Давао-де-Оро провинциясы: тарихы мен географиясы

Кіріспе

Давао аймағындағы провинция, Филиппин

Давао-де-Оро, ресми түрде Давао-де-Оро провинциясы, – Филиппиннің Минданаодағы Давао аймағында орналасқан провинция. Оның астанасы Набунтуран. 1998 жылы жеке провинция болғанға дейін Давао-дель-Норте провинциясының бөлігі болды. Провинция батыста Давао-дель-Норте, солтүстікте Агусан-дель-Сур және шығыста Давао-Ориенталмен шектеседі. Оңтүстік-батысында Давао шығанағы орналасқан. Алғашқы сайланған губернатор Хосе Кабальеро болды, ол бұрын провинциядағы кен өндіруші топтың заңгері болған. Бұл аймақ бұрын Компостела аңғары деп аталған (ComVal), 2019 жылдың желтоқсанына дейін, провинцияны Давао-де-Оро деп қайта атауды ұсынған заңды ратификациялаған плебисцитке дейін. Сол жылдың 7 наурызында ана провинцияның жиырма екі (22) муниципалитеті бойынша өткізілген плебисцит арқылы заң ратификацияланды. Давао-дель-Нортені бөлу арқылы жаңа провинция құру қозғалысы 1980 жылдары конгрессмен Лоренцо С. Сармиентоның бастамасымен басталды, ол өзі RA № 6430-ның авторы болды. Алайда, бұл 1980 жылдардың соңында ол қайтыс болғанға дейін жүзеге аспады. Оның ұлы Рохелио М. Сармиенто, Конгресстегі оның мұрагері, провинцияны құру туралы заң жобасын қабылдауға итермеледі. Давао-дель-Норте губернаторы Просперо С. Аматонгпен, провинцияның басқа екі заң шығарушысымен – 3-ші округтік конгрессмен Родольфо П. Дель Росариомен және 2-ші округтік конгрессмен Балтазар А. Сатормен және басқа да провинциялық және муниципалдық лауазымды адамдармен кеңескеннен кейін, ұсынылып отырған провинцияға төрт муниципалитет – Мако, Мабини, Пантукан және Лаакты қосу ең жақсы және әділетті шешім болады деп шешілді, себебі бұл екі провинцияны да аумағы, халқы және даму мүмкіндіктері жағынан шамалас етеді. Сондай-ақ, Набунтуранның орталық орналасқандығы үшін оның астанасы болатыны шешілді. Алғашында провинцияның атауы Давао-дель-Норте болды, бұл ана провинцияның бұрынғы атауы деп есептелді. Алайда, Өкілдер палатасының анықтама және зерттеу бюросы, провинцияны құру бойынша зерттеулер мен заңдық жұмыстарды жүргізген, ана провинция 1987 жылғы Филиппин Конституциясын қоса алғанда, көптеген ресми құжаттарда RA № 6430 қабылданғаннан кейін де Давао-дель-Норте деп ресми түрде аталуын жалғастыратынын анықтады. Атауды қабылдау алдында техникалық және құқықтық мәселелерді шешу қажет болды. Сондықтан бұл ұсыныс тоқтатылды және ақыр соңында келісілген атауы Компостела аңғары болды, бұл провинцияның ортасындағы үлкен құнарлы жазықты білдіреді. Провинцияның тұрғындарының шығу тегі Мансака, Мандая, Манобо, Мангуанган, Дибабавон, Аэта, Камайо, Дававеньо және Калаган тайпаларынан шыққан. Минданаоның басқа провинцияларының тарихымен ұқсас, провинцияның қазіргі тұрғындарының көпшілігі соғыстан бұрын және соғыстан кейінгі дәуірлерде Лусон мен Висая аралдарынан келген көшіп келушілердің ұрпақтары. Лусоннан келген көшіп келушілердің арасында Батаннан (осылайша, Жаңа Батан қаласы) тагалогтар және Солтүстік Орталық Лусоннан илокандар болды. Иммигранттардың ең үлкен толқыны президент Рамон Магсейсей кезінде болды, онда ұлттық үкімет жалға алушы фермерлерге жер учаскелерін ұсыну саясатын қабылдады. Висайлықтар (негізінен себуано тілінде сөйлейтіндер) Давао-де-Ородағы басым топқа айналған. Давао-де-Оро құрылғаннан кейін алғашқы төрт айда үш губернатор кезекпен басқарды. Провинцияның алғашқы губернаторы – Давао-дель-Норте провинциясының үш мерзімдік губернаторы (1986-1998) Просперо С. Аматонг, ол бұл лауазымға бір күн ғана ие болды. Жаңа провинцияны құру туралы заң Давао-дель-Нортетің сайланған лауазымды адамдарына өздерінің қалған мерзімдерін Компостела аңғарында қызмет ету мүмкіндігін бергендіктен, Аматонг бұл опцияны қабылдады және 1998 жылдың 26 наурызында Компостела аңғарының губернаторы болды. Келесі күні ол отставкаға кетіп, жаңа провинцияның 2-округіндегі конгресс депутаттығына үміткерлік танытты. Губернаторлық лауазымы президенттік тағайындау негізінде Луз М. Сармиентоға берілді. Сол кездегі конгрессмен Лоренцо С. Сармиентоның әйелі Сармиенто 1998 жылдың 27 наурызынан бастап 1998 жылдың 30 маусымына дейін провинцияны басқарды. Оның орнын Жозе Р. Кабальеро иеленді. Жозе Р. Кабальеро, заңгер және сол кездегі бөлінбеген Давао Дель Норте (1988-1992) вице-губернаторы, Компостела аңғарының алғашқы сайланған губернаторы болды. Артуро Т. "Чионки" Уай – Компостела аңғарының төртінші губернаторы. Ол алдымен 2004-2007 жылдары Компостела аңғарының 3-ші облыстық кеңесінің мүшесі ретінде қызмет етті, содан кейін 2007 жылғы жалпы ұлттық және жергілікті сайлауларда губернатор болып сайланды. Ол 2010 жылғы жалпы ұлттық және жергілікті сайлауларда қарсылығызсыз қайта сайланды. 1955 жылы Жаңа Сабонга ауылы (бараңгайы) Асунсьон муниципалитетінен Компостела муниципалитетіне ауыстырылды. 1957 жылдың 23 маусымында президент Карлос П. Гарсия RA № 2038-ге қол қойды, ол Компостеланы Набунтурадан бөліп шығарды. Президент Карлос П. Гарсия тағайындаған алғашқы мэр сол кездегі пионер-қоныс салушылардың бірі болған Пио П. Галензога болды. Осы жылы Као, Магкагонг, Маргосан, Матило, Магангит, Кабакунган, Тигбатинао және Каманланган ситолары Санто-Ниньо деп аталатын ауылға біріктірілді. Сол кезде Компостела – Agusan өзенінің бойында орналасқан ағаштан жасалған үйлердің үйлесімсіз қосылған жиынтығы болды, ол "dungguanan" (кемеге тиейтін орын) деп белгілі болды. Бұл аймақ кейіннен сауда және коммерцияның орталығына, яғни Поблацияға айналды.

Davao de Oro, officially the Province of Davao de Oro (; ), is a province in the Philippines located in the Davao Region in Mindanao. Its capital is Nabunturan. It used to be part of the province of Davao del Norte until it was made a separate province in 1998. The province borders Davao del Norte to the west, Agusan del Sur to the north, and Davao Oriental to the east. To the southwest lies the Davao Gulf. The first elected governor was Jose Caballero, formerly a lawyer for a mining group in the province. It was formerly known as Compostela Valley (shortened to ComVal; ) from its inception until December 2019, when a plebiscite ratified the law that proposed to rename the province to Davao de Oro. On March 7 of the same year, the law was ratified through a plebiscite conducted in the twenty two (22) municipalities of the mother province. The movement to create a new province by dividing Davao del Norte started in the 1980s during the time of Congressman Lorenzo S. Sarmiento Sr., himself the author of RA No. 6430. However, this was not realized until his death in the late 1980s. His son, Rogelio M. Sarmiento, who became his successor in Congress, pushed for the passage of the bill creating the province. Upon consultation with the governor of Davao del Norte, Prospero S. Amatong, the province's other two legislators, 3rd District Congressman Rodolfo P. Del Rosario and 2nd District Congressman Baltazar A. Sator, and other provincial and municipal officials, it was decided that the addition of four municipalities, namely Maco, Mabini, Pantukan, and Laak to the proposed province would be the most ideal and equitable configuration as this would make both provinces on an almost equal footing in terms of area, population, and development opportunities. It was also decided that Nabunturan would be the capital town because of its more central location. The name originally proposed for the province was Davao del Norte, the former name, or so it was thought, of the mother province. However, the House of Representatives’ Reference and Research Bureau, which conducted the research and legal work on the creation of the province, found out that the mother province continues to be officially referred to as Davao del Norte in most official documents including the 1987 Philippine Constitution despite the passage of RA No. 6430 on June 17, 1972, renaming it as Davao Province. Tedious technical and legal issues needed to be resolved before the name could be adopted. The proposal was thus shelved and the name finally agreed upon was Compostela Valley, referring to the great fertile plain in the heartland of the province. The origin of the province’s inhabitants came from the ethnic tribes of the Mansaka, Mandaya, Manobo, Mangguangan, Dibabawon, Aeta, Kamayo, Davaweño and Kalagan. Similar to the history of other Mindanao provinces, most of the present populations of the province are descendants of migrants who came from Luzon and Visayas islands during the pre war and post war eras, among the Luzon migrants were Tagalogs from Bataan (thus, the town New Bataan) & Ilocanos from North Central Luzon. The bigger wave of immigrants came during the time of President Ramon Magsaysay wherein the policy of attraction adopted by the national government was to offer parcels of land to tenant farmers. Although a virtual melting pot, the Visayans (mostly Cebuano speaking) are the dominant group in Davao de Oro. Upon its establishment, Davao de Oro was ruled by a succession of three governors during the first four months of its existence. The first governor of the province was Prospero S. Amatong, the three term governor (1986 1998) of the then undivided province of Davao del Norte, who held the position only for a day. As the law creating the new province allowed incumbent elected officials of Davao del Norte the option to serve the remainder of their term in Compostela Valley, Amatong took this option and assumed the governorship of the then Compostela Valley on March 26, 1998. The following day, he resigned and filed his candidacy for the congressional seat of the 2nd district of the new province. The governorship was turned over to Luz M. Sarmiento, by virtue of a presidential appointment. Sarmiento, the wife of then Congressman Lorenzo S. Sarmiento Sr. served the province from March 27, 1998, to June 30, 1998. She was succeeded by Jose R. Caballero. Jose R. Caballero, a practicing lawyer and former vice governor of then undivided Davao Del Norte (1988 1992) was the first elected governor of Compostela Valley. Arturo T. "Chiongkee" Uy is the fourth governor of Compostela Valley. He first served the province as member of the 3rd Sangguniang Panlalawigan of Compostela Valley (2004 2007) before he was elected as governor in the May 2007 national and local elections. He was reelected unopposed during the May 2010 national and local elections. In 1955, the barrio (barangay) of New Sabonga was transferred to the municipality of Compostela from the municipality of Asuncion. On June 23, 1957, then President Carlos P. Garcia signed Republic Act No. 2038 which separated Compostela from Nabunturan. The first Mayor appointed by President Carlos P. Garcia was then Mayor Pio P. Galenzoga, one of the pioneer settlers. In the same year the sitios of Kao, Magkagong, Margosan, Matilo, Magangit, Cabacungan, Tigbatinao and Camanlangan were constituted into a barrio known as Santo Niño. At the time, Compostela was an incongruous mixture of wooden roofed houses concentrated along the Agusan River which was properly known as "dungguanan" (embarkation). This area later became its center of trade and commerce or Poblacion.

Атауын өзгерту

Сенат 2019 жылы Компостела аңғарының атауын ресми түрде Давао-де-Оро деп өзгертуге қатысты заң жобасын қабылдады. Губернатор Джейви Тайрон Уй бастаған провинциялық шенеуніктер атауды өзгертуді географиялық орналасуымен байланысты туындаған шатасуды болдырмау мақсатында негіздеді, өйткені провинцияның аты кейде Кагаян аңғарымен және Себудағы Компостела қаласымен қате байланыстырылып, сондай-ақ Давао аймағындағы басқа провинциялармен байланыстыру үшін жасалған. Халықтың пікірін білуге арналған референдум 2019 жылдың 7 желтоқсанында өтті, және қатысушылардың көпшілігі атауды өзгертуге қолдау көрсетті.

География

Давао-де-Оро Давао аймағының солтүстік-шығыс бөлігін қамтитын жалпы аумаққа ие. Облыс батысында Давао-дель-Норте, солтүстігінде Агусан-дель-Сур және шығысында Давао-Ориенталмен шектеседі. Оңтүстік-батысында Давао шығанағы жатыр.

Әкімшілік бөлімшелер

Давао-де-Оро 2 округке бөлінген, оның ішінде 11 муниципалитет бар. Муниципалитет Құрылған күні Аудан Халық саны Жер ауданы Тығыздығы Барангай (барлығы) Координаттары км² кв. миль /км² /кв. миль Компостела 1 тамыз 1948 1 87 474 16 Лаак 4 сәуір 1979 2 73 874 40 Мабини 28 мамыр 1953 2 41 102 11 Мако 17 маусым 1967 2 81 277 37 Марагусан 25 қараша 1977 1 60 842 24 Маваб 14 тамыз 1959 2 37 065 11 Монкайо 14 қыркүйек 1954 1 94 908 21 Монтевиста 18 маусым 1966 1 43 706 20 Набунтуран † 23 шілде 1957 2 82 234 28 Жаңа Батан 18 маусым 1968 1 47 726 16 Пантукан 13 қараша 1936 2 85 899 13 Барлығы 767 547 4 479,77 237

Демография

2020 жылғы санақта Давао-де-Ороның халқы 767 547 адамды құрады. Тұрғындардың көп бөлігі Себу, Самар, Бохол және басқа Висая аралдарынан келген көшіп қонғандар. Облыстағы мәдени азшылықтарға калаган, мансака, мандая, дибабавон, мангуанган және манобо тайпалары жатады, олардың ішінде ата, талаингод, лангилан және матигсалуг маноболары бар. Арнольд Бажо кедей азшылықтарды, әсіресе мандаяларды қорғауда ең табысты адам болды. Ол кедейлерді қорғау үшін шайқаста қаза тапты. Аңыз бойынша, ол қайтыс болғаннан кейін 40 күн өткен соң, оның рухы жергілікті тайпаның егіншілік құдайы Ара Арабаның мүсініне енді. Осыдан бастап мандая тайпасының мүшелері оны құдай ретінде қастерледі.

Тіл

Облыста басты тіл – себуано. Екінші тілдер қатарына калаган, мансака, мандая, ата манобо, дибабавон, тагалог және ағылшын тілдері кіреді.

Католицизм

Рим католиктік діні осы провинцияның басым діні болып табылады және провинция халқының 74% құрайды.

Басқалар

Басқа да маңызды діни азшылықтарға провинция халқының 15% құрайтын протестанттар және провинция халқының 2% құрайтын Iglesia Ni Cristo кіреді. Қалған діндер сунниттік ислам мен анимизм арасында бөлінген.

Экономика

Давао-де-Оро 2017 жылы Аудит комиссиясы Филиппиннің екінші бай провинциясы деп атады. Сол жылы провинциялық үкімет 18,75 миллиард песо сомасындағы активтер бойынша рекордтық көрсеткішті тіркеді, бұл бүкіл Минданаодағы ең ірі көрсеткіш. 2019 жылға қарай активтер 20,099 миллиард песоға артты, соның арқасында ол Минданаодағы ең бай провинция мәртебесін сақтап тұр. Провинцияны осы мәртебеге жеткізген экономикалық өркендеудің себебі – көптеген кәсіпорындар, банан плантациялары және провинция бойынша кең алтын мен күміс кен орындары, сондай-ақ заманауи көлік инфрақұрылымы болды. Провинция Филиппиндегі ең ірі алтын кен орындарының біріне ие, оның 11 қаласының 10-ында бір немесе бірнеше алтын кен орындары бар, олардың ең ірісі Монкайо қаласындағы Маунт-Дивалвал тауында орналасқан. Провинция астанасы Набунтуран қаласында Филиппиндегі ең үлкен алтын жүзік – "Солидарлық жүзігі" орналасқан. Провинцияның негізгі табыс көзі – күріш, кокос, какао, кофе, папая, манго, ананас, дуриан және банан сияқты ауыл шаруашылығы өнімдері. Кейбір тұрғындар балық шаруашылығымен айналысып, тилапия және сүт балығы сияқты балықтарды өсіреді.