Кіріспе

Ұлы Солтүстік және Ресей-швед соғыстарында Ресей Швециядан алған территория Ескі Финляндия (;; Gamla Finland) деп аталады. Ескі Финляндия Ұлы Солтүстік соғысында (1700–1721) және Ресей-швед соғысында (1741–1743) Ресейдің Швециядан алған аймақтарын білдіреді. 1812 жылы Ескі Финляндия Випури провинциясы ретінде Финляндияның дербес Ұлы Герцогтігіне қосылды.

Тарих

Ұлы Солтүстік соғысын аяқтаған Ныстад келісімінде (1721) Швеция Ресейге Какисалми және Виборг/Випури округтерін беруге мәжбүр болды. Алайда Санкт-Петербург маңындағы фин тілінде сөйлейтін Ингрия Ескі Финляндия құрамына кірмеді. Або келісімінде (1743) Швеция Кими өзенінің шығысындағы Оңтүстік Карелия аудандарын және Савонлинна аймағын Ресейге беруге міндеттелді. Ресей билеушісі осы аумақтардың тұрғындарына дін, меншік құқығы, ескі швед заңдары және бірқатар жеңілдіктер берілгенін кепілдеді. Бірақ, швед жүйесімен таныс емес болғандықтан, ресейлік әкімшілік пен әскерилер бұл кепілдіктерді сақтау қиынға түсті. Орыстар крепостнойлық жүйеге дағдыланған еді. Осының салдарынан, аймақтың экономикасы шекараның арғы жағындағы экономикадан едәуір өзгеше болды. Билеушінің кепілдігі жағдайды тоқтатты. Сөйтіп, Швециядағы құқықтық реформалар осы аймақтарға енгізілмеді: Випури және Какисалми аудандары 1734 жылғы Швецияның Жалпы заңын қабылдамады (дегенмен Хамина (Фредрикshamн), Лаппенранта (Виллманстранд) және Савонлинна (Нислотт), сол кезде әлі де шведтік болып қалған, оны қабылдады), сондай-ақ король Густав III-тің жаңа конституциясы да аймақтың барлық бөлігінде күшіне енбеді. Бұл аумақтар белгілі бір автономия мен ерекшеліктерге ие болды, себебі орыс билеушілері Балтық провинцияларындағы сияқты принциптерді қолданды. Әкімшілік Ресей провинциясы емес, неміс княздығына ұқсады. Ресей билігі тұсында біріктірілген аумақтар Выборг губерниясын құрады. Діни тұрғыдан алғанда, аймақтар епархия ретінде басқарылды, бірақ епископ болған жоқ. Випуридегі және Хаминадағы шіркеулер кафедральдық соборлар ретінде тағайындалды, олар архидекан басқаратын епархиялық консисториямен басқарылды. 1797 жылға дейін бұл аймақтан Ресей армиясына әскер жиналған жоқ. Алайда, 1788-90 жылдардағы соғыстан кейін аймақта фин емес әскерлердің саны көп болды. Скандинавия үлгісіндегі аудандық соттар сот функцияларын атқаруын жалғастырды, әрқайсысында судья мен халық қазылары болды. Бірақ, ресейлік жер иелері мен әскерилер көбінесе бұл соттардың шешімдерін елемей, шаруаларға заңсыз жазалар тағайындады. Аймақта біркелкі қолданылатын, қазіргі заманға сай құқықтық жүйе болмағандықтан, Ескі Финляндия тұрғындары арасында апатия орнады және осы аймақтан шыққан тарихи тұлғалар көптеп кездеспеді. Олардың екеуі – Випуриде фин отбасында туған Максимилиан фон Алопеус және оның інісі Давид Алопеус, кейіннен императорлық әкімшілікте көптеген лауазымдарды атқарды, соның ішінде Орталық Еуропа елдеріндегі елшіліктерде де қызмет етті. Бұл аумақтар, Выборг губерниясы, кейіннен «Ескі Финляндия» деп аталды; ал 1812 жылдың басынан бастап Финляндияның Ұлы Герцогтығына қосылды, онда Швециядан жаңадан алынған провинциялар «Жаңа Финляндия» деп аталды. Бұл провинциялардың халқы Конституция мен Жалпы заңды қоса алғанда, Ұлы Герцогтықтың қалған бөлігімен бірдей құқықтық жүйеге ие болды, бірақ кейбір жеңілдіктерді енгізу үшін уақыт қажет болды. Карелиядағы (орыс дворяндарына тиесілі) сыйлықталған жерлер Ұлы Герцогтықтың қазынасынан ақшалай өтемақы төлеу арқылы баяу шешілді. Бұл ұзаққа созылған проблема болды, өйткені соңғы өтемақы 1870 жылдарға дейін төленбеді.