, сол жылдың қыркүйегінде испандық Фландрия армиясы Амиенді Генрих IV-ке (Франция) жоғалтты, Альберт пен Эрнст фон Мансфельдтің қалаға көмек көрсетуге жасаған күшті тырысқандықтарына қарамастан. Әскерге жалақы төлеуге ақшасы қалмағандықтан Альберт бірнеше рет әскерлік бүліктерге тап болды. Соғысты мүмкіндігінше жалғастыра отырып, Альберт Испанияның жауларымен бейбіт келісімге келуге тырысты, бірақ ресми келіссөздерге тек француз корольі ғана дайын болды. Папаның легаты, кардинал Алессандро де Медичидің (болашақ Папа Лев XI) араласуымен Испания мен Франция 1598 жылдың 2 мамырында Вервен бейбіт шартын жасады. Испания өзі басып алған жерлерін қайтарды, осылайша Камбре бейбіт шартының алдындағы жағдайды қалпына келтірді. Франция Камбре архиепископтығының испандық оккупациясын жасырын түрде қабылдады және соғыстан шықты, бірақ Голландия Республикасына қаржылық көмек көрсетуді жалғастырды. Шартқа қол қойылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, 6 мамыр 1598 жылы Филип II өзінің үлкен қызы Изабелла Клара Евгенияны Альбертке үйлендіру және оларға Габсбург Нидерландысының билігін беру туралы шешімін жариялады. Бірақ егер жұбайлар бала тумаса, Нидерланды Испанияға қайтарылады деп белгіленді. Сондай-ақ, онда испандық Фландрия армиясының тұрақты болуын қамтамасыз ететін бірқатар құпия шарттар да болды. Папаның рұқсатын алғаннан кейін Альберт 1598 жылдың 13 шілдесінде Кардиналдар кеңесінен ресми түрде кетіп, 14 қыркүйекте Испанияға аттанды, бірақ Филип II түнінде қайтыс болғанын білмеді. Папа Климент VIII 15 қарашада Феррарада одақтың жасалуын мақұлдады, ал неке 1599 жылдың 18 сәуірінде Валенсияда өтті. Ол 39 жаста, оның әйелі 33 жаста болды; олардың үш баласы болды, барлығы нәресте кезінде қайтыс болды.

Соғыс жылдары

Альберт пен Изабелланың билігінің алғашқы жартысы соғысқа толы болды. Біріккен провинцияларға және Англия королевасы Елизавета I-ге жасалған ұсыныстар сәтсіз аяқталғаннан кейін, Габсбургтардың Төменгі елдердегі саясаты әскери бастаманы қайтаруға және Голландия Республикасын оқшаулауға бағытталды. Стратегия қарсыластарын келіссөз үстеліне отырғызып, күшті позициядан келіссөздер жүргізуді көздеді. Мадрид пен Брюссель осы мүмкіндіктер бойынша келісуге ұмтылса да, Альберт өзінің күйеу ағасы, Испания королі Филипп III-тен гөрі әлдеқайда икемді ұстанымды таңдады. Ол Голландиядағы төңкерістің салдарынан туған қиындықтарды өз көзімен көргендіктен, солтүстік провинцияларды қайта басып алудың дерлік мүмкін емес екеніне көз жеткізген. Тиісінше, Филипп III және оның кеңесшілері Испанияның беделі және Голландия Республикасымен келісімге келу Габсбургтардың жалпы тұрғысынан қандай әсер ететіні туралы көбірек алаңдады. Испания соғысты жалғастыру үшін қажетті қаражатты ұсынды. Альберт жердегі шешімдерді қабылдады және Мадридтің нұсқауларын жиі елемеді. Осы жағдайларға байланысты жауапкершілікті бөлу жиі шиеленістерге әкелді. Альберттің әскери қолбасшы ретіндегі беделі 1600 жылдың 2 шілдесінде Ниупорт шайқасында голландиялық штадхолдер Мауриц Нассау, Оранж князінан жеңілгеннен кейін күрт төмендеді. Остендтің ұзақ қоршауы (1601–1604) нәтижесіз аяқталды, және оның оны аяқтауға қабілетсіздігі испан армиясының тактикалық басшылығынан бас тартуына себеп болды. Сол кезден бастап әскери операцияларды генуэздік Амброджио Спинола басқарды. Спинола Слюистің бірдей уақытта басып алынуын тоқтата алмаса да, Остендті 1604 жылдың 22 қыркүйегінде капитуляцияға мәжбүр етті. Ол келесі науқандарда бастаманы қолға алып, соғысты 1594 жылдан бері алғаш рет үлкен өзендердің солтүстігіне көшті. Осы уақытта Шотландия королі Джеймс VI Англия королі Джеймс I болып тағайындалды, бұл Англиямен жеке бейбіт келісім жасауға жол ашты. 1604 жылдың 24 шілдесінде Англия, Испания және Нидерланд Лондон шартына қол қойды. Бейбітшілікке оралуға діни келіспеушіліктер кедергі келтірді. "Пудря" сияқты оқиғалар Лондон мен Брюссель арасындағы дипломатиялық шиеленісті күшейтті. Дегенмен, екі сарайдың қарым-қатынасы көбінесе жылы болды. Спиноланың науқандары мен дипломатиялық оқшаулану қаупі Голландия Республикасын 1607 жылдың сәуірінде атысты тоқтату туралы келісімге келуге итермеледі. Соғысқан тараптар арасындағы келесі келіссөздер бейбіт келісімге қол жеткізе алмады. Алайда, олар 1609 жылдың 9 сәуірінде Антверпенде он екі жылдық бітімге қол қоюға әкелді. Бітім шартының талаптарына сәйкес, Біріккен провинциялар оның қолданылу мерзімі ішінде тәуелді мемлекет ретінде танылды. Альберт Мадридтің қарсылығына қарамастан, осы мәселені мойындады және Филипп III-ті келісімді ратификациялауға көндіру үшін көп күш жұмсады. Филипптің ратификациясы келгеннен кейін, Альберттің Төменгі елдерде бейбітшілікті қалпына келтіруге бағытталған ұзақ ізденісі ақыры жеміс берді.

Бейбіт жылдар

Трустың жылдары Габсбург Нидерландына аса қажетті демалыс сыйлады. Егістік жерлерде қайтадан қауіпсіз жұмыс істеуге мүмкіндік туды. Архгерцогтік үкімет жау жүрген кезде суға батқан жерлерді қайта иеленуге және қазіргі Бельгия мен Франция шекарасында орналасқан батпақты Моэрен аймағын мелиорациялауға ынталандырды. Ауыл шаруашылығының жаңаруы, өз кезегінде, ондаған жылдық демографиялық шығындардан кейін халықтың шамалы өсуіне әкелді. Өнеркәсіп, әсіресе сәнді тауарлар саудасы да қалпына келді. Дегенмен, Шелда өзенінің жабылуы халықаралық саудаға кедергі келтірді. Архгерцогтік үкімет Остендті Брюгге арқылы Генттегі Шелдаға және Венло мен Рейнберг арасындағы Рейнге жалғайтын каналдар жүйесімен блокаданы айналып өтуді жоспарлады. Қалалық кедейлікті жеңу үшін үкімет итальян үлгісіндегі Монти ди Пиета желісін құруды қолдады. Осы аралықта архгерцогтік үкімет Габсбург Нидерландында Контрреформацияның жеңісін қамтамасыз етті. Оңтүстік Нидерландыны көптеген протестанттар осы кезде тастап кеткен. 1597 жылы соңғы атқыштар атқызылғаннан кейін, қалғандары жаппай қуғынға түспеді. 1609 жылы қабылданған заңға сәйкес, олардың болуына жол берілді, бірақ олар ашық түрде ғибадат етуге құқылы емес еді. Діни пікірталасқа қатысу да заңмен тыйым салынды. 1607 жылғы Мехеленнің үшінші провинциялық кеңесінің қаулылары да ресми түрде бекітілді. Осындай шаралар арқылы және қабілетті және адал епископтарды тағайындау арқылы Альберт пен Изабелла халықтың католиктік сенімді қалыптастыруының негізін қалады. Сол кезеңде тыңшыларға қарсы кең ауқымды іс-қимылдар жүргізілді. Қайта католиктік процесте жаңа және реформаланған діни ордендер Альберт пен Изабелланың ерекше қолдауын алды. Архиегер орденге қатысты белгілі бір күмәнділігіне қарамастан, иезуиттер ең көп қаржылық гранттарды алды, бұл оларға Брюссель мен Антверпендегі амбициялық құрылыс жобаларын аяқтауға мүмкіндік берді. Католиктік реформаның басқа да жақтастары, мысалы, капуциндерге де айтарлықтай қаражат бөлінді. Оңтүстік Нидерландыдағы бірінші аяқсыз кармелиттер монастынының құрылуы толығымен архгерцогтік жұбайдың жеке бастамасына байланысты болды және олардың руханилығының испандық бағытын көрсетеді. Альберт пен Изабелла Клара Евгенияның билігі кезінде Габсбург Нидерландында князьдік билік күшейді. Лоялды провинциялардың Генерал-штаттары 1600 жылы бір рет ғана шақырылды. Содан кейін үкімет провинциялармен тікелей байланыс орнатуды жөн көрді. Трустың жылдары архгерцогтік үкіметке көптеген мәселелер бойынша заң шығаруға мүмкіндік берді. Мысалы, «Мәңгілік эдикт» (1611) сот жүйесін реформалады және әдет-ғұрыптық құқықтан жазбаша құқыққа өтуді бастады. Басқа шаралар ақша мәселелеріне, дворяндыққа, жекпе-жектерге, құмар ойындарға және т.б. қатысты. Стратегиялық және діни себептермен жетекшілік етілген Альберт 1614 жылы Юлих-Клевес-Берг Біріккен Герцогтығының мұрагерлік дауына араласты. Голландия Республикасының әскерлерімен болған келесі қақтығыс Ксантен келісіміне әкелді. Бұл оқиға көп жағынан отыз жылдық соғысқа дайындық болды. Прагадан тасталғаннан кейін Альберт өзінің туысы Фердинанд II-ге әскер жіберіп, Филип III-тен Австрия Габсбургтарының ісіне қаржылық қолдау көрсетуді талап етті. Осылайша ол 1620 жылғы 8 қарашада Ақ тау шайқасында Габсбург және Бавария күштерінің жеңісіне үлкен үлес қосты.

Өлім және мұрагерлік

Альберт пен Изабелла Клара Евгенияның 1605, 1607 және 1609 жылдары өте жас кезінде қайтыс болған үш баласы болды. Уақыт өте келе, олардың енді балалы болмайтыны белгілі болды. 1613–1614 жылдардың қысында Альберттің денсаулығы күрт нашарлағанда, Испанияның Филипп III-інің мұрагерлікке өтуін қамтамасыз ету үшін қадамдар жасалды. Нәтижесінде, адал провинциялардың өкілдері 1616 жылдың мамырынан 1617 жылдың қаңтарына дейінгі бірнеше салтанатты шараларда герцог пен герцогиняның мұрагері ретінде корольді қабылдауға ант берді. Дегенмен, Филипп III 1621 жылдың 31 наурызында інісінен бұрын қайтыс болды. Осыдан кейін, олардың мұрагерлік құқығы оның ұлы, Филипп IV патшаға өтті. Альберттің денсаулығы 1620 жылдың соңғы айларында қайтадан нашарлады. Он екі жылдық бітім келесі сәуірде аяқталар болғандықтан, ол соңғы күштерін оны жаңаруға жұмсады. Осы мақсатқа жету үшін ол үлкен ұступтарға дайын болды. Өкінішке орай, Испания монархиясы да, Голландия Республикасы да оның бейбітшілік туралы тілегін қабылдаған жоқ. Сондықтан оның 1621 жылдың 13 шілдедегі өлімі, соғыс қимылдарының қайта басталуымен бірге болды.

Өнерге демеушілік

Альберт пен Изабелла Клара Евгенияның Брюссельдегі Куденберг сарайынан, Маримонттағы жазғы үйінен немесе Тервурендегі аң аулау үйінен дерлік ештеңе қалмады. Олардың бір кезде әсем болған жинақтары 1633 жылдан кейін шашырап кетті, және олардың көп бөлігі жоғалып кетті. Дегенмен, Альберт пен Изабелла өнерді қолдаушылар ретінде лайықты даңққа ие. Олар, ең алдымен, 1609 жылы Питер Пауль Рубенсті өз сарай суретшісі етіп тағайындағаны үшін еске алынады. Олар сондай-ақ Франс Пурбус кіші, Отто ван Вeen және Ян Брюгель аға сияқты көрнекті суретшілерге тапсырыс берді. Хендрик де Клерк, Теодор ван Луон және Денис ван Альслут сияқты белгілі суретшілер де шақырылды. Бұған қоса, Венцель Кобергер мен Якоб Франкарт сияқты сәулетшілерді, сондай-ақ де Ноле мүсіншілерін де атау қажет. Архгерцогтар кезеңінен сақталған ең жақсы өнер жиынтығы Шерпенхеувельде орналасқан, онда Альберт пен Изабелла Кобергерге, суретші Теодор ван Луонға және де Нольдерге жоспарланған қаладағы қасиетті орынға арналған шіркеу құруды тапсырды.

Атаулары

Габсбургтердің Нидерландтарындағы бірлескен егемендігі ретінде титулы: "Альберт және Изабелла Клара Евгения, Испания инфантасы, Құдайдың рақымымен Австрияның эрцгерцогтары, Бургундия, Лотьер, Брабант, Лимбург, Люксембург және Гелдерс герцогтары, Габсбург, Фландрия, Артуа, Бургундия, Тироль графтары, Хайнаут, Голландия, Зеландия, Намур және Цутфендегі палатиндер, Киелі Рим империясының маркграфтары, Фризия, Салинс, Мехлин, Утрехт, Овердейссель және Гронинген қалалары мен жерлерінің мырзалары мен ханымдары". Неміс князьдерімен хат алысу үшін: "Ең тыныш, жоғары туған князь және лорд, лорд Альберт, Австрияның эрцгерцогы, Бургундия, Лотьер, Брабант, Штирия, Каринтия, Карниола, Лимбург, Люксембург, Гелдерс және Вюртемберг герцогы, Габсбург, Фландрия, Тироль, Артуа графы, Хайнауттағы палатин, Голландия, Зеландия, Намур және Цутфен, Киелі Рим империясының маркграфы, Фризия, Салинс, Мехлин, Утрехт, Овердейссель және Гронинген қаласы, қалалары мен жерлерінің мырзасы".

Басқа тілдер

Сіздің Жоғарылықтарыңыздың Австрияның Арц-герцогы және т.б. атынан жасалған көшірмелері. Клев княздығы, Марк графына берілген бейтараптық. Верстеген, Клев, 1621 жыл. (Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық нұсқасы)