Кіріспе

Пошталық романдану – Қытайдағы пошта органдары 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында жасаған жер аттарын транслитерациялау жүйесі. Көптеген қалалар үшін, пошталық романдану 1890 жылдардан 1980 жылдарға дейін қаланың атының ағылшын тіліндегі ең көп тараған түрі болды, содан кейін пошталық романдану пиньиньмен алмастырылды, бірақ бұл жүйе Тайваньда 2002 жылға дейін қолданылды. 1892 жылы Герберт Джайлс Нанкин силлабариясы деп аталатын романдық жүйені құрды. Императорлық теңіз кедендік поштасы пошта таңбасын латын әріптерімен шыққан қаланың атын көрсететін мөрмен қойды, көбінесе Джайлстің жүйесін пайдаланды. 1896 жылы кедендік пошта басқа пошта қызметтерімен біріктіріліп, Қытай императорлық поштасы деп аталды. Ұлттық агенттік ретінде Императорлық пошта қытай жер аттары бойынша саясат белгілеуші орган болды. Уэйд-Джайлс жүйесі кеңінен таралған кезде, кейбіреулер пошта кеңсесі оны қабылдауы керек деді. Бұл идея 1906 жылы Шанхайда өткен конференцияда қабылданбады. Оның орнына конференция Нанкин силлабариясын ресми түрде қабылдады. Бұл шешім пошта кеңсесіне бұрын таңдаған әртүрлі романдық жазуларды пайдалануға мүмкіндік берді. Уэйд-Джайлс романдануы Пекин диалектісіне негізделген, ол 1850 жылдардан бері айтылу стандарты болып табылады. Нанкин силлабариясын қолдану пошта кеңсесі Нанкиннің айтылуын стандартты деп есептегенін білдірмейді. Керісінше, бұл мандариннің әртүрлі айтылуларын бір романдық жүйеге бейімдеу әрекеті болды.

1906 жылғы конференция

Романдыққа көшу мәселесін шешу үшін Пири 1906 жылдың көктемінде Шанхайда Императорлық поштаның бірлескен мәжіліс конференциясын ұйымдастырды. Бұл пошта және телеграф қызметтерінің бірлескен конференциясы болды. Конференцияда бұрыннан транслитерацияланған есімдер үшін қолданыстағы жазулар сақталуы шешілді. Телеграф арқылы хабар алмасуды жеңілдету үшін әріп үстіндегі белгілер, апострофтар және дефистер алынып тасталды. Адрестерді қытай таңбаларымен жазу қажеттілігі жойылды. Жаңа транслитерациялар үшін Гуандун, сондай-ақ Гуанси мен Фуцзянь облыстарының бір бөлігінде жергілікті айтылу ескерілді. Басқа аймақтарда Нанкин слогарийі деп аталатын жүйе қолданылды. Қазіргі ғалым Лэйн Дж. Харристің пікірінше:
Олар нақтыда пошталық романдық жүйенің күшті жағын сынап бақты. Яғни, пошталық романдық жүйе жергілікті диалекттер мен аймақтық айтылуларды ескере отырып, жергілікті ерекшелік пен тілдің қытай орфоэпиясының алуан түрлілігін дұрыс бейнелеу үшін маңызды екенін мойындады. Бұл Пошта мекемесінің "жергілікті айтылу" немесе "облыстық дыбыстық эквиваленттері" бойынша транскрипциялауға үнемі талпынуынан көрінді.

Кейінгі дамуы

1913 жылы айтылуды біріктіру жөніндегі комиссияда стандартталған трансөңірлік фонологиясы бар ұлттық тіл идеясы мақұлданды. Президент Юань Шикай бағытын өзгертіп, әдеби қытай тілін оқытуды қалпына келтіруге тырысқанда, біршама дүрбелең кезең болды. 1916 жылы Юань қайтыс болды, ал 1918 жылы Білім министрлігі Гуою үшін қазір Ескі ұлттық айтылу деп аталатын айтылу стандартын жариялады. Пошта кеңсесі 1920 және 1921 жылдары Уэйд жүйесіне қайта оралды. Бұл төртінші мамыр қозғалысының дәуірі еді, сол кезде тіл реформасы кең таралды. Пошта кеңсесі Уильям Эдвард Сутхиллдің сөздігін анықтама ретінде қабылдады. Соутилл-Уэйд жүйесі жаңадан құрылған кеңселерде қолданылды. Бар болған пошта бөлімдері өздерінің бұрынғы жазуларын сақтады. Сыншылар министрліктің стандартын, қазір "Ескі ұлттық айтылу" деп аталады, диалекттердің қоспасы, көне стильдегі және бұрынғы династияларды еске түсіретін нәрсе деп сипаттады. Пекин диалектісінен фонетикалық ерекшеліктерді алғанмен, Оңтүстік мандариннің көптеген фонологиялық ерекшеліктері сақталды. 1921 жылдың желтоқсан айында Пошта басқармасының директоры Анри Пикард Дестелан "біртектілік мүмкін болғанға дейін" Нанкин сылбырлы жазуына қайта оралуға бұйрық берді. Соутилл-Уэйд кезеңінің қысқа болғанына қарамастан, ол 13 000 кеңсе құрылған, бұл жылдам және бұрын-соңды болмаған кеңейу болды. Бұл ереже өзгертілген кезде барлық пошта мекемелерінің үштен бірі Соутилл-Уэйд орфографиясын қолданды. Министрлік 1932 жылы қатаң түрде Jilu мандарин тіліне негізделген қайта қарастырылған айтылу стандартын жариялады. 1943 жылы жапондықтар А. М. Шапеленді, Қытайдағы соңғы француз бас хатшысын қуып жіберді. Пошта кеңсесі 1901 жылы Пиридің пошта хатшысы қызметіне тағайындалғаннан бері француз әкімшілігінде болды. 1958 жылы Қытай Коммунистік үкіметі пиньиньдің транскрипция жүйесін қабылдағанын жариялады. Жаңа жүйені енгізу біртіндеп жүргізілді. Үкімет 1964 жылға дейін пошталық транскрипцияны жоюға қол жеткізе алмады. Тіпті сонда да пошта пиньиньді қабылдамады, тек латын әріптерін ресми пайдаланудан алып тастады, мысалы, пошталық штамптарда. Карта жасаушылар әр түрлі тәсілдерді қолданды. Жеке атлас жасаушылар әдетте 1940 жылдары пошталық транскрипцияны қолданды, бірақ кейін Уэйд-Гилз жүйесіне ауысты. АҚШ Орталық барлау агенттігі пошталық транскрипция мен Уэйд-Гилздің аралас нұсқасын қолданды. АҚШ Армиясының карталық қызметі тек Уэйд-Гилз жүйесін қолданды. 1979 жылы АҚШ үкіметі мен америкалық баспасөз пиньиньді қабылдады. 1982 жылы Халықаралық стандарттау ұйымы да осыған ілесіп отырды. Пошталық транскрипция Тайваньда 2002 жылға дейін ресми болып қалды, содан кейін Tongyong Pinyin қабылданды. 2009 жылы Hanyu Pinyin Tongyong Pinyin-нің орнына ресми транскрипция болып табылады (Тайваньдағы қытай тілінің транскрипциясын қараңыз). Тайбэйдегі көше атаулары Hanyu Pinyin арқылы транскрипцияланған болса, Тайваньдағы Каосиунг пен Тайнань сияқты муниципалитеттер қазіргі уақытта көптеген транскрипцияларды, соның ішінде Tongyong Pinyin және пошталық транскрипцияны қолданады.