Түйеқұс: Текшесі, тарихы және таралуы

Кіріспе

Құс түрлері

Үй күркісі (Meleagris gallopavo domesticus) – ірі құс, Meleagris туысының екі түрінің бірі және жабайы күркінің сол түрі. Күркіні отандыққа айналдыру кем дегенде 2000 жыл бұрын Орталық Мезоамерикада болған деп есептелгенімен, соңғы зерттеулер б.з.б. 200-500 жылдар аралығында қазіргі АҚШ-тың оңтүстік-батысында екінші отандыққа айналдыру оқиғасы болған мүмкіндігін көрсетеді. Дегенмен, бүгінгі күні өсірілетін күркінің барлық негізгі түрлері Мексиканың орталығында өсірілген күркіден тараған, одан кейін 16 ғасырда испандықтар оны Еуропаға әкелген. Үй күркісі – құс шаруашылығының танымал түрі, ол әлемнің қоңыржай аймақтарында кеңінен өсіріледі, себебі өнеркәсіптік фермалар оны өндірілетін ет мөлшеріне қарай өте арзан етіп шығарған. Аналық үй күркілері тауықтар деп аталады, ал балапандары – құстар немесе күркіштер. Канада мен АҚШ-та еркек күркілерді томс деп атайды, ал Ұлыбритания мен Ирландияда – стэгтер. Үй күркісінің көп бөлігі ақ қауырсындарымен өсіріледі, себебі сойылған кезде олардың қауырсындары аз көрінеді, бірақ қоңыр немесе қола түсті қауырсындары бар түрлері де өсіріледі. Мұрынның үстіндегі ет тәрізді өспе – мұрындық, ал мұрынның астындағысы – жұмсақ ет. Бұл түрдің ағылшын тіліндегі атауы Түркия елi арқылы Еуропаға әкелiнген, туыс емес құспен оның ертеде қате сәйкестендірілуінен туындаған. Латын тіліндегі түр атауы gallopāvō «тауық-тарлан» дегенді білдіреді.

Тарих

Қазіргі үй күркірі – Орталық Мексикада, қазіргі Мексиканың Халиско штатының солтүстік-батысында, Герреро штатының оңтүстік-батысында және Веракрус штатының шығысында шектелген аймақта таралған жабайы күркірдің (M. g. gallopavo) оңтүстік мексикалық тұқымынан (номинативтік тұқым M. g. gallopavo) текті. Ежелгі мезоамерикалықтар осы тұқымды қолға үйреткен, оның еті мен жұмыртқасын маңызды ақуыз көзі ретінде пайдаланған, ал қауырсынын әсемдеу мақсатында кеңінен қолданған. Ацтектер күркірді өздерінің алдамшы құдайы Тезкатлипокамен байланыстырған, мүмкін оның қызық әрекеттеріне байланысты. Испандықтар үй күркірін Еуропаға әкелген. Еуропада көптеген әртүрлі тұқымдар (мысалы, испан қарасы, Royal Palm) өрбітіп дамыған. ХХ ғасырдың басында күркір өсіруде көптеген жетістіктерге қол жеткізілді, нәтижесінде Белтсвиллдің кішкентай ақ тұқымы секілді тұқымдар пайда болды. 16 ғасырдың ағылшын теңізшісі Уильям Стрикленд Англияға күркірді әкелгені үшін ерекше құрметке ие. Оның әулеттік гербі – күркірдің еркегін әулеттік белгі ретінде бейнелейтін – Еуропада күркірдің ең ерте танылған суретінің бірі. 1573 жылы ағылшын фермері Томас Тассер Рождествода күркір фермерлердің дастарқанында болғанын айтады. 1608 жылы үй күркірі Англиядан Вирджиния штатының Джеймстаун қаласына жіберілді. 1584 жылы жазылған құжатта Жаңа әлемдегі болашақ колонияларға жеткізілуге тиіс жабдықтардың тізімі келтірілген: "Күркірлер, еркек және әйел". XIX ғасырдың соңына дейін Ұлыбританияда күркір сәнді тағам саналды, ал жұмысшы табының Рождество дастарқанында қаз немесе сиыр еті жиі кездесетін. Чарльз Диккенстің "Рождестволық ән" (1843) романында Скрудж оған күркір сатып алғанға дейін Боб Кратчит қаз жеген. Ұлыбританиядағы күркір өндірісі Шығыс Англияда екі тұқымды пайдалана отырып, орталықтандырылған: Норфолк қарасы және Норфолк қоласы (Кембридж қоласы деп те аталады). Олар 17 ғасырдан бастап Испания арқылы келген тұқымдар, оларды мұздатылған күйінде Лондон нарықтарына айдап әкелген. 1940 жылдардың соңында күркір шаруашылығының қарқынды дамуы бағаны күрт төмендетіп, оны жұмысшы табы үшін қолжетімді етті. Мұздату технологиясының пайда болуымен тұтас күркірлерді алыс нарықтарға мұздатылған күйінде жіберу мүмкін болды. Кейінірек ауруларды бақылаудағы жетістіктер өндірісті одан да арттырды. Тасымалдаудың жетістіктері, тұтынушылардың қалауларының өзгеруі және коммерциялық құс шаруашылықтарының көбеюі жас күркірді арзан және оңай қолжетімді етті. Соңғы геномдық талдаулар зерттеушілерге үй күркірлерінің эволюциялық тарихын және олардың басқа үй құстарымен байланысын анықтау мүмкіндігін берді.

The modern domestic turkey is descended from the South Mexican subspecies (the nominate subspecies M. g. gallopavo) of wild turkey, found in Central Mexico in a region bounded by the present Mexican states of Jalisco to the northwest, Guerrero to the southwest, and Veracruz to the east. Ancient Mesoamericans domesticated this subspecies, using its meat and eggs as major sources of protein and employing its feathers extensively for decorative purposes. The Aztecs associated the turkey with their trickster god Tezcatlipoca, perhaps because of its perceived humorous behavior. Domestic turkeys were taken to Europe by the Spanish. Many distinct breeds were developed in Europe (e. g. Spanish Black, Royal Palm). In the early 20th century, many advances were made in the breeding of turkeys, resulting in breeds such as the Beltsville Small White. The 16th century English navigator William Strickland is generally credited with introducing the turkey into England. His family coat of arms – showing a turkey cock as the family crest – is among the earliest known European depictions of a turkey. English farmer Thomas Tusser notes the turkey being among farmer's fare at Christmas in 1573. The domestic turkey was sent from England to Jamestown, Virginia in 1608. A document written in 1584 lists supplies to be furnished to future colonies in the New World; "turkies, male and female". Prior to the late 19th century, turkey was something of a luxury in the UK, with goose or beef a more common Christmas dinner among the working classes. In Charles Dickens' A Christmas Carol (1843), Bob Cratchit had a goose before Scrooge bought him a turkey. Turkey production in the UK was centered in East Anglia, using two breeds, the Norfolk Black and the Norfolk Bronze (also known as Cambridge Bronze). These would be driven as flocks, after shoeing, down to markets in London from the 17th century onwards – the breeds having arrived in the early 16th century via Spain. Intensive farming of turkeys from the late 1940s dramatically cut the price, making it more affordable for the working classes. With the availability of refrigeration, whole turkeys could be shipped frozen to distant markets. Later advances in disease control increased production even more. Advances in shipping, changing consumer preferences and the proliferation of commercial poultry plants has made fresh turkey inexpensive as well as readily available. Recent genome analysis has provided researchers with the opportunity to determine the evolutionary history of domestic turkeys, and their relationship to other domestic fowl.

Мінез-құлық

Жас үй күркілері оңайлықпен қысқа қашықтыққа ұшып, қонуға және тоқтауға бейім. Бұл мінез-құлықтар құстар есейген сайын азаяды, бірақ ересектер сабан шоғындары сияқты заттарға шабуылдай жеңіліп көтеріледі. Жас құстар спонтанды, ойыншық жүгіріс жасайды ("қуанышпен шашады"), бұл нағыз ойын сияқты көрінеді. Тауарлық күркілер қанат қағу, қауырсынды түзеу, аяқ созу және шаңға малданған сияқты "жайлылық" мінез-құлықтарын қоса, әртүрлі мінез-құлықтарды көрсетеді. Күркілер өте әлеуметтік және оқшауланғанда қатты стресске ұшырайды. Олардың көптеген мінез-құлықтары әлеуметтік ортада дамиды; яғни, бір жануардың мінез-құлқының білдірілуі басқаларында осы мінез-құлқын орындауға бейімділікті арттырады. Ересектер "бейтаныс" құстарды тани алады және белгілі бір топқа жат құстың қосылуы, әдетте, сол құсқа шабуыл жасауға, кейде өлімге әкеледі. Күркілер өте дауысты және топтағы "әлеуметтік шиеленіс" құстардың дауысы арқылы бақыланады. Жоғары перделі үн құстардың агрессивтенуін көрсетеді, бұл қарсыластар үлкен, өткір тырнақтарымен бір-біріне секіріп, басын шауып немесе ұстап алуға тырысатын қаһарлы айқасқа ұласуы мүмкін. Құстар есейген сайын агрессия жиілігі мен күшін арттырады. Ересек аталықтар уақытының көп бөлігін жыныстық көрсетумен өткізеді. Бұл жабайы күркілерге өте ұқсас және құйрық қауырсындарын жаюды, қанаттарын түсіруді және "сақалды" (көкіректің ортасындағы қара, өзгертілген қауырсын тәрізді түк шоғыры) қоса, барлық дене қауырсындарын тік көтеруді қамтиды. Бас, мойын және етті түйіндердің терісі (қарақұмдар) ашық көк және қызыл түске енеді, ал маңдайдағы эректильді мүше (тілше) ұзарады, құстар үнемі "ысқырықтайды", содан кейін құйрық қауырсындары жылдам дірілдейді. Осы уақытта құстар мойны артқа иілген күйде, көкірегі алға қарай созылған және оларға тән "қарлығаш" дауысын шығарып, баяу қозғалады.

Өлшемі мен салмағы

Жануарлар Орташа салмағы (кг) Ең үлкен салмағы (кг) Орташа жалпы ұзындығы (см) Үй индейі 13.5 (29.8) 39 (86) 100–124.9 (3.3–4.1)
Үй индейі ең үлкен салмағы 39 кг (86 фунт) болатын сегізінші ірі құс түрі болып табылады. Өлшемдердегі үлкен айырмашылықтарға байланысты үй индейлері жартылай ұшпайды, себебі жас немесе кішкентай индейлер қысқа қашықтыққа ұша алады, ал ең ірілері мүлдем ұша алмайды және жерде жүреді.

Түркия тұқымдары

Кең көкселген ақ түсті күркір ірі көлемдегі өнеркәсіптік күркір шаруашылықтары үшін таңдалған коммерциялық күркір болып табылады, сондықтан ол құстың ең көп тұтынылатын түрі. Әдетте, АҚШ-тың дәстүрі бойынша "президенттік кешірім" алған күркір – кең көкселген ақ түсті болады. Кең көкселген қола – үстелдік құстардың тағы бір коммерциялық тұқымы. Стандартты қола кең көкселген қолаға ұқсас, бірақ ол бір көкселген және табиғи түрде көбейе алады. Бурбон қызыл күркір – ақ дақтары бар қара қызғылт қауырсыны бар кішкентай, коммерциялық емес тұқым. Слейт немесе көгілдір слейт күркір – сұр көк түсті қауырсыны бар өте сирек тұқым. Қара ("испан қарасы", "Норфолк қарасы") – жасыл жылтырмен өте қара қауырсыны бар. Наррагансет күркірі – Жаңа Англиядағы Наррагансет шығанағының атымен аталатын танымал мұра тұқымы. Шоколад – қара испандыққа ұқсас белгілері бар, бірақ қара түстің орнына ашық қоңыр түсті сирек кездесетін мұра тұқымы. Азамат соғысына дейін Оңтүстік АҚШ-та және Францияда кең таралған. Белтсвилл кішкентай ақ – 1934 жылы дамытыла бастаған кішкентай мұра тұқымы. Бұл тұқым 1941 жылы енгізілді және 1951 жылы APA стандартына қабылданды. Ол, Мidget White-тан сәл ірі және кең болғанымен, екеуі де жиі дұрыс емес аталады. Midget White – кішкентай мұра тұқымы.

Коммерциялық өндіріс

Коммерциялық өндірісте асыл тұқымды фермалар инкубаторларға жұмыртқа жеткізеді. 28 күн инкубациядан кейін, шыққан күшіктер жыныстық айырылады және өсіру фермаларына жіберіледі; өсу жылдамдығының өзгешелігіне байланысты, тауықтар мен томырлар бөлек өсіріледі. Ұлыбританияда күшіктерді келесідей өсіру практикасы кең таралған. Бір-жеті күндік жастағы күшіктер азық пен суға қол жеткізе алуы үшін кішкентай дөңгелек қоршауларға орналастырылады. Тамақтануын ынталандыру үшін оларды алғашқы 48 сағат бойы үнемі жарық астында ұстауға болады. Терморегуляцияға көмектесу үшін ауа температурасы алғашқы үш күнде 35 °C (95 °F) деңгейінде ұсталады, содан кейін әр екі күнде шамамен 3 °C (5.4 °F) төмендетіліп, 37 күндік шақта 18 °C (64 °F) дейін жетеді, ал инфрақызыл жылытқыштар әдетте алғашқы бірнеше күнде қолданылады. Қоршауларда күшіктердің жеміне оңай қол жеткізуі үшін, жемшөптермен қатар, қағаз беттеріне шашыратылады. Бірнеше күннен кейін қоршаулар алынып тасталады, құстар ондаған мыңнан тұратын бүкіл өсіру алаңына кіруге мүмкіндік алады. Құстар бірнеше апта бойы онда қалады, содан кейін басқа бөлімге көшіріледі. Түркияның басым көпшілігі арнайы салынған немесе қайта жабдықталған үйлерде, жабық кеңістікте өсіріледі. Кейбір үйлерде желдету үшін жаңқалар болады, ал көптеген үйлерде қатты қабырғалары мен терезелері жоқ, бұл өндірісті оңтайландыру үшін жасанды жарықпен манипуляция жасауға мүмкіндік береді. Үйлер өте үлкен болуы мүмкін (кейде ұшақ ангарлары қолданылады) және бір үйірде ондаған мың құсқа арналған болуы мүмкін. Еденде әдетте терең төсеніш, мысалы, ағаш ұнтағы қолданылады, бұл микробиологиялық флораның бақыланатын дамуын және тиімді басқаруды талап етеді. Ересек үй күркелері үшін орташа температура әдетте сақталады. Жоғары температурадан аулақ болу қажет, себебі күркелердің жоғары метаболизмі (бір құсқа 69 Вт-қа дейін) оларды ыстық стреске бейім етеді, бұл жоғары тығыздықпен күшейеді. Қауырсын жұлуды азайту үшін жарық интенсивтілігі әдетте төмен болады (мысалы, бір люкстен кем). Рациондарға әдетте жүгері мен соя ұны, сондай-ақ қосылған витаминдер мен минералдар кіреді және жасқа және қоректік қажеттіліктерге қарай белок, көмірсулар және майлар мөлшері реттеледі. Тауықтар шамамен 14-16 аптада, ал томырлар 18-20 аптада сойылады, олардың салмағы ересек еркек күркесінің салмағынан асып түседі.

In commercial production, breeder farms supply eggs to hatcheries. After 28 days of incubation, the hatched poults are sexed and delivered to the grow out farms; hens are raised separately from toms because of different growth rates. In the UK, it is common to rear chicks in the following way. Between one and seven days of age, chicks are placed into small circular brooding pens to ensure they encounter food and water. To encourage feeding, they may be kept under constant light for the first 48 hours. To assist thermoregulation, air temperature is maintained at 35 °C (95 °F) for the first three days, then lowered by approximately 3 °C (5.4 °F) every two days to 18 °C (64 °F) at 37 days of age, and infrared heaters are usually provided for the first few days. Whilst in the pens, feed is made widely accessible by scattering it on sheets of paper in addition to being available in feeders. After several days, the pens are removed, allowing the birds access to the entire rearing shed, which may contain tens of thousands of birds. The birds remain there for several weeks, after which they are transported to another unit. The vast majority of turkeys are reared indoors in purpose built or modified buildings of which there are many types. Some types have slatted walls to allow ventilation, but many have solid walls and no windows to allow artificial lighting manipulations to optimise production. The buildings can be very large (converted aircraft hangars are sometimes used) and may contain tens of thousands of birds as a single flock. The floor substrate is usually deep litter, e. g. wood shavings, which relies upon the controlled build up of a microbial flora requiring skilful management. Ambient temperatures for adult domestic turkeys are usually maintained between High temperatures should be avoided because the high metabolic rate of turkeys (up to 69 W/bird) makes them susceptible to heat stress, exacerbated by high stocking densities. Light intensity is usually low (e. g. less than one lux) to reduce feather pecking. Rations generally include corn and soybean meal, with added vitamins and minerals, and is adjusted for protein, carbohydrate and fat based on the age and nutrient requirements. Hens are slaughtered at about 14–16 weeks and toms at about 18–20 weeks of age when they can weigh over compared to a mature male wild turkey which weighs approximately .

Қауіпсіздік мәселелері

Қоралардың тығыздығы коммерциялық күркілердің әл-ауқаты үшін маңызды мәселе болып табылады, ал жоғары тығыздық жануарлардың әл-ауқаты үшін үлкен алаңдаушылық тудырады. Үй ішінде өсірілген күркілерге рұқсат етілген тығыздық географиялық орналасуына және малдың әл-ауқатын қамтамасыз ету схемаларына сәйкес өзгереді. Мысалы, Германияда еркектер үшін 52 кг/м², ал аналықтар үшін 58 кг/м² ерікті шектеу белгіленген. Ұлыбританияда RSPCA Freedom Foods кепілдік беру жүйесі үй ішінде өсірілген күркілер үшін рұқсат етілген тығыздықты 25 кг/м² дейін төмендетіп қойған. Кәсіптік тығыздықта (8 құс/м²; 61 кг/м²) ұсталатын күркілерде жүріс бұзылыстары, жамбас және аяқ жарақаттары, құстардың алаңдауы және төмен тығыздықтағыларға қарағанда дене салмағының төмендеуі сияқты әл-ауқат мәселелері көбейеді. 8 құс/м² тығыздықта өсірілген күркілерде 6,5 немесе 5,0 құс/м² тығыздықта өсірілгендерге қарағанда жамбас жасушалары мен аяқ терісінің қабынуы жиі кездеседі. Аумақтың жеткіліксіздігі қанаттың сынуы сияқты жарақаттарға, қақпақ қабырғаларына немесе басқа күркілерге соғылудан туындаған жарақаттарға және сонымен қатар жылу стресіне әкелуі мүмкін. Шағын кеңістік мәселесі күркілердің мінез-құлқына әлеуметтік ықпалдың күшті әсерімен күшейеді. Егер күркілер бір уақытта тамақтану, су ішу, шаңға малып және т.б. қажет болса, көңілдерін қалдырмау үшін жеткілікті ресурстар мен кеңістік болуы керек. Өндірісті оңтайландыру үшін қолданылатын жарық манипуляциялары әл-ауқатқа зиян келтіруі мүмкін. Ұзақ фотопериод және төмен жарық интенсивтігі буфтальмиядан (көздің пішінінің бұрмалануы) немесе торшаның ажырауынан соқырлыққа әкелуі мүмкін. Қауырсын жұлу коммерциялық күркілерде жиі кездеседі және 1 жастан бастап басталуы мүмкін. Бұл мінез-құлық құрғақ малға азық іздеу ортасының жеткіліксіздігінен туындаған, қайта бағытталған іздеу мінез-құлқы деп саналады. Қауырсын жұлуды азайту үшін күркілердің мүсіншелерін жиі кесу практикасы қолданылады. Жас құстарда ультракүлгін сәулелерді шағылыстыратын белгілер қауырсын жұлу осы аймақтарға бағытталған кезде пайда болады, бұл олардың арасындағы байланысты көрсетеді. Кәсіптік күркілер баспен жұлу әрекетін де жасайды, бұл олардың жыныстық жағынан жетілуімен бірге жиілейді. Бұл шағын қоршауларда немесе қашып шығу мүмкіндігі шектеулі ортада болса, нәтижесі көбінесе өлімге алып келеді. Сондықтан, әсіресе еркектердің жетілуіне жақындаған кезде үнемі бақылау қажет. Басына жарақат алған құстарға басқа құстардың қызығушылығы артады және баспен жұлу көбінесе ұрыс кезінде аз ғана жарақат алғаннан кейін немесе жатқан құс басқа құспен тапталғаннан және тырналып алғаннан кейін болады. Бөлініп кеткеннен кейін қайта қосылған құстар бірден шабуылға ұшырайды. Өлімге алып келетін баспен жұлу тіпті кішкентай (10 құс) тұрақты топтарда да болуы мүмкін. Кәсіптік күркілер әдетте бір жынысты топтарда өсіріледі. Егер еркек аң қателікпен аналықтардың тобына қосылса, ол агрессивті түрде қудалануы мүмкін (осыдан "henpecked" термині пайда болған). Аналықтардың еркектер тобындағы әйелдері бірнеше рет жұптасады, бұл кезде олардың аяқтарынан жарақат алуы мүмкін.

Stocking density is an issue in the welfare of commercial turkeys and high densities are a major animal welfare concern. Permitted stocking densities for turkeys reared indoors vary according to geography and animal welfare farm assurance schemes. For example, in Germany, there is a voluntary maximum of 52 kg/m2 and 58 kg/m2 for males and females respectively. In the UK, the RSPCA Freedom Foods assurance scheme reduces permissible stocking density to 25 kg/m2 for turkeys reared indoors. Turkeys maintained at commercial stocking densities (8 birds/m2; 61 kg/m2) exhibit increased welfare problems such as increases in gait abnormalities, hip and foot lesions, and bird disturbances, and decreased bodyweight compared with lower stocking densities. Turkeys reared at 8 birds/m2 have a higher incidence of hip lesions and foot pad dermatitis than those reared at 6.5 or 5.0 birds/m2. Insufficient space may lead to an increased risk for injuries such as broken wings caused by hitting the pen walls or other turkeys during aggressive encounters and can also lead to heat stress. The problems of small space allowance are exacerbated by the major influence of social facilitation on the behaviour of turkeys. If turkeys are to feed, drink, dust bathe, etc., simultaneously, then to avoid causing frustration, resources and space must be available in large quantities. Lighting manipulations used to optimise production can compromise welfare. Long photoperiods combined with low light intensity can result in blindness from buphthalmia (distortions of the eye morphology) or retinal detachment. Feather pecking occurs frequently amongst commercially reared turkeys and can begin at 1 day of age. This behaviour is considered to be re directed foraging behaviour, caused by providing poultry with an impoverished foraging environment. To reduce feather pecking, turkeys are often beak trimmed. Ultraviolet reflective markings appear on young birds at the same time as feather pecking becomes targeted toward these areas, indicating a possible link. Commercially reared turkeys also perform head pecking, which becomes more frequent as they sexually mature. When this occurs in small enclosures or environments with few opportunities to escape, the outcome is often fatal and rapid. Frequent monitoring is therefore essential, particularly of males approaching maturity. Injuries to the head receive considerable attention from other birds, and head pecking often occurs after a relatively minor injury has been received during a fight or when a lying bird has been trodden upon and scratched by another. Individuals being re introduced after separation are often immediately attacked again. Fatal head pecking can occur even in small (10 birds), stable groups. Commercial turkeys are normally reared in single sex flocks. If a male is inadvertently placed in a female flock, he may be aggressively victimised (hence the term 'henpecked'). Females in male groups will be repeatedly mated, during which it is highly likely she will be injured from being trampled upon.

Асыл тұқымды мал және шаруашылықтар

Коммерциялық тұқымның басым бөлігі - кең кеуделі ақ (бұған ұқсас "Ақ Голландия", бірақ бөлек тұқым), олардың мөлшері мен етінің көлемі үшін таңдалған. Ересек қораздар тым ірі болғандықтан, аналықтарды жарақаттамайынша табиғи ұрықтандыруға қол жеткізе алмайды, сондықтан олардан сперма жиналады және тауықтар жасанды түрде ұрықтандырылады. Әрбір жиналған спермадан бірнеше тауықты ұрықтандыруға болады, сондықтан қораздардың саны аз қажет. Кейбір түрік тұқымдарының жұмыртқалары партеногенез деп аталатын процесс арқылы ұрықтанбастан дамып өсе алады. Асыл тұқымның еті қуыруға тым қатаң, көбінесе қайта өңделген ет өнімдерін жасауға қолданылады.

Қалдық өнімдер

Жыл сайын құс өнеркәсібі шамамен көп мөлшерде құс қауырсыны өндіреді. Олардың көп бөлігі қайта шайнайтын мал азығы үшін ақуыз көзі ретінде ұнтақталады, себебі бұл жануарлар қауырсын құрамындағы кератин ақуызын қорыта алады. АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің (USDA) зерттеушілері қауырсын құрайтын талшықтардан қатаң қауырсынды бөліп алу әдісін патенттеді. Бұл табиғи талшықтардың мүмкін болатын көзі болғандықтан, Филадельфия университетінің Инженерлік және Тоқыма мектебінде қауырсын талшықтарының тоқыма қолданылуын анықтау бойынша зерттеулер жүргізілді. Түркия қауырсынының талшықтары нейлонмен араластырылып, жіпке айналдырылды, содан кейін тоқуға пайдаланылды. Жіптердің беріктігі сынақтан өтті, ал маталар оқшаулағыш материалдар ретінде бағаланды. Жіптерде түркия қауырсыны талшықтарының үлесі артқан сайын, беріктігі төмендеді. Мата түрінде түркия қауырсыны талшықтарының үлесі артқан сайын, матаның жылуды сақтап тұру қабілеті артты.

Тамақ ретінде күркілер

Жыл сайын әлемде шамамен 620 миллион құс ет үшін сойылады. Түркиялар дәстүрлі түрде ағылшын тілінде сөйлейтін елдердің көп бөлігінде Рождество мерекесінің басты тағамы ретінде (толтырылған түркия) 16 ғасырда Англияға келгеннен бері, сондай-ақ АҚШ және Канадада Алғыс айту күнінде желінеді. Бұрын түркияны жеу көбінесе осындай арнайы жағдайлармен шектеліп келсе, қазір оны жыл бойы жеп, көптеген диеталардың тұрақты бөлігіне айналдырды. Түркияны тілімделген, ұнтақталған және «толық» күйінде сатады, яғни басы, аяқтары мен қауырсындары алынып тасталған тауық сияқты. Мұздатылған толық түркиялар әлі де танымал. Тілімделген түркияны көбінесе сэндвичке немесе ыстық ет ретінде қолданады; кейбір рецепттерде тауық еті қажет болған жағдайда, түркияны оның орнына қолдануға болады. Сонымен қатар, ұнтақталған түркияны сау малдың етіне ұқсас, пайдалы балама ретінде сатады. Дұрыс дайындалмаса, пісірілген түркияның еті тауық немесе үйрек сияқты басқа құс еттерінен құрғақ болуы мүмкін. Түркияның кеуде етін тауық нагеттеріне балама ретінде нан үгінділеріне малып беруге болады. Жабайы түркиялар, техникалық тұрғыдан алғанда үй түркияларымен бір түрге жатса да, шаруашылықта өсірілген түркиялардан өте ерекше дәмге ие. Үй түркияларынан айырмашылығы, жабайы түркияның етінің көбі «қоңыр» (кеуде еті де қоңыр) және дәмділігі күштірек. Дәмділігі маусымға қарай өзгеруі мүмкін, көбінесе жаздағы жабайы түркияның еті алдыңғы айларда диетасындағы жәндіктердің көп болуына байланысты дәмдірек болады. Шөп және астықпен қоректенген жабайы түркиялардың дәмділігі жұмсақ болады. Ескі тұқымдардың дәмдері де әртүрлі. Тауық, үйрек және бөдене жұмыртқаларынан айырмашылығы, түркия жұмыртқалары азық-түлік ретінде кеңінен сатылмайды, себебі толық түркияларға сұраныс жоғары және түркия жұмыртқаларының өнімділігі басқа құстарға қарағанда төмен. Ашық нарықта бір түркия жұмыртқасының құны шамамен 3,50 АҚШ долларын құрайды, бұл бір қаптама тауық жұмыртқасынан әлдеқайда қымбат. Ақ түркия еті майлылығының аздығына байланысты қоңыр етке қарағанда пайдалырақ деп есептелсе де, қоректік айырмашылықтар шамалы. Түркия ұйқы келтіретініне қарамастан, мерекелік кешкі ас көбінесе көмірсулар, майлар және алкогольмен бірге беріледі, бұл триптофаннан гөрі тамақтан кейін ұйқыға себеп болатын факторлар.

Approximately 620 million turkeys are slaughtered each year for meat worldwide. Turkeys are traditionally eaten as the main course of Christmas feasts in much of the English speaking world (stuffed turkey) since appearing in England in the 16th century, as well as for Thanksgiving in the United States and Canada. While eating turkey was once mainly restricted to special occasions such as these, turkey is now eaten year round and forms a regular part of many diets. Turkeys are sold sliced and ground, as well as "whole" in a manner similar to chicken with the head, feet, and feathers removed. Frozen whole turkeys remain popular. Sliced turkey is frequently used as a sandwich meat or served as cold cuts; in some cases, where recipes call for chicken, turkey can be used as a substitute. Additionally, ground turkey is frequently marketed as a healthy ground beef substitute. Without careful preparation, cooked turkey may end up less moist than other poultry meats, such as chicken or duck. The breast of the turkey can be dipped in breadcrumbs as an alternative to chicken nuggets. Wild turkeys, while technically the same species as domestic turkeys, have a very different taste from farm raised turkeys. In contrast to domestic turkeys, almost all wild turkey meat is "dark" (even the breast) and more intensely flavored. The flavor can also vary seasonally with changes in available forage, often leaving wild turkey meat with a gamier flavor in late summer due to the greater number of insects in its diet over the preceding months. Wild turkeys that have fed predominantly on grass and grain have a milder flavor. Older heritage breeds also differ in flavor. Unlike chicken, duck, and quail eggs, turkey eggs are not commonly sold as food due to the high demand for whole turkeys and the lower output of turkey eggs as compared with other fowl. The value of a single turkey egg is estimated to be about US$3.50 on the open market, substantially more than a single carton of one dozen chicken eggs. White turkey meat is often considered healthier than dark meat because of its lower fat content, but the nutritional differences are small. Although turkey is reputed to cause sleepiness, holiday dinners are commonly large meals served with carbohydrates, fats, and alcohol in a relaxed atmosphere, all of which are bigger contributors to post meal sleepiness than the tryptophan in turkey.

Дастархан дайындау

Тамаққа дайындау үшін жаңа және мұздатылған күркірлер қолданылады; көптеген тағамдар сияқты, жаңа күркірлер әдетте артық көрінеді, бірақ олар қымбатқа соғады. Мерекелік маусымда жаңа күркірлерге сұраныс артып, оларды алдын ала тапсырыс берместен сатып алу қиынға түседі. Мұздатылған күркірлердің үлкен өлшемі оларды ерітуді күрделі процеске айналдырады: әдеттегі өлшемдегі күркірді толық ерітуге бірнеше күн уақыт керек болады. Күркірлер көбінесе пеште бірнеше сағат бойы пісіріледі немесе қуырылады, көбінесе аспаз қалған тағамды дайындап жатқанда. Кейде күркірді қуыру алдында тұздап қою арқылы дәмдік қасиеттері мен ылғалдылығын арттырады. Бұл қажет, себебі қара еттегі миоглобин пигментін толық денатурациялау үшін ақ етке қарағанда жоғары температура қажет (ақ етте миоглобин өте аз), сондықтан қара етті толық пісіргенде кеудесі құрғақ болып қалуы мүмкін. Тұздау арқасында қара етті кеудені құрғақ қылмай толық пісіруге болады. Күркірді дастарқанға қояр алдында кейде күркір безендіргіштерімен сәндеуге болады. Кейбір аймақтарда, әсіресе Американың оңтүстігінде, күркірлерді 30-45 минут бойы ыстық майда (көбінесе жержаңғақ майы) күркір қуыру құрылғысында қуырып дайындауға болады. Күркірді майда қуыру белгілі бір әдетке айналды, бірақ ыстық майды қауіпсіз пайдалануға дайын еместер үшін қауіпті салдарлары болуы мүмкін.

Отынға арналған күріш шөгінділері

Көбінесе тыңайтқыш ретінде қолданылса да, түрік қоқысы (көбінесе ағаш ұсқыншаларымен араластырылған құс сырғаны) электр станцияларында отын көзі ретінде пайдаланылған. Батыс Миннесотадағы мұндай бір станция жылына 500 000 тонна қоқыс пайдаланып, 55 мегаватт қуат өндірген. Fibrominn деп аталған станция 2007 жылдан 2018 жылға дейін жұмыс істеді.