Кіріспе

Шотландияның Глазго қаласындағы азаматтық алаң, Эдинбургтегі алаң

Джордж алаңы (Ceàrnag Sheòrais) – Шотландияның Глазго қаласындағы басты азаматтық алаң. Бұл қала орталығындағы алты алаңның бірі, қалғандары – Кафедралды алаң, Сент-Эндрю алаңы, Сент-Энох алаңы, Корольдік биржа алаңы және Блайтсвуд төбесіндегі Блайтсвуд алаңы. Король Георг III-нің құрметіне аталған және алғаш рет 1781 жылы жоспарланған, бірақ тағы жиырма жыл бойы дамытылмаған Джордж алаңы, архитектуралық маңызы бар ғимараттармен қоршалған. Олардың ішінде шығыс жағында сарай сияқты муниципалдық палаталар, сондай-ақ 1883 жылы негізі салынған қалалық палаталар, ал батыс жағында Саудагерлер үйі орналасқан. Глазго корпорациясы салған палаталар Глазго қалалық кеңесінің штаб-пәтері болып табылады. Жозеф Свонның 1829 жылғы панорамалық гравюрасы алаңның және оны қоршаған ғимараттардың алғашқы дамуын көрсетеді. Алаңда Роберт Бернс, Джеймс Уатт, сэр Роберт Пил және сэр Уолтер Скоттқа арналған мүсіндер мен ескерткіштердің маңызды коллекциясы бар.

Ескерткіштер мен мүсіндер

Алаңның шығыс жағы екі газонмен шектеледі, сонымен қатар Сэр Джон Джеймс Бернет жобалаған және бастапқыда Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Глазго тұрғындарының құрметіне салынған Глазго ескерткіші (cenotaph) орналасқан. Ол 1921 жылы жоспарланды және 1924 жылы фельдмаршал Эрл Хейг ашты. Алаң ортасындағы 80 фут (24 м) биіктіктегі бағана жазушы Сэр Уолтер Скоттқа арналған. Ол 1837 жылы орнатылған. Глазгодағы көптеген қоғамдық мүсіндердің он бірі осы алаң төңірегінде орналасқан: Буканен көшесіндегі Сент-Винсент алаңында 1854 жылы орнатылған және 1866 жылы Джордж алаңына көшірілген, жас патшайым Викторияның жалғыз атты мүсіні, оның күйеуі Альберт ханзадасының мүсінімен (1866) бірге, екеуі де Карло Марочеттидің қолынан шыққан, сәйкесінше 1865 және 1866 жылдары орнатылған; ақындар Роберт Бернстің (Джордж Эдвин Эвинг, 1877) және Томас Кэмпбеллдің (Уильям Боди, 1877) мүсіндері; өнертапқыш Джеймс Уатттың мүсіні (Франсис Легат Чантри, 1832); химик Томас Грэмның мүсіні (Уильям Броди, 1872); генерал сэр Джон Мурдың мүсіні (Джон Флаксман, 1819) және маршал Лорд Клайдтың мүсіні (Джон Генри Фоли, 1868); саясаткерлер Уильям Юарт Глэдстонның мүсіні (Уильям Хэмо Торникрофт, 1902), Роберт Пильдің мүсіні (Джон Моссман, 1859) және Джеймс Освальдтың мүсіні (Карло Марочетти, 1856), бастапқыда Чаринг Кросс алаңында орналасқан, кейін 1875 жылы Джордж алаңына көшірілген.

Әлеуметтік тарих

Джордж алаңы музыкалық шаралар, жарық шоулары, рәсімдер, спорттық тойлар, саяси жиындар және жыл сайынғы естелік күні шерулері үшін де орын болып табылады. Алаң көбінесе саяси оқиғалар мен наразылықтардың ортасы болған. Ең танымал оқиғалардың бірі – 1919 жылғы Джордж алаңындағы шайқас, онда 40 сағаттық жұмыс аптасын талап еткен білікті инженерлер митинг өткізді. Көптеген деректерде 100 000-нан астам адам қатысқан делінгенімен, заманауи деректер 20–25 000 адамды көрсетеді. Митингте наразылық білдірушілер мен полиция арасында зорлық-зомбылық орын алып, тәртіпсіздік туралы заң оқылды. Қаланың радикалды беделі және 27 қаңтарда қызыл тудың көтерілуі (бірақ наразылық көшбасшылары бұл әрекеттен бас тартқанмен) Коалиция үкіметінің кейбір мүшелерін большевиктік революцияның басталуынан қорқытты. Ланаркшир шерифі әскери көмек сұрады. Көбінесе Шотландиядан он мың әскер жіберілді, бірақ олар көтеріліс аяқталғаннан кейін ғана келді. Алты танк келесі дүйсенбіде келді, бірақ олар Мал базарындағы қоймадан шыққан жоқ. Осылайша Джордж алаңы Ұлыбританияда армия басып алған соңғы орын атанды. 2005 жылдың ақпан айында алаң екі айлық қайта жаңарту жобасы үшін жаяу жүргіншілерге жабылды, бұл жобаға қызыл асфальт жабынын ауыстыру және алаңдағы тастар мен мүсіндерді, әсіресе Уолтер Скотт ескерткішін тазалау кірді. 2011 жылдың тамызында алаңда зомбилер туралы «Дүниежүзілік соғыс Z» фильмінің түсірілімдері өтті, онда ғимараттардың Филадельфияның қаржылық ауданына ұқсастығы пайдаланылды. Жасыл аймақты алып тастау және осы аумақты уақытша бизнес пен шаралар үшін жалға беру жоспарларына қатысты даулар туды. 2012 жылы алаңды бұрынғы күйіне келтіру науқаны басталды.

Қайта құру

2012 жылы Глазго қалалық кеңесі 2014 жылғы Достастық ойындарына дайындық мақсатында алаңды "жаңартуға" 15 миллион фунт стерлинг жұмсауға дауыс берді, осылайша оны "21 ғасырға лайық орынға" айналдыруды көздеді. Жоспарға алаңдағы барлық ескерткіштер мен мүсіндерді қалпына келтіру үшін алып тастау кірді. Алайда, кеңес ескерткіштердің "алаңға қайта орналастырылмауы мүмкін" екенін, бірақ "жаңару аймағына" көшірілетінін мәлімдеді. Кеңесші Мэтисон сарапшы-судьялар тобы таңдаған ұсыныстан өзгеше ұсынысты қолдаған еді.