Басилан провинциясы: Филиппин аймағының сипаттамасы

Басилан провинциясы – Филиппиннің Баңсаморо автономиялық аймағындағы арал. Якан, Таусуг және Чавакано этностық топтарының отаны. Тарихы, мәдениеті мен географиясы.

33 мин оқу

100%

Дереккөз: Basilan — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Филиппиннің Бангсаморо аймағындағы провинция, филиппин провинциясы Базилан, ресми түрде Базилан провинциясы (; ; ; ), Филиппиннің арал провинциясы, негізінен Бангсаморо автономиялық аймағында орналасқан. Базилан аралы – Сулу архипелагының ең ірі және солтүстікке орналасқан аралдарының бірі. Ол географиялық Замбоанга түбегінің оңтүстік жағалауынан жақын жерде орналасқан. Базилан үш негізгі этнолингвистикалық топқа мекендейді: жергілікті Якан тайпасы, сондай-ақ кейіннен келген Таусуг және Чавакано тайпалары. Якан және Таусуг тайпалары көбінесе мұсылман дінін ұстанады, ал Чавакано тайпасы негізінен христиан дінін ұстанады. Сонымен қатар, бірнеше кішігірім этникалық топтар да бар. Ресми тілдер – филиппин және ағылшын тілдері болғамен, негізгі ана тілі – Якан тілі, ал лингва франка – Чавакано тілі. Басқа тілдердің ішінде Таусуг, Себуано және Сама тілдері бар. Базилан провинциясы жалпы провинциялық табыс бойынша 3-ші сыныпқа жатса да, Филиппинде кедейлік деңгейі ең төменгілердің біріне ие (жалпы халықтың 26,19%), Филиппиндегі 80 провинцияның ішінде 20-шы орында. (Қарама-қарсылығы, Магуинданао провинциясы соңғы орында, 80-ші орында тұр және кедейлік деңгейі 44,24%-ды құрайды.) Базиланның бай және кедей тұрғындары арасындағы айырмашылық елдегі ең кішілердің бірі болып табылады (ұлттық деңгейде 3-ші орында), бұл елде байлықтың тең бөлінуіне нұсқайды (Гини коэффициенті 0,2826, бұл Пампанга, Булакан, Нуэва Эсия, Тарлак, Кавите, Батанес және Батангас провинцияларынан сәл жақсы).

Этимология

Магеллан экспедициясының мүшесі Антонио Пигафетта Базилан атының "Тагима" екенін жазған, ал басқа еуропалық карталарда "Тангима", "Таглима", "Тагимар", "Тагема" және "Тагито" деп кездеседі. "Базилан" деп аталуы туралы алғашқы жазбаны иезуит тарихшысы, әке Колин қалдырған. Жергілікті Якан халқының ауызша дәстүрлерінде ежелгі Базиланға бірнеше атау кіреді: қазіргі Базилан шыңынан (Пуно Махаджи) шыққан "Улеян", кейін аралдың шығысындағы таудың атымен "Матангал" деп өзгертілген. Бұл атауларды Минданао аралынан келген Магуинданао саудагерлері қолданған болуы мүмкін, олар Селебес теңізінде жүзгенде осы тауларды бағыт белгісі ретінде пайдаланған. Тағы да романтикалық атаулар бар: "Пух Гуланган" немесе "орманды арал", "Умус Тамбун" немесе "жемісті жер", аралдың батыс жартысында батысқа қарай ағатын өзеннің атынан алынған "Кумараран", ол басқаша Баунух Пеггесан деп аталады.

Ерте кездері

Он мыңдаған жылдар бұрын меланезиялықтар Филиппинге келді және Минданаоға дейін сапар шекті. Бірнеше мың жылдар бұрын австронезиялықтар да Филиппинге келді, сондай-ақ Минданаоға дейін жол жүрді.

Ежелгі тарих

Якан халқы Сұлу аралдары аймағына, оның ішінде Базилан да, шамамен б.з.д. 300-200 жылдары келген. Испания отарлау дәуірінен бұрын олар туралы көп мәлімет белгілі емес, бірақ олар әлі де Базилан аралының ең ірі этникалық тобын құрайды. Базилан якан халқының қазіргі Вьетнамдағы Чампа патшалығымен байланысқа түскеніне сенімді, және олардың көптегені Чампадан келген қоныс жайлаушылардың ұрпақтары, кейіннен Якан халқымен араласып кеткен. Таусуг Сұлтандығы күшейген кезде, якан халқы ішкі аймақтарға шегінді, аралдың оңтүстік, батыс және солтүстік-батыс жағалауларындағы жағалау қауымдастықтарының көпшілігі негізінен Таусугтар мен олардың қарастырылған тайпалары – Самалдар мен Баяустар (Тау Лаут) қоныстанғанға дейін. Ламитанның салыстырмалы түрде өркендеген Якан қауымдастықтары осы жағдайдан тыс қалды.

Тагима

Сулу сұлтандығының патшалық мұрағатындағы құжаттарда Сулу архипелагының ең солтүстік аралы Тагима деп аталған. Якан халқының "Тагихама" (ішкі немесе далалық жерлердің халқы) деп атаған Таусуг және Самал тайпалары Базиланның батыс және оңтүстік-батыс жағалауларында, сондай-ақ шеткі аралдар мен арал топтарында орналасқан көптеген елді мекендерге келіп қоныстанды. Кейінірек деректерде "Бантилан" деп еске алынған, бұл, әдетте, Малусоға сілтеме жасайды, ол Сұлтан Муиз-уд-Дин (әмірлік аты – Дату Бантилан) тарапынан Таусуг тайпасының маңызды бекінісі ретінде құрылған. Императорлық қытай мәтіндерінде Мин әулеті тұсында "Кумаланг патшалығы" (якан тілінен "кумаланг" – "ән салу", себебі бұл жер тойлар мен жиналыстар өткізілетін орын болған) туралы айтылады. Қазіргі уақытта солтүстік-батыс жағалауында осы атпен аталатын ауыл бар деп саналады. 1521 жылы Фердинанд Магеллан экспедициясының қалдықтары Базиланды көріп, оны картаға түсірген. Филиппиннің "Тагима" деп белгіленген аралға сілтеме жасайтын ең алғашқы картаны 1548 жылы Джакомо Гастальди ағаштан жасалған баспа арқылы жариялаған. Бұл карта кейіннен Джованни Баттиста Рамузионың 1556 және 1583 жылдар аралығында үш томдық түрінде жарық көрген "Della Navigatione e Viaggi" атты ықпалды саяхат кітабына енгізілді. Содан кейін 1573 жылы Антверпенде Кристоф Плантен атласының "Theatrum Orbis Terrarum" неміс тіліндегі басылымында Авраам Ортелиус еңбегі жарық көрді. 1719 жылы Германияның Франкфурт қаласынан Аллайн Манессон Малеттің "Die philippinische Inseln Isle Brneo" атты картасында "Тагима I" деп белгіленген арал көрсетілген. Осы атаулардың "Базилан" атына айналуының себебі, жергілікті тұрғындар мен испандықтардың арасындағы қарым-қатынастағы түсініспеушіліктер және сол кездегі еуропалық картографтардың редакциялық өзгерістер енгізуге бейімділігі болды. Базиланның аты оның темір кен қорынан да шыққан болуы мүмкін. Таусуг жауынгерлері мен құл саудагерлері Тагимаға жоғары сапалы магниттік темір кенін сатып алуға келді, оны қылыштар, пышақтар және басқа да қарулар жасау үшін пайдаланды. Бұл тиімді саудаға Малусоның Сулу сұлтандығының маңызды әскери-теңіз базасы ретінде құрылуы үлкен көмек көрсетті, нәтижесінде арал магниттік темірді білдіретін "басих балан" аталымын алды. Алайда, "басих лан" сөзінің мағынасы "темірдің (магниттің) іздері" немесе "темір жолы" дегенді білдіреді. Бірнеше Таусуг жауынгерлері Замбоангаға жасаған шабуылдарының бірінде испандықтарға түскен кезде, испандық шенеуніктер олардың жасаған әсем әшекейленген қылыштар, пышақтар мен қарулардың шеберлігіне таң қалды. Олар осы қаруларды қайдан сатып алуға болатынын сұрады. Испан бекінісінің қабырғасынан, Fuerza del Nuestra Senora del Pilar de Zaragoza (Форт Пилар) тұрғанда, жауынгерлер қазіргі Базилан бұғазының ар жағында орналасқан аралды көрсетіп, қарапайым түрде "ха басих лан" деді. Замбоанга мен Пасангендегі (Исабела) иезуиттік миссияларынан алынған хабарламалар Манилаға жеткізілді, онда испан картографы Педро Мурильо де Веларде 1749 жылы Манила иезуиттерінің баспаханасында "Historia de la Provincia de Philipinas de la Compañia de Jesvs. Segvnda parte" атты еңбегін жариялады. Онда Филиппиннің картасы және ресми емес "I. Basilan" белгісі қойылған. Карта 1752 жылы Лейпциг картографы Николаус Беллинн тарапынан жалпы еуропалық таралым үшін қайта жарияланды. Соңында, Габсбургтер әулетінен (1516 жылдан 1700 жылға дейін Испанияны 184 жыл билеген) айқын үзіліс жасау мақсатымен, оның колонияларының алғашқы ресми бекітілген испан карталары, соның ішінде "Las Islas de Mindanao" Бурбондар тапсырысымен жасалды (1700 жылдан қазіргі уақытқа дейін). Бұл Минданао картасы, көрінеу, 1752 жылғы Николаус Беллинннің картасынан көшірілген, 1757 жылы Николас Нортон Николс тарапынан жарық көрді, онда "Базилан" деп белгіленген және испан Бурбон королі Фердинанд VI-ның ресми мөрі басылған. Одан бері ол "Isla de Basilan" (Базилан аралы) деп аталады.

Documents from the royal archives of the Sulu Sultanate referred to the northernmost island of the Sulu Archipelago as Taguima, from the Yakan who were called "Tagihamas" (people of the interior or hinterlands) by the Tausug and Samal peoples who came and settled in numerous scattered communities along Basilan's western and southwestern shores and outlying islets and island groups. Later references mentioned "Bantilan", probably referring to Maluso, which was established as a major Tausug base by Sulu Sultan Muizz ud Din (whose princely name was Datu Bantilan). Imperial Chinese texts mention a "Kingdom of Kumalarang" (from the Yakan "kumalang" or "to sing", owing to the location being a place for celebrations and gatherings) during the Ming Dynasty, believed to be the island which now has a barangay of the same name on its northwestern shores. Basilan was seen and mentioned by the remnants of the Ferdinand Magellan expedition in 1521. The earliest map of the Philippines which made reference to an island labeled "Taguima" was produced by Giacomo Gastaldi, through woodblock prints in 1548. It was subsequently included in the influential travel book of Giovanni Battista Ramusio, the Della Navigatione e Viaggi, which was published between 1556 and 1583 in three volumes. This was followed by Abraham Ortelius's work Indiae Orientalis Insularumque Adiacientium Typus, published in 1573 in a German text edition of the atlas Theatrum Orbis Terrarum by Christophe Plantin in Antwerp. As late as 1719, a map titled "Die philippinische Inseln Isle Brneo" by Allain Manesson Mallet of Frankfurt, Germany featured an island labeled "Tagyma I." The process by which all these names became "Basilan" is almost certainly due to miscommunication between the natives and the Spanish, as well as the penchant to engage in editorial license by European map makers of the era. Basilan's name may also derive from its iron ore deposits. Tausug warriors and slave traders from Sulu came to Taguima to purchase high quality magnetic iron ores, which they used for swords, knives and other blades. This profitable trade, helped in large measure by the establishment of Maluso as a major military naval base of the Sulu Sultanate, eventually gave the island the distinction of being the source of basih balan, the Tausug word for magnetic iron. Roughly translated and abbreviated, however, basih lan means "the iron (magnet) trail" or "the iron way". When several Tausug warriors were caught by the Spanish in one of their numerous raids on the Zamboanga settlement, Spanish officials supposedly admired the artistry and skill that went into making the warriors' elaborately decorated swords, knives and blades. They asked where these weapons could be bought. From atop the ramparts of the Spanish commandery at the Fuerza del Nuestra Senora del Pilar de Zaragoza (Fort Pilar), the warriors supposedly pointed to the island visible across today's Basilan Strait, and said, simply, "ha basih lan". Reports from the Jesuit reducciones in Zamboanga and Pasangen (Isabela) were relayed to Manila, where Spanish cartographer Pedro Murillo de Velarde published Historia de la Provincia de Philipinas de la Compañia de Jesvs. Segvnda parte using the Jesuit printing press at Manila in 1749. It featured a map of the Philippines with the unofficial "I. Basilan". The map was re published by Leipzig map maker Nicolaus Bellinn for general European circulation in 1752. Finally, to represent a clear break from the Habsburg Dynasty (which had ruled Spain for 184 years from 1516 to 1700), the first officially sanctioned Spanish maps of its colonies, including "Las Islas de Mindanao", were commissioned by the Bourbons (1700–present). This particular map of Mindanao, apparently copied from the Nicolaus Bellinn map of 1752, was published by Nicolas Norton Nicols in 1757, featuring "Basilan" and bearing the royal stamp of Spanish Bourbon King Ferdinand VI. It has been called "Isla de Basilan" (Basilan Island) ever since.

Испания билігі

1636 жылы испандықтар оны отарлап алды, ал 1726 жылы Сулу сұлтанаты Испанияға ресми түрде берді. Якандардың ішкі аймақтарға ығысуы испандықтардың аралдың солтүстік-батыс жағалауындағы алдыңғы базаларын құруымен үдеді, олар Замбоанга, Висаялар және Лузоннан христиан дінін қабылдаған "индейлерді" әкелді. Осы кезде Ламитанның якан қауымдастықтары да толығымен басып алынды. Иезуит миссионерлері аймаққа католик дінін әкелді. Базилан тарихында солтандық, Голландтың Шығыс Индия компаниясы, моро пираттары және француздармен болған қақтығыстар орын алды.

Американың басып кіру дәуірі

1898 жылғы испан-американ соғысында жеңіске жеткеннен кейін, АҚШ Филиппин аралдарын иеленді. Америкалықтар Базиланды "бекітуге" кірісті, кең аумақтарды тазартты және негізінен каучук пен копра өндіру үшін плантациялар құрды.

Жапондықтардың басып алуы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтар елді басып алғаннан кейін, 1946 жылы Филиппин тәуелсіздік алды. 1970 жылдардың басынан бастап Филиппин үкіметі мен Моро Ұлттық Азаттық фронты арасында қатты шайқастар басталды, ол бөлініп, жаңа мемлекет құруға ниеттенді.

Филиппиннің тәуелсіздігі

1973 жылы Базилан ресми түрде Замбоанга-дель-Сур провинциясының құрамынан бөлініп, жеке провинция атанды.

Қазіргі заманғы

Облыс 2001 жылы Мұсылман Минданао автономиялық аймағына қосылды, және соңғы болып қосылған облыс болды. Бұрынғы астанасы Исабела қаласы құрамына кірмей, Замбоанга түбегі аймағының (бұрынғы Батыс Минданао, 9-аймақ) бөлігі болып қала береді.

География

Базилан 6°15' және 7°00' ендіктер мен 121°15' және 122°30' бойлықтар арасында орналасқан. Аралдың солтүстігінде Базилан бұғазы, солтүстік-батысында және батысында Сулу теңізі, солтүстік-шығысында Моро шығанағы, оңтүстігінде, оңтүстік-шығысында және шығысында Селебес теңізі жатыр. Базилан – Филиппиннің Минданао және Борнео аралдары арасындағы Сулу архипелагының ең үлкен және ең солтүстік аралы, оған шамамен 400 арал кіреді. Базилан бұғазының ең тар жерінде Базилан аралы мен Минданао материгін және Замбоанга портын бөліп тұрады. Аралдың жер бедері қарапайым, Исабела қаласының төңірегіндегі жағалау аймақтарында бірнеше толқынды беткейлер және ішкі аймаққа қарай төбелі жерлер бар. Қалалық аймақтар әдетте теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және ішкі аймаққа қарай көлбеу. Ағаш және орман өсімдіктері аралдың барлық жерінде біркелкі тараған. Облыс Базилан аралын және барлық жақын маңдағы теңіз аралдарын, сондай-ақ аралдың батысындағы Пилас аралдар тобын (қазіргі Хаджи Мухтамад муниципалитеті) және оңтүстіктегі Бубуан және Тапиантана аралдар тобын (қазіргі Табуан Ласа муниципалитеті) қамтиды. Бұл аралдар цунами қаупі бар Филиппин аралдарының тізімінде. Облыстың жер аумағы өз құзыретінде шамамен 4 млн гектарды құрайды. Базилан ұлттық паркі Исабела қаласы мен Ламитан, Типо Типо және Сумисип муниципалитеттері арасындағы қалған мемлекеттік орманның шығыс бөлігінде орналасқан. Парктің биіктігі теңіз деңгейінен жоғары, ал ең биік шыңы – Пуно Махаджи немесе Базилан шыңы – парктің ландшафтына үстемдік етеді.

Климат

Климат Замбоанга түбегіндегі басқа аймақтармен ұқсас. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – және орташа жылдық температура – . Жауын-шашынның көзі – оңтүстік-батыстағы муссон және аралдың Интертропикалық конвергенция аймағында орналасуы. Климат Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша тропикалық ылғалды және құрғақ климат, яғни Aw деп жіктеледі. Базилан тайфун белдеуінен тыс жерде орналасқан. Басым желдер оңтүстік-батыстан соғады, жылдамдығы – . Наурыз бен мамыр айлары ыстық және құрғақ болады, температурасы орташа . Маусым мен қазан айлары жаңбырлы. Қарашадан ақпанға дейін салқын болады, температура –тан –қа дейін ауытқиды. Жыл бойы орташа ылғалдылық 77%-ты құрайды.

Ислам діні

Базилан халқының көп бөлігі мұсылман, олар 65% құрайды. Қалғандары көбінесе христиандар (көбінесе римдік католиктер), бұл халықтың 33% құрайды. Базилан мұсылмандарының көпшілігі (41%) 14 ғасырдан бері араб, парсы, үнді мұсылмандары және малай миссионерлері тарапынан үйретілген Шафии дәстүрінің сунниттік исламын ұстанады. Қалған бөлігі ислам мен Якан халықтық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерінің синкретизміне, тек ішкі аймақтардағы Якан халқы арасында және Базиланның шеткі аралдары мен оны қоршаған теңіздердегі Баджаолар қолданатын осы халықтық ислам дәстүрінің басқа түріне сенеді. Базилан мұсылмандарының көпшілігі аралдың оңтүстік беткейлерінде шоғырланған, ал христиандар аралдың солтүстік жағалауындағы Изабела және Ламитан қалалық орталықтарында көптеп тұрады, онда олар көпшілікті құрайды. Ірі христиандық елді мекендер бұрынғы көпұлттық плантацияларда да табылады, мысалы Тайран, Лантауан; Тумахубонг, Сумисип; Малусо қалашығы, Малусо. Қалғандары дәстүрлі және жергілікті сенімдердің қоспасын ұстанады. Ауған соғыстарынан оралған ардагерлер мен Пәкістанның қатаң суфи дәстүрлерінен келген миссионерлер әкелген салыстырмалы түрде жаңа ислам секталары, олар өздерінің "таза" исламдық өмір салты мен құлшылығы деп санайтын нәрсені таратуда белсенділік танытады. Иран немесе Ирак отбасыларына үйленген өте аз адамдар шиит исламын қабылдады.

Католицизм

1637 жылы құрылған иезуит миссиясы 1850 жылы Базилан Августин реколекттеріне берілгеннен кейін таратылды. Иезуиттер 1860 жылдан 1880 жылға дейін Исабела приходын қайтарып алды, бірақ одан кейін оны 1920 жылға дейін приходты басқарған реколектерге қайтадан жоғалтты, сол кезде Исабела-де-Базилан 1930 жылға дейін діни қызметкерлерге тапсырылды. 1930 жылдан 1950 жылға дейін иезуиттер Исабелаға оралды, соңында ұзақ жылдар бойы иеленген бекінісін 1951 жылдан 1974 жылға дейін басқарған Кларетиандық әкелерге тапсырды. 1962 жылы Исабела приходы толығымен өртеніп кетті, ал 1964 жылы Базиланның тұңғыш епископы, испан Хосе Мария Кверексетаның басшылығымен қайта жаңартылды. Собор 1970 жылы Санта-Изабельге арналды, ал діни қызметкерлер 1974 жылдан бері оны басқарып келеді. 2010 жылдың 13 сәуірінде үш бомба жарылысының бірінен собор зардап шегіп, жаңалықтарда кеңінен жарияланды. Базилан провинциясының прелатурасы 1963 жылдың 12 қазанында құрылды және Базилан провинциясының әкімшілік құрамына кіретін барлық аумақтарды, соның ішінде Исабеланы қамтиды. Оның қамқоршысы – Санта-Изабель де Португалия. 1989 жылдың 16 ақпанында епископ Кверексетаның орнын Базиланның тұңғыш филиппин епископы Ромуло Т. де ла Круз басты, ол 2002 жылдың 10 қаңтарына дейін қызмет етті, содан кейін қазіргі епископ Мартин С. Джумоад тағайындалды.

Басқалар

Католик емес христиандарға евангелистер, Исаның кереметтері жорығы, епископалдықтар және Iglesia ni Cristo (INC), мормондар, жетінші күндік адвентистер, Ехоба куәгерлері және басқа да протестанттық тармақтар кіреді. Буддизм немесе даосизмді көбінесе соңғы толқында келген қытай иммигранттары ұстанады, ал көне қытай отбасыларының көпшілігі қалыптасқан мәдениетке бейімделіп, христиандыққа немесе исламға өткен, бірақ көптеген қытайлық нанымдарын сақтап қалған.

Тіл

Басиланда өздерінің жергілікті тілдері бар бірнеше этнолингвистикалық топтар қоныстанған, олардың ішінде Чавакано, Таусуг, Якан және Себуано (Байсайя) тілдері бастылары болып табылады. Чавакано – аралдың христиан халқының негізгі ана тілі және Базилан үшін лингва франка қызметін атқарады, аймақ тұрғындарының 80% оны сөйлей және түсінеді. Базилан Филиппиннің басқа аймақтарымен салыстырғанда Чавакано тілін сөйлейтін адамдардың ең көп шоғырланған жері. Таусуг тілі де кеңінен таралған, әсіресе мұсылман халқы арасында, және Базилан халқының шамамен 70% оны сөйлей және түсінеді. Себуано христиандар мен мұсылмандардың арасында үшінші танымал тіл болып табылады, себебі Минданаоға Себуано қоныс аударғандардың көптеп келуіне байланысты, әсіресе Таусуг халқы арасында. Таусуг тілі Себуано тілі сияқты Висай тобына жатады және Базилан тұрғындарының шамамен 70% оны сөйлей және түсінеді. Якан – Базиланның мойындалған ана тілі, негізінен Якан халқы қолданады, бірақ оны Якан емес тұрғындардың шамамен 15-20% да сөйлей және түсінеді. Самал/Бангинуи және Иранон тілдерін аздаған адамдар ғана сөйлей алады немесе түсінеді, олар көбінесе осы этнолингвистикалық топтардың мүшелерімен шектеледі. Көптеген жергілікті тұрғындар мен саудагерлер Сабах малай тілінде сөйлей алады. Тагалог және ағылшын тілдері ресми іс-қағаздар мен мемлекеттік мәселелерде қолданылады. Хоккиен қытай тілін қытай иммигранттары мен олардың ұрпақтары қолданады. Араб тілі көбінесе мұсылман намазында және әндерде қолданылады, ал күнделікті тілде сирек қолданылады.

Білім

Базиланның сауаттылық деңгейі соңғы екі онжылдықта өсті, бірақ ол Филиппиннің ең төменгі деңгейлерінің бірі болып қала береді; 72,23% сауатты деп есептеледі, бұл ұлттық көрсеткіш 92,6%-ға қарағанда төмен. Облыста бір мемлекеттік және бес жеке колледж бар. Базилан мемлекеттік колледжі Исабелада орналасқан, ал Ламитан мен Малусода филиалдары бар. Жеке колледждердің арасында 1997 жылы құрылған Компьютерлік технологиялар институты (Исабела) және 2004 жылы құрылған Ламитан қаласындағы Мариам медбикелік мектебі бар. Базиланға Білім министрлігінің үш мектеп бөлімі қызмет көрсетеді: Базилан, Исабела және Ламитан бойынша әрқайсысынан біреу. Бірінші екеуінің кеңсесі Исабела қаласында, ал үшіншісі Ламитан қаласында орналасқан. Облыста мемлекеттік және жекеменшік орта мектептер көптеп таралған. Аралдағы ең беделді орта білім беру мекемесі – Исабеладағы Базилан ұлттық орта мектебі, одан кейін Ламитан ұлттық орта мектебі. Исабела, Ламитан, Малусо және Тумахубонгтағы Кларет орта мектептері, сондай-ақ бірнеше Мадарис мектептері жеке бастауыш және орта білім береді. Кларет институтының Филиппиндегі жоғары білім беретін жалғыз мекемесі – Кларет колледжі (Исабела). Компьютерлік технологиялар институты (Исабела) және Мариам медбикелік мектебі, Inc. (Ламитан) сияқты жекеменшік мектептер де жоғары сыныптарды ұсынады. Халықтың бес жастан асқан 42%-дан астамы бастауыш білім алған немесе бітірген, 17,3%-ы орта білім алған немесе бітірген, ал 1,5%-ы орта білімнен кейінгі білім алған. 3%-дан аз адам академиялық дәрежеге ие, ал 6,2%-ы колледж студенттері. Бакалавриаттан кейінгі білім алғандардың саны өте аз. Бастауыш (51,1%), орта мектеп (50,3%), колледж студенттері (52,0%) және бакалавриаттан кейінгі курстарға қатысқандар арасында ерлер әйелдерден көп. Ал орта білімнен кейінгі білім алған (52,9%) және академиялық дәрежесі бар (52,34%) әйелдер көбірек.

Basilan's literacy rate has risen over the past two decades, although it remains one of the Philippines' lowest; 72.23% are considered literate, as opposed to the national figure of 92.6%. The province has one state college and five private colleges. Basilan State College is located in Isabela and has an extension college in Lamitan and Maluso. Among the private colleges, there is Computer Technologies Institute Isabela (est. 1997) and The Mariam School of Nursing in Lamitan (est. 2004). Basilan is served by three school divisions of the Department of Education, one each for Basilan, Isabela, and Lamitan. The first two are headquartered in Isabela City, and the latter is in Lamitan City. Public and private high schools dot the province. The premier secondary educational institution on the island is Basilan National High School in Isabela, followed by Lamitan National High School in Lamitan. The Claret High Schools of Isabela, Lamitan, Maluso and Tumahubong, and a number of Madaris provide private elementary and secondary instruction. Claret College of Isabela is the only Claretian institution which offers tertiary level education in the Philippines. Other schools offering stand alone senior high school are Computer Technologies Institute Isabela and The Mariam School of Nursing, Inc. Lamitan. More than 42% of the population five years old and older attended or completed elementary education, 17.3% attended or completed high school, while 1.5% attended or finished post secondary education. Less than 3% possessed academic degrees, while 6.2 percent were college undergraduates. A very small number pursued post baccalaureate studies. There were more males than females among those who attended or finished elementary (51.1%), high school (50.3%), among college undergraduates (52.0%) and those who took post baccalaureate courses (58.4%). On the other hand, there were more females who attended or completed post secondary courses (52.9%) and were academic degree holders (52.34%).

Клубтар мен ұйымдар

Базилан провинциясында клубтар мен әлеуметтік ұйымдар бар, олар Junior Chamber International Basilan Inc. (Базилан Jaycees) бастап, Basilan Motor Club-қа дейін.

Экономика

Ауыл шаруашылығы – экономикалық өмір тіршілігінің басты көзі. Базиланның маңызды өнімдеріне кокос (көбінесе копра), каучук, кофе, қара бұрыш және африкалық пальма майы жатады. Басқа да егістер – палай, жүгері, какао және маниок. Сулу және Селебес теңіздері тунец, скумбрия және сардина сияқты балықтарға бай. Осы өнімдердің көп бөлігі жақын орналасқан Замбоанга қаласы, Генерал-Сантос (Филиппиннің тунецке арналған астанасы) және Навотастағы консервілеу заводтарында өңделеді. Аралдың суларында марлин, кальмар, сегіз аяқты және скумбрия балықтары кездеседі, ал балық шаруашылықтарында сүт балығы, креветка және шаға өсіріледі. Сонымен қатар, кейбір жағалау аймақтарында теңіз балдыры өсіріледі. Тубурандағы Омосмарата аралы (қазіргі Мохаммад Аджул) Филиппиндегі коммерциялық тұрғыдан пайдалы теңіздік жылу энергиясының әлеуетіне ие 15 орынның біріне жатады. Филиппиннің мұхиттық жылу ресурстарының аумағы елдің архипелаг екендігіне байланысты 1000 шаршы километрді құрайды. Филиппиннің Энергетика министрлігі жүргізген зерттеуге сәйкес, бұл ресурстың әлеуеттік қуаты 265 миллион мегаваттқа бағаланады. Сонымен қатар, Базилан бұғазы Филиппиндегі коммерциялық тұрғыдан пайдалы мұхиттық толқын энергиясының әлеуетіне ие сегіз орынның біріне кіреді (Бохол/Талибон бұғазы, Басиао каналы, Суригао бұғазы, Габок каналы, Хинатуан өткелі, Сан-Бернардино және Сан-Хуанико бұғаздарымен бірге). Тек Базилан, Самар және Суригао провинцияларында теңіздік жылу және толқын энергиясының жоғары әлеуеті бар. Базилан сонымен қатар әлі толық игерілмеген маңызды минералдық қорларға ие, атап айтқанда, темір кені, алтын, марганец, мыс және көмір. Жердің пайдалануға берілетін және иелігінен шығарылатын жерлері жауып тұр, орманды жерлерді алып жатыр, олардың бір бөлігі тиімсіз пайдаланылады, орманды өсіруге арналған жерлер бар, ал қалғаны ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Жергілікті өнімдерге Якан тайпасы тоқыған маталар мен әшекей бұйымдары жатады. Якан қолөнерінде ананас сияқты өсімдіктердің талшықтарын қолданады. Бұрын мата тоқушылар талшықтарын бояу үшін жапырақтардың, тамырлардың және қабықтардың сығындыларын пайдаланған. Алайда, АҚШ-тың Бейбітшілік корпусының өкілдерімен және христиан филиппиндіктерімен байланыс Якан тоқыма өнеріне әсер етті. Осының бірі – химиялық бояулардың енгізілуі. Ламитан мұражайы Яканның әсем әрі күрделі тоқымаларын және дәстүрлі Якан фестивалі – Лами-ламиханның ерекшеліктерін көрсетеді.

Agriculture is the main source of economic livelihood. Basilan's major products include coconut (primarily copra), rubber, coffee, black pepper, and African palm oil. Other crops are palay, corn, cacao and cassava. The Sulu and Celebes Seas provide fish such as tuna, mackerel, and sardines. Most of these are processed in canning factories in nearby Zamboanga City, General Santos (the Philippines' tuna capital), and Navotas. The island's waters also produce grouper, squid, octopus, and marlin, while fishponds supply milkfish, prawn and shrimp. In addition, seaweed is cultivated along some coastal areas. The island of Omosmarata in Tuburan (now Mohammad Ajul) is listed among only 15 sites in the Philippines with commercially viable ocean thermal energy potential. The Philippines' ocean thermal resource area is 1000 square kilometers, based on the archipelagic nature of the country. Based on a study conducted by the Philippines Department of Energy, the potential capacity for this resource is estimated to be 265 million megawatts. Likewise, the Basilan Strait is listed among only eight sites in the Philippines with commercially viable ocean tidal energy potential (along with Bohol/Talibon Strait, Basiao Channel, Surigao Strait, Gaboc Channel, Hinatuan Passage, San Bernardino Strait and San Juanico Strait). Only the provinces of Basilan, Samar and Surigao have both high ocean thermal and ocean tidal energy potential. Basilan likewise has significant as yet underdeveloped mineral deposits, specifically, iron ore, gold, manganese, copper, and coal. Alienable and disposable lands cover , forest lands occupy , are underused, are under forest cultivation, while are under agricultural cultivation. Local products include woven cloth and trinkets made by the Yakan tribe. Yakans use fibers from plants such as pineapple for their crafts. The weavers traditionally used extracts from leaves, roots and barks to dye their fibers. However, contact with U. S. Peace Corps workers and Christian Filipinos has influenced Yakan textile art. One influence is the introduction of chemical dyes. The museum of Lamitan displays the colorful and intricate traditional Yakan textiles and highlights of the traditional Yakan festival, Lami lamihan.

Ерте тарих

Базилан экономикасы бірнеше ғасыр бойы үлкен өрлеулер мен құлдырауларға куә болды. Испаниялықтар келгенге дейінгі Тагима экономикасы негізгі тұрмыстық егіншілікке негізделген, көбінесе тамыр жемістерге. Ежелгі қытай мәтіндері аралдың солтүстік-батыс жағалауында орналасқан "Кумаларонг патшалығының" болғанын көрсетеді, бұл патшалық Молукка аралдары мен Борнеоға қарай саяхаттайтын қытай саудагерлерімен кейде сауда жасаған. Испандықтар келген кезде күріш және жүгері сияқты басқа да егістер енгізіліп, негізінен Изабела мен Ламитанның дамып келе жатқан христиандық елді мекендерінің қажеттілігі үшін өсірілді. Замбоанга портынан үнемі тауар жеткізіліп тұрғандықтан, Замбоангамен сауда-саттық күрт өсті, бұл елді мекендердің көптеген қажеттіліктерін қамтамасыз етті.

Көпұлттық плантациялар

Испания-Америка соғысындағы жеңісінен кейін АҚШ Филиппинді өз бақылауына алған кезде, бұл жергілікті экономикадағы ең үлкен өзгеріс болды. 1914 жылға қарай, америкалық плантация иесі доктор Джеймс Стронг аралдың солтүстік жазықтарында (Изабела / Ламитан) кең аумақтарды тазартып, Филиппиннің алғашқы коммерциялық каучук плантациясын – American Rubber Co. құрды. Манила қаласындағы Санто-Томас университетінің белгілі ботанигі Фр. Заморамен кеңескеннен кейін, ол каучук өсімдіктерімен тәжірибе жүргізуді бастады және 1910 жылы J. M. Menzi Corporation компаниясымен серіктестік құрып, Базилан каучук плантациясын құрды, оның бас акционерлері осы компания болды. Жеті жылдан кейін ол өз үлесін J. M. Menzi Corporation компаниясына сатып, Сан-Франциско капиталымен құрылған American Rubber Co. компаниясын іске қосты. Балаларының көмегімен Базилан қаласында жолдар салуға кірісті. Бұл жолдар қазір Базилан қаласындағы ұлттық тас жол жүйесінің бөлігіне кіреді. Отбасы мен плантация гүлденді және Филиппин Ұлттық Республикасының президенті Мануэль Л. Кесон, оның вице-президенті Серджио Осменья, генерал Дуглас Макартур, сондай-ақ Филиппин үшін генерал-губернаторлар мен жоғарғы комиссарлар келіп қонақтады. 913 гектарлық плантация ақырында американдық B. F. Goodrich компаниясына, оның жергілікті еншілес компаниясы American Rubber Plantation Corp. арқылы сатылды. Содан кейін, аралдың оңтүстік беткейлерінде (Sumisip / Tipo Tipo) каучук плантацияларын ашқан британдық Malayan Sime Darby Corp. компаниясы инвестиция жасады. Бұл ірі көлемдегі ақшалай дақылдар плантацияларының табысына Замбоанга, Негрос және Лусоннан келген көптеген кәсіпкер филиппиндіктер мен испандық метиздер еліктеді. Олардың арасында Малолос, Булакан қаласында туған, испаниялық-қытай метисі Дон Хуан С. Алано болды, ол 1921 жылы Маламави аралында Philippine National Sugar Co. компаниясын ашты. Бұл ақырында Basilan Estates, Inc. компаниясына айналды, ол американдық және британдық көпұлтты компаниялармен бәсекелесетін 100% филиппиндік плантация болды. Ол Маламави аралындағы плантацияны басқарды, оны кокос/копра өндірісіне ауыстырды және аралдың батыс жазықтарында (Tairan, Lantawan) 1,434 гектарлық копра плантациясын ашты, бұл Базиланның жер көлемі бойынша үшінші ірі плантациясы болды. Америкалық ағаш өңдеу компаниялары Weyerhaeuser Timber Co. және American Lumber Co. Базиланның кең таулы жасыл ормандарында жұмыс істейтін ірі ағаш өндіруге рұқсат алды. Испандық-неміс J. M. Menzi иелігіндегі Menzi Agricultural Corporation компаниясы Изабелланың оңтүстік бөлігінде 991 гектарлық каучук плантациясын ашты, ол ақырында қара бұрыш және пальма майына дейін кеңейді. Филиппин Университет жүйесі Филиппин үкіметінен Санта-Клара, Ламитан қаласында 4,018 гектар жерді алды. Бұл ақырында Маркос кезеңіндегі Ұлттық даму корпорациясы (National Development Corp.) басқаруына берілді. Ж. М. Мензи қайтыс болғаннан кейін, оның бизнесін оның ұлы және Маркостың жақын серігі Ханс Мензи басқарды. Кіші Мензи плантацияның швейцариялық экспат басқарушыларын жергілікті тұрғындармен ауыстырғанда, бұл басқарушылар өз кезегінде аралдың басқа жерлерінде өз плантацияларын ашты. Мензидің швейцариялық менеджері Арнольд Виннигер Ламитанның Куэвас Памаран Антонио Флорес кланымен бірге 316 гектар жерді тазартып, Сумисип ауданындағы Тумахубонг аумағында Siltown Realty Corp. компаниясын құрды. Мензидің тағы бір швейцариялық жалдамалысы Уолтер Боэльстерли Сумисиптегі Мангал маңында 969 гектарлық Eurasia Match Inc. плантациясын құрды. Америкалық корпорация Ламитан қаласында 1,127 гектарлық Yakan плантациясын ашты. Бұл ақырында Маркостың қорғаныс министрі және қазіргі сенатор Хуан Понсе Энриле JAKA Holdings компаниясына сатылды. Соңында америкалық-голландиялық Дональд Визельски Малусо ауданындағы Канас ауданында тағы 569 гектарлық кокос плантациясын ашты. Бұл да Eustaquio D. Tan & Sons, Inc. компаниясына сатылды. Жапондық компания "Вихара плантациясы" Атонг Атонг, Лантаван аймағында ашылды. Бұл аралдың барлық жерінде өсірілетін кокостың көптеген сорттарының бастауы болды. 1950 жылдары және 1960 жылдары Филиппинде жер көлемі бойынша төртінші орында тұрған (Давао, Пуэрто-Принсеса және Замбоангадан кейін) Базилан қаласы бірінші сыныпты қала ретінде саналды. Ол Гуам және Гавай арқылы Калифорнияға копра, кокос майы, каучук және ағаш экспорттады. Көбінесе америкалықтар, сондай-ақ швейцариялықтар, немістер, голландтар, орыстар, тіпті жапондықтар, ирландтар және шведтер қоныс тепкен плантациялардың басшылары жергілікті халық арасында өмір сүрді және аралас некелерге тұрды. Вейерхаузер кешені (қазіргі Табук бараңгайы) - Базилан қаласында тұратын американдық экспаттар үшін эксклюзивті қоршалған аудан болды. Оның өздігінен ұшақ алаңы және пирс, екі қабатты плантация стиліндегі виллалары және кең аулалары болды. Сол сияқты эксклюзивті қоршалған аудандар Мензи кешенінде (Мензи бараңгайы) швейцариялық және неміс менеджерлері үшін, сондай-ақ Алано кешенінде (Dna. Ramona T. Alano бараңгайы) да салынды, бұл Филиппиндегі қазіргі заманғы тұрғын үйлер мен эксклюзивті қоршалған аудандардың алға басушысы болды.

When the United States assumed control of the Philippines after its victory in the Spanish–American War, it brought about the single biggest change in the local economy. By around 1914, Dr. James W. Strong, a pioneering American plantation owner, cleared vast tracts of land on the island's northern plains (Isabela/Lamitan), and established what became the Philippines' first commercial rubber plantation—the American Rubber Co. Upon consulting with Fr. Zamora, a noted botanist of the University of Santo Tomas in Manila, he decided to start experimenting with rubber plants and in 1910, forming the Basilan Rubber Plantation in partnership with J. M. Menzi Corporation as principal stock holders. Seven years later, he sold out his interest to J. M. Menzi Corporation and started American Rubber Co. backed by San Francisco capital. He started building roads in Basilan with the help of his children. Those roads are now part of the National Highway system in Basilan. The family and plantation prospered and was visited by such notables as Manuel L. Quezon, President of the Commonwealth of the Philippines, his vice president Sergio Osmeña, General Douglas MacArthur and assorted Governor Generals and High Commissioners for the Philippines. The 913 hectare plantation was eventually sold to American multi national B. F. Goodrich through its local subsidiary American Rubber Plantation Corp. This was followed by investments from British Malayan firm Sime Darby Corp., which opened their rubber plantation on the island's southern slopes (Sumisip/Tipo Tipo). The success of these large scale cash crop plantations was emulated by a number of enterprising Filipinos and Spanish mestizo families from Zamboanga, Negros and Luzon. Among these were Don Juan S. Alano, a Hispano Chinese mestizo and native of Malolos, Bulacan, who opened the Philippine National Sugar Co. on Malamawi Island in 1921. This eventually became the Basilan Estates, Inc., the only 100% Filipino owned plantation competing with American and British multi nationals. It operated the Malamawi Island plantation, which was converted to coconut/copra production, and opened a 1,434 hectare copra plantation on the island's western plains (Tairan, Lantawan), Basilan's third largest plantation in land area. American logging firms Weyerhaeuser Timber Co. and the American Lumber Co. opened large scale logging concessions which operated in Basilan's extensive upland virgin forest. Menzi Agricultural Corporation, owned by Hispano German J. M. Menzi, opened a 991 hectare rubber plantation in the southern part of Isabela which eventually expanded to black pepper and palm oil. The University of the Philippines System was awarded a huge 4,018 hectare land grant by the Philippine government, in Santa Clara, Lamitan. This was eventually taken over by the Marcos era National Development Corp. When J. M. Menzi died, he was succeeded at the helm of his substantial business interests by his son and Marcos crony, Hans Menzi. When the younger Menzi replaced the plantation's Swiss expatriate managers with locals, these managers in turn opened up their own plantations elsewhere on the island. Arnold Winniger, Menzi's Swiss manager, together with the Cuevas Pamaran Antonio Flores clan of Lamitan, cleared the Tumahubong, Sumisip area with their 316 hectare Siltown Realty Corp. Walter Boelsterli, another one of Menzi's Swiss recruits, established the 969 hectare Eurasia Match Inc. plantation around Mangal, Sumisip. An American corporation opened the 1,127 hectare Yakan Plantation in Lamitan. This was eventually sold to JAKA Holdings of Marcos era Defense Minister and current senator Juan Ponce Enrile. Finally, Dutch American Donald Wieselski opened another 569 hectare coconut plantation in the Canas, Maluso area. This too was sold off to Eustaquio D. Tan & Sons, Inc. The Wihara Plantation, a Japanese company, opened in the Atong Atong, Lantawan region. This became the source of many of the coconut varieties planted throughout the island. By the 1950s and throughout the 1960s, the Chartered City of Basilan, fourth biggest in the Philippines in terms of land area (after Davao, Puerto Princesa and Zamboanga), was classified as a first class city. It exported copra, coconut oil, rubber and lumber to California by way of Guam and Hawaii. A substantial number of expatriate plantation managers, mostly Americans but also Swiss, Germans, Dutch, Russian and even Japanese, Irish, and Swedes lived among and intermarried into the native populace. The Weyerhaeuser Compound (now Tabuk Barangay) was an exclusive gated community for American expatriates living in Basilan. It had its own airstrip and wharf, and two storey plantation style villas set apart by expansive yards. The same sort of exclusive gated communities were put up at the Menzi Compound (Menzi Barangay) for Swiss and German managers, and at the Alano Compound (Dna. Ramona T. Alano Barangay) as well, precursors of modern day subdivisions and exclusive gated communities in the Philippines.

Моро көтерілісі

1971 жылғы Моро көтерілісі Базилан экономикасына әсер етті. Оны Сулудан шыққан Моро ұлттық азаттық фронты (МҰАФ), Филиппин университетінің оқытушысы Нур Мисуари басқарды. Бұл, 1972 жылы президент Фердинанд Маркостың әскери жағдай режимін енгізуімен және Базилан провинциясын құру туралы жарлықпен күшейді, оған бастапқыда он муниципалитет кірді (кейін жетіге дейін азайтылды). Саясат орталыққа шықты, ал қайта жанданған Якан таулық тұрғындары Таусуг жазық тұрғындарымен және олардың одақтастарымен күреске түсті. 1980 жылдар бойындағы Якан-Таусуг шайқастары 1987 жылы Изабела қаласының орталық базарының өртелуімен аяқталды. Бірнеше кек алудан кейін Базилан Филиппиннің "Жабайы Батысы" ретінде танылды. Осы кезеңге қарай Базилан экономикасы, елдің қалған бөлігі сияқты, осы күрес салдарынан қиын жағдайда, мүшкелмен күресіп жатты.

Кешенді аграрлық реформа бағдарламасы және Әбу Саяфтың өрлеуі

Корасон Акиноның Маркос әкімшілігінен кейінгі кезеңнің басында Базилан экономикасына тағы бір соққы тиді. 1988 жылы Конгресс Кешенді аграрлық реформа бағдарламасын (CARP) құру туралы заң қабылдады, ол жерді бөлу бағдарламасын іске қосып, аралдағы дерлік барлық корпоративтік плантацияларды таратып жіберді. CARP Базиланның ірі көпұлттық плантацияларына қатысты, плантация жұмысшыларының алаңдаушылығына және жер иелерінің қарсылығына қарамастан. Көп ұзамай ірі көпұлттық корпорациялар Базиланнан инвестицияларын шығарып алды, плантацияларын фермерлер кооперативі түрінде басқаратын, жеткіліксіз жабдықталған фермерлерге қалдырды. J. S. Alano кокос плантациясы Tairan аграрлық реформаның бенефициарлары қауымдастығы және көп мақсатты кооперативі (TARBAMC) болып қайта құрылды, Филиппин университетінің Базилан жер гранты Санта-Клара аграрлық реформаның бенефициарлары біріктірілген даму кооперативі (SCARBIDC) болып өзгертілді, ал американдық каучук (B. F. Goodrich) каучук плантациясы Latuan аграрлық реформаның бенефициарлары қауымдастығы Inc. (LARBAI) болып айналды. Энрильге тиесілі Cocoland плантациясының кең аумағы Ламитан аграрлық реформаның бенефициарлары кооперативі (LARBECO) ретінде қайта бөлінді. Басқа да бірқатар аграрлық реформаның бенефициарлары кооперативтері аралдағы шағын және орта плантациялардың көп бөлігін өздеріне қаратуға ұқсас әрекеттер жасады. 1980 жылдары Филиппин үкіметінің Нур Мисуари басқаратын Моро Ұлттық Азаттық Фронтымен (MNLF) жасасқан алғашқы келісімдері 7 281 гектар жерді қамтитын Базилан қоныс аудару аймағын құрды, ол MNLF көтерілісшілері мен олардың қауымдастықтары үшін бөлінді, олар Базилан шыңының батыс беткейлерінде орналасқан, көбінесе солтүстік Сумисипте, сондай-ақ оңтүстік Изабелада және солтүстік-шығыс Малусода орналасқан. Бұл кең аумақ ақырында төрт аграрлық реформа кооперативіне бөлінді, олардың барлығы 1991 жылы құрылды. 1990 жылдардың басында Ауғанстанда Кеңес әскерлерінің жорығын тойтарған оралған моджахедтердің ықпалымен және Сирия, Мысыр және Пәкістандағы радикалды идеологиялық оқу орындарында білім алған наразы жастар бірігіп, "Аль-Харакатул әл-Исламия" деген экстремистік ұйымды құрды, ол бүкіл әлемде Әбу Саяф деп танылды. Бұл ұйым ішкі аймақтарда сынақ рейдтерін, адам ұрлауларын, тұзақтар мен кісі өлтірулерді бастады, бұл осы аймақтардың таралуына және ішкі экономиканың толық құлдырауына әкелді. Ұйымның алғашқы жетекшілері тұтқындалған немесе атылып өлтірілген соң, ұйым біртіндеп радикалды идеологтардан қарапайым заңсыз элементтерге немесе қарақшыларға айналды, олар жиі қылмыстар жасады, көбінесе адам ұрлау және бүкіл Минданао, Палаван (Дос-Пальмас) және тіпті Малайзия (Сипадан аралы) бойынша бомбалау. Ұйымның негізін қалаушысы, Изабела қаласының радикалды агитаторы Абдуражак Жанжалани, Базиланның әртүрлі этникалық топтары мен аралас некелерінің өнімі: ол жартылай Таусуг, жартылай Якан және жартылай Илонго.

At the onset of the post Marcos administration of Corazon Aquino, another blow was dealt to Basilan's economy. In 1988, Congress passed a law establishing the Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP), which inaugurated a land distribution program, effectively dissolving nearly all of the corporate plantations on the island. CARP applied to Basilan's large multi national plantations despite the plantation workers' misgivings and the landowners' objections. Almost immediately, the large multi national corporations withdrew their investments from Basilan, leaving their plantations to ill equipped farmer beneficiaries, who managed operations in a farmers cooperative format. The J. S. Alano coconut plantation was converted into the Tairan Agrarian Reform Beneficiaries Association and Multi Purpose Cooperative (TARBAMC), the University of the Philippines Basilan Land Grant into the Santa Clara Agrarian Reform Beneficiaries Integrated Development Cooperative (SCARBIDC), and the American Rubber (B. F. Goodrich) rubber plantation was converted into the Latuan Agrarian Reform Beneficiaries Association Inc. (LARBAI). The vast tracts of the Enrile owned Cocoland Plantation, was redistributed as the Lamitan Agrarian Reform Beneficiaries Cooperative (LARBECO). A number of other Agrarian Reform Beneficiaries Cooperatives have likewise taken over most of the small to mid sized plantations on the island. The Philippine government's initial rapprochement with the Nur Misuari led Moro National Liberation Front throughout the 1980s established the 7,281 hectare Basilan Resettlement Area which was set aside for MNLF rebel returnees and their communities located on the western slopes of Basilan Peak, mostly in northern Sumisip, but also in southern Isabela, and northeastern Maluso. This vast area was eventually subdivided into four Agrarian Reform Cooperatives, all of which were established in 1991. By the early 1990s, disgruntled youth, influenced by returning mujahideen warriors from the thwarted Soviet invasion of Afghanistan and schooled in more radical schools of thought in Syria, Egypt and Pakistan, banded together to form the Al Harakatul Al Islamiyah, better known worldwide as Abu Sayyaf, an extremist group advocating strict Islamic governance similar to Afghanistan's Taliban regime. This group initiated test raids, kidnappings, ambushes and assassinations in some of the most vulnerable communities inland, causing the dispersal of these communities and total breakdown of the inland economy. As more and more of the group's pioneering leaders were captured or gunned down, the group gradually transformed from being radical ideologues to becoming plain lawless elements or bandits, prone to committing heinous crimes, usually kidnapping for ransom and bombings throughout Mindanao, Palawan (Dos Palmas) and even Malaysia (Sipadan Is.). The group's founding leader, the radical firebrand Abdurajak Janjalani of Isabela City, is a typical product of Basilan's closely mixed ethnicities and inter marriages: he is part Tausug, part Yakan and part Ilonggo.

Мұсылман Минданао автономиялық аймағына кіру

1989 жылы Мұсылман Минданаосының Автономды Аймағын (МАА) құру туралы Конституциялық акт қабылданды. Сол жылы 14 провинцияда халық сұрауы (плебисцит) өтті. Базилан бастапқыда автономды аймақтан шығуды таңдады. Тек Магуинданао (Котабато қаласыз), Ланао-дель-Сур (Марави қаласыз), Сулу және Тави-Тави ғана МАА-ға қосылды. Он жылдан астам уақыт өткен соң, 2001 жылы МАА-ны кеңейтуге бағытталған жаңа заң қабылданды, содан кейін тағы да халық сұрауы өтті. Базиланның бес мұсылман муниципалитеті (Малусо, Сумисип, Лантаван, Типо-Типо, Тубуран) кеңейтілген МАА-ға қосылуға дауыс берсе, Исабела қаласы мен Ламитан муниципалитетінің христиандық аймақтарының тұрғындары қосылмауды жөн көрді. Алайда, сол кезде Исабела ғана кеңейтілген МАА-ға енбеді, себебі сол жылдың басында оған қала мәртебесі берілген еді. Ламитан қалған бес муниципалитетке қосылды, осылайша Базилан ресми түрде кеңейтілген МАА-ға енді. МАА-дағы кең таралған жемқорлық, сондай-ақ муниципалды және провинциялық деңгейдегі жемқорлық аралдағы бизнеске деген сенімділікті одан әрі төмендетті. Бұған қоса, Әбу Саяф және олардың «Жемаа Исламия» тобы «Әл-Қаида» халықаралық террористік желісі атынан жүргізген террористік әрекеттерінің күшеюі Базилан экономикасын одан әрі әлсіретті. 2001 жылғы кепілге алу оқиғасы Базиланның экономикалық болашағына қатысты сұрақтарды тудырды. Әбу Саяфтың операциялары инвестициялар мен туризмнің даму перспективасына зиян келтірді. Дегенмен, Филиппин және АҚШ әскерилерінің «Баликатан 02 1» бірлескен әскери оқуларына қатысуы және Әбу Саяф басшылары Хадафи Әбубакар Джанджалани мен Алдам Тилао (Абу Сабая) қаза тауып, АҚШ-тың USAID арқылы инвестиция жасауына мүмкіндік берді. Жобалардың қатарында Базилан-Тубуран тас жолын жақсарту жобасы және Ламитан мен Малусо порттарын жаңғырту бар. Экономикалық өсімді ынталандыру мақсатындағы кішкентай ауылдық инфрақұрылымдық жобалар да жүзеге асырылуда. Мысалы, USAID мәліметтеріне сәйкес, билік шаруашылықтан сауда орталықтарына дейінгі жолдарды, қоғамдық және сауда орталықтарын, сумен жабдықтау жобаларын және жаяу өткелдерін салуда. 2002 жылдан бастап көптеген Үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) мен Халықтық ұйымдар (ХҰ) Базиланға ағылып келді. Бұл ҮЕҰ мен ХҰ жергілікті кәсіпкерлерге құлдырап қалған немесе тоқырап тұрған бизнес кәсіпорындарын қайта жандандыру үшін қажетті капиталды ұсынды. Сонымен қатар, он жылдық Аграрлық реформаның иегерлеріне оқыту және мемлекеттік қолдау көрсетілді, нәтижесінде өнімділік пен егін жинау деңгейі жақсарды. Осы «Кооперативтер» аймақтарында кеңейтілген шаруашылық басқару оқытулары кооперативтердегі бизнес тиімділігін арттырды. Қазіргі уақытта Базиланның ең төменгі жалақысы ауыл шаруашылығымен байланысты емес жұмыстар үшін күніне 3,20 АҚШ доллары, ал ауыл шаруашылығымен байланысты жұмыстар үшін күніне 2,80 АҚШ доллары құрайды. Базиланнан тіркелген шетелдік жұмыспен қамтуға орналасқан жұмыскерлердің саны 1203 ғана.

The Organic Act for the creation of the Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM) was passed into law in 1989. A plebiscite held in 14 Mindanao provinces was held in the same year. Basilan initially opted out of the autonomous region. Only Maguindanao (without Cotabato City), Lanao del Sur (without Marawi City), Sulu and Tawi Tawi joined the ARMM. More than a decade later, in 2001, a new law expanding the ARMM was passed, and a plebiscite was subsequently held. While Basilan's five Muslim municipalities (Maluso, Sumisip, Lantawan, Tipo Tipo, Tuburan) opted to join the expanded ARMM, residents of the Christian areas of Isabela City and Lamitan Municipality, chose not to. Even then, only Isabela was not included in the expanded ARMM, having been granted cityhood earlier in the same year. Lamitan joined the five other municipalities, as Basilan was officially incorporated into the expanded ARMM. Widespread corruption in the ARMM, compounded by corruption at the municipal and provincial levels, further eroded business confidence in the island. This, plus the surge of terrorist activities carried out by Abu Sayyaf and their Jemaah Islamiyah cohorts in the international terrorist network of Al Qaeda, weakened Basilan's economy further. The hostage crisis of 2001 further raised questions about Basilan's economic future. Operations by Abu Sayyaf damaged prospects for investment and tourism. However, an increased presence by the Philippine and U. S. militaries through the Balikatan 02 1 Joint Military Exercises and the subsequent death of Abu Sayyaf leaders Khadafi Abubakar Janjalani and Aldam Tilao (aka Abu Sabaya), were followed by investments by the United States through USAID. Projects include the Basilan Tuburan Road Improvement Project and improvements to Lamitan and Maluso Ports. Smaller barangay infrastructure projects, intended to help boost economic growth, are also under development. For instance, authorities are building farm to market roads, community and trade centers, water projects, and pedestrian bridges, according to USAID information. A number of other ODA funded Non Government Organizations (NGOs) and People's Organizations (POs) flooded Basilan starting in 2002. These NGOs and POs provided much needed capital infusion for local entrepreneurs to restart defunct or dying business enterprises. Likewise, improved training and government funded support were extended to decade old Agrarian Reform Beneficiaries Cooperatives, effectively improving productivity levels and crop yields. Extensive farm management training in these "Coop" areas have likewise improved business efficiency in the cooperatives. Currently, Basilan's minimum wage is US$3.20/day for non agriculture related jobs, and US$2.80/day for agriculture related jobs. There are only 1,203 registered Overseas Contract Workers from Basilan.

Резеңке қайтару

[[Файл:Резеңке ағашы.jpg|thumb|140px|Резеңке плантациясында жұмыс істеп жатқан жұмысшы.

Басқа өнімдер

Самал балықшылары лобстер өсірумен айналысады, бұл USAID GEM жобасы, Маламуави аралында, Изабела қаласында. Базиланның ұзақ жағалауында теңізшілер мен балықшылар қоныстанған, олардың көп бөлігі Таусугтар, Самалдар және Баяустар болып табылады, және олар бірнеше ғасыр бойы балық аулаумен айналысып келеді. Балық аулау флотын жаңартуға қарсылық көрсету салдарынан Базиланның жылдық балық өндірісі 28 073 тоннамен шектеледі. Базиланның көбінесе төбелі-доңды жерінде 2 945 тонна палай (күріш) өндіріледі. Жүгері өндірісі 1 333 тонна, банан 20 458 тонна, манго 211 тонна. 155 541 тауық, 5 085 үйрек, 7 803 қарабау (су бұқасы), 2 724 сиыр, 14 470 ешкі және 14 700 шошқа бар.

Банктік және қаржы

Базилан провинциясындағы банктердің жалпы депозиттік базасы 764 500 000 песодан асады. Қалада кем дегенде 27 ломбард қызмет етеді, олардың әрқайсысының орташа есеппен үш филиалы бар, көбінесе Исабела қаласында, Ламитан және Малусо қалашығында орналасқан. Провинцияға сондай-ақ Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі және Мемлекеттік қызметкерлердің сақтандыру жүйесі сияқты мемлекеттік қаржы институттарының филиалдары қызмет көрсетеді. Базиланның бизнес секторын 1975 жылы құрылған Филиппин сауда және өнеркәсіп палатасының Базилан бөлімшесі (PCCI Basilan) ұсынады. Бұл, Филиппин сауда және өнеркәсіп палатасына (PCCI) ресми түрде мүше болып табылатын жалғыз бизнес-қолдау ұйымы. Оның мүшелерінің 95% -ы шағын және орта кәсіпорындардан тұрады, кеңселері көбінесе Исабела қаласында және Ламитанда орналасқан, бірақ бизнес активтері мен қызметі бүкіл аралда жүзеге асырылады. Содан бері, белгілі бір этникалық немесе діни топқа жататын кәсіпкерлердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бірнеше шағын бизнес-топтары құрылды.

Коммуналдық қызметтер, инфрақұрылым және денсаулық сақтау

Базиланның электр энергиясына қажеттіліктері Базилан электр кооперативімен қамтамасыз етіледі, оны Барангай Бинуанган, Исабела қаласында орналасқан үш дизельді электр энергиясын өндіру зауыты, Барангай Табук, Исабела қаласында орналасқан бір Ұлттық электр корпорациясының дизельді баржасы және Кумаларонга, Исабела және Балагтасан, Ламитан қалаларында орналасқан екі шағын гидроэлектр станциясы қамтамасыз етеді. Барлығы 62 сайт, 42 барангайда, 6 муниципалитетте әлі күнге дейін электр қуаты жоқ. Барангайлардың шамамен 38% ғана қазіргі заманғы қажеттіліктерге жеткілікті қуатпен қамтамасыз етілген, олардың көпшілігі Исабела және Ламитан қалаларында, сондай-ақ Малусо муниципалитетінде орналасқан. Қазіргі тарифтер 0,824 АҚШ доллары/кВт/сағ (Php11.42/кВт/сағ) құрайды, бұл елдегі ең жоғары тарифтердің бірі. Базиланның жалпы электр энергиясына сұранысы шарықталу уақытында 8,8 МВт, ал сенімді электр энергиясының көлемі 7,4 МВт ғана, нәтижесінде елдегі ең ұзақ үзілістердің біріне ұласады, ол бірнеше жылдан бері жалғасуда. Базилан үш жергілікті сумен жабдықтау мекемесімен қамтамасыз етіледі: Исабела қалалық су басқармасы, Ламитан қалалық су басқармасы және Малусо су басқармасы. Алайда, тек 17 693 үй шаруашылығы ғана қауіпті және ішуге жарамды суға толық қол жеткізе алады. Қазіргі тарифтер айына орташа 3,20 АҚШ доллары (+0,0826 АҚШ доллары/10 текше метр) шамасында.

Аралға провинциялық телефон жүйесі қызмет көрсетеді, онда 600 жергілікті телефон желісі бар және Филиппин ұзақ қашықтыққа телефон компаниясы арқылы ұлттық тікелей қоңырауға қосылған. Сондай-ақ, Globe Telecommunications және Smart Communications жетекші ұялы байланыс операторлары да қызмет көрсетеді. Аралда екі Wi-Fi интернет-провайдері және көптеген интернет-кафелер бар. thumb|right|Хуан С. Алано атындағы мемориалдық аурухана (бұрынғы Базилан ауруханасы), Базиландағы алғашқы жеке аурухана 1953 жылы ашылды. Ұлттық жолдардың (бетон, асфальт, қиыршық тас) жалпы ұзындығы болса, жергілікті жолдардың ұзындығы құрайды. 13 муниципалды және жергілікті порт бар, олардың үшеуі рол-он/рол-офф мүмкіндігіне ие, ал кем дегенде он жеке әуежай шағын ұшақтарға қызмет көрсетеді. Басты көпірлер – Исабеланың Маркос көпірі және Исабела мен Лантаван арасындағы жақында ашылған Матарлинг көпірі (USAID қаржысымен салынған). 394 барангай денсаулық сақтау жұмыскері және төрт жеке аурухана бар: Хуан С. Алано атындағы мемориалдық аурухана (бұрынғы Базилан ауруханасы), Инфанте ауруханасы, Базилан қауымдастық ауруханасы, барлығы Исабелада және доктор Хосе Ма. Торрес ауруханасы Ламитан қаласында. Сонымен қатар, төрт мемлекеттік аурухана бар: Базилан бас ауруханасы және Исабела қалалық ауруханасы, екеуі де Исабела қаласында орналасқан, Ламитан қалалық ауруханасы Ламитан қаласында және Сумисип аудандық ауруханасы Сумисип муниципалитетінің Луук Байт қаласында орналасқан.

Ғибадатханалар мен діни ғибадатханалар

Бейбітшілік шіркеуі, Кальварио шыңы, Изабела, теңіз деңгейінен биік орналасқан және қала орталығынан 15 минуттық жерде. Санта-Исабель соборы, Изабела, Изабеланың қасиетті қамқоршысының құрметіне аталған, римдік-византиялық соборларды еске түсіретін мозаикалық алтарга ие арт-деко стиліндегі собор. Монте-Санто ғибадатханасы, Ламитан қаласындағы Убит тауының басында, Қасиетті аптада дәстүрлі "13 бекеттен" өту үшін келетін, әулетті католиктердің қасиетті саяхат ететін орны. Каум Пурна мешіті, Изабела, көне және әсем мешіт, пароммен келе жатқандарды Изабелаға қарай каналға кіре бергенде қарсы алады.

Соңғы жергілікті сайлаулар

2010 жылғы синхронды ұлттық және жергілікті сайлаудың нәтижесінде үш негізгі фракция қалыптасты: әлі де беделді, бірақ кланның патриархы Уахаб Акбардың қазасынан кейін іштен әлсіреген «Акбар» блогы; жаңа әкімшіліктің «Либералды партиясы» аясында провинция бойынша күшті күшке айналған «Хатаман» блогы; және бұрынғы Акбардың одақтасы, Унгакая Пукан қаласының әкімі Джоэл Т. Матуран, сондай-ақ «Националист партиясының» және бұрынғы «Lakas Kampi CMD» мүшесі Салапуддин басқаратын үшінші күш. Суретте: 2007 жылғы мамырдағы сайлау кезінде дауыс беріп тұрған Уахаб Акбардың бірінші әйелі Джум Жайнуддин Акбар. Қазіргі губернатор Хья. Жұм Жайнуддин Акбар губернаторлық сайыста жеңіске жетіп, Мүжив Хатаманды жеңді, ал Унгакая Пукан қаласының әкімі және бұрынғы Акбардың одақтасы Джоэл Т. Матуран алыс артта қалды. Басиланның жалғыз конгресс округінде 2007 жылы Уахаб Акбардан жеңілген Хажиман Саллиман Хатаман (LP) жеңіске жетті, одан кейін бұрынғы вице-спикер Абдулғани Салапуддин (NP), Лантаван қаласының әкімі және Уахаб Акбардың қызы Тахира Исмаил Сансауи (PMP), Малусо қаласының әкімі Сақиб Салахин (Lakas Kampi CMD), сондай-ақ Уахаб Акбардың немересі және Ражам М. Акбар, Уахаб Акбардың қарындасы тығырыс қалды. Қалаларда Изабела қаласының әкімі Черрилин Сантос Акбар (Lakas Kampi CMD) және Ламитан қаласының әкімі Родерик Фуригай (LDP) жеңіске жетті. Изабела қаласының вице-мэрі сайлауы қызу болды, Табук барангай төрағасы Абдулбаки Ажибон биліктегі үміткерді аз айырмамен жеңді. Ламитан қаласының вице-мэрі Арли Эйзма қарсылықсыз сайланды. Сайлау маусымында қылмыс деңгейі өсті, әсіресе адам ұрлау, кісі өлтіру және шабуылдар көбейді. 2009 жылдың 29 қаңтарында сағат 17:00-де Аль Барка қаласының әкімі Карам Джакилан екі жеке күзшісімен бірге шабуылға ұшырап, қаза тапты. Бұрын 2008 жылдың басында Акбар мен Хатаман лагерінде бірнеше кісі өлтірілді, олардың ішінде Акбардың сенімді адамы және Хатаманның екі туысы ең ірілері болды. Сондай-ақ, сайлау маусымы жақындаған сайын, ақшаға сатып алу көбейгені байқалды. 2010 жылдың 13 сәуірінде Изабеллада екі бомба жарылысы болды, біріншісі Басилан ұлттық орта мектебінің стадионында, екіншісі Санта-Исабель соборының жанында. Филиппин Ұлттық полициясының бомбалаушылар тобы бірнеше метр қашықтықта Изабела қалалық әкімдігінің жанында үшінші жарылысты жасады. Одан кейін Барнайг Истсайдтың Тереза Хайтс ауданындағы он екі тұрғын қаза тапты, ал бомбалаушылар, деп хабарланды, Моро ислам азаттық майданы мен Абу Саяф мүшелері Филиппин әскери кордонынан қашып кетті. Жергілікті сайлауда кең ауқымда алаяқтықтар, дауыс сатып алу және бұрмалау орын алды. Бұл жағдайға ешбір топты немесе саяси блокты кінәлау мүмкін емес, өйткені бұл саяси спектрде «көптеген кездесетін жағдай». 2010 жылғы мамырдағы автоматтандырылған сайлау да ерекше болған жоқ, Басилан Филиппиннің сайлау комиссиясымен «сайлаудың ыстық нүктесі» деп танылды. Саяси жақтастардың арасындағы қақтығыстар және Малусо мен Аль Барка муниципалитеттеріндегі екі ауылда сайлау инспекторларының жетіспеушілігі билікті осы аймақтарда «сайлаудың сәтсіздігін» жариялауға мәжбүр етті. 2010 жылдың 3 маусымында осы ауылдарда қайта сайлау өтті, онда тағы да алаяқтық пен ұсақ жанжалдар байқалды. 2013 жылғы мамырда «Акбар» блогы (қазіргі губернатор Жұм Жайнуддин Акбар басшылығымен, қазір әкімшілік «Либералды партиясына» мүше) мен Салапуддин (бұрынғы губернатор және конгрессмен Абдулгани «Герри» Салапуддиннің қызы, жас Рабия Салапуддин басшылығымен, «Lakas CMD» мүшесі) арасында қайта сайлау өтті. Бұл сайлауда «Акбарлар» бұрынғы саяси қарсыластары «Хатамандармен» (Мужив Хатаман басшылығымен, ол Мұсылмандық Минданаоның Автономиялық аймағының аймақтық губернаторы болды, және оның ағасы, «Либералды партиясының» Жім Хатаман Салиман) одақтасты, нәтижесінде соңғы жылдардағы ең үлкен сайлау жеңілісінің бірі тіркелді. Губернатор Акбар жалғыз қарсыласы, жас Салапуддинге қарсы 60 000 дауыс айырмасымен жеңіске жетті. Оған вице-губернатор Кеемхар Джей Рейнон Саккалахул (LP) қосылды, ол бес вице-губернаторлық үміткердің ішінде ең көп дауыс жинады. Басиланның бұрынғы вице-губернаторы Аль Рашид Саккалахулдың ұлы, жаңа вице-губернатор қазіргі уақытта Филиппиндегі ең жас вице-губернатор, 23 жаста. Изабела қаласының әкімі Черрилин Сантос Акбар да үлкен жеңіске жетті. «Акбар» блогы екі жаңа үміткерді қосты, губернатордың балалары – қызы Алфия Акбар Фернандес, ол I округтен провинциялық кеңес мүшелерінің тізімінде бірінші орынды иеленді, ал ұлы Аль Қайд Акбар Изабела қалалық кеңесіне бірінші рет сайланды. 2013 жылы «Либералды партиясының» провинциялық жеңісі толық болды. I және II округтерден барлық жеңімпаз провинциялық кеңес мүшелері «LP» мүшелері болды, ал 13 қаланың 11-і «LP» мүшелері. «LP» ARMM-нің үміткері Мүжив Хатаман да автономды аймақта жеңіске жетті, бұл оны сайлауда аймақтың ең жоғары лауазымын иеленген алғашқы Басиленьо етті. «LP» қайта сайланған конгрессмен Жім Хатаман Салиман, оның ағасы, сондай-ақ Конгресске оралды. Сонымен қатар, Басилан құрамындағы «Anak Mindanao» партиясы қайтадан Өкілдер палатасына оралды, Мүжив Хатаманның әйелі Ситти Джалия Турабин Хатаман партиялық тізім бойынша өкіл болды. Үлкен ағасы Гулам Хатаман қарсылықсыз Сумисип қаласының әкімі болып сайланды.

As a result of the 2010 Synchronized National and Local Elections, three major factions emerged: the Akbar block, still formidable, albeit splintered and severely weakened from within after the assassination of clan patriarch, Rep. Wahab Akbar, of the Administration Lakas Kampi CMD; the Hataman block, suddenly a potent force to be reckoned with province wide, under the new administration's Liberal Party; and a third force headed by former Akbar ally and Ungkaya Pukan Mayor Joel T. Maturan, of the Nacionalista Party and former Lakas CMD stalwart Salapuddin. thumb|left|Slain Congressman Wahab Akbar's first wife Jum Jainuddin Akbar casting her vote during the May 2007 elections. Incumbent governor Hja. Jum Jainuddin Akbar won the gubernatorial race, defeating Mujiv Hataman, with Ungkaya Pukan Mayor and former Akbar ally Joel T. Maturan trailing far behind. The lone congressional district of Basilan, on the other hand, was won by Hajiman Salliman Hataman (LP), who had been defeated by Wahab Akbar in 2007, followed closely by former Deputy Speaker Abdulghani Salapuddin (NP), Lantawan Mayor and Wahab Akbar's niece, Tahira Ismael Sansawi (PMP), Maluso Mayor Sakib Salajin (Lakas Kampi CMD), also a nephew of Wahab Akbar and Rajam M. Akbar, Wahab Akbar's sister. In the cities, incumbents Cherrylyn Santos Akbar (Lakas Kampi CMD) of Isabela and Roderick Furigay (LDP) of Lamitan both won their respective contests. Isabela City's vice mayoral race proved to be hotly contested, with Tabuk Barangay Chairman Abdulbaki Ajibon winning over the incumbent in a close fight. Lamitan's incumbent Vice Mayor Arleigh Eisma ran unopposed. The election season once again witnessed a spike in crime, most noticeably a rise in kidnappings, assassinations and ambuscades. On January 29, 2009, at 5:00pm, Al Barka Mayor Karam Jakilan was felled in an ambush, together with two of his personal bodyguards. Earlier, a slew of assassinations in both the Akbar and Hataman camps, most prominently an Akbar henchman and two Hataman cousins, commenced early in 2008. Also, a spate of kidnaps for ransom have been widely observed to peak as election season nears. On April 13, 2010, two bomb blasts rocked Isabela, the first at the Basilan National High School Grandstand Oval, the second right beside Santa Isabel Cathedral. A third controlled explosion was detonated by elements of the Philippine National Police Bomb Squad a few meters from the Isabela City Hall. This was followed by the massacre of twelve residents of Theresa Heights Subdivision, Barangay Eastside, as the bombers, purportedly members of the Moro Islamic Liberation Front and Abu Sayyaf, escaped from a porous Philippine military cordon. Local elections have been widely fraught with massive cheating, vote buying and fraud as well. Blame could not be assigned to one particular group or political block alone, as this has been a "common practice" across the political spectrum. The May 2010 automated elections turned out to be no different, with Basilan being designated an "Election Hotspot" by the Philippines' Election Commission. Violent confrontations between political supporters of rival parties, and the failure of Board of Election Inspectors in two villages in Maluso and Al Barka Municipalities forced authorities to declare a "Failure of Elections" in these parts. Special elections were conducted in these villages on June 3, 2010, where incidents of fraud and minor scuffles were again observed. May 2013 saw a rematch between the Akbar Block (led by incumbent governor, Jum Jainuddin Akbar, now affiliated with the administration Liberal Party LP), against Salapuddin (led by a young Rabia Salapuddin, daughter of former governor and Congressman Abdulgani "Gerry" Salapuddin, Lakas CMD). In this electoral contest, the Akbars allied with erstwhile political rivals, the Hatamans (led by Mujiv Hataman, who ran as Regional Governor of the Autonomous Region in Muslim Mindanao, and his brother, Rep. Jim Hataman Salliman, Liberal Party), resulting in one of the most lop sided election landslides in recent memory. Governor Akbar won her re election bid with a record breaking 60,000 vote margin against her only challenger, the younger Salapuddin. She is joined by Vice Governor Keemhar Jay Reynon Sakkalahul (LP) who bested a field of five Vice Gubernatorial contenders. The son of former Basilan Vice Governor Al Rasheed Sakkalahul, the new Vice Governor is currently the youngest Vice Governor in the Philippines, at 23 years old. Mayor Cherrylyn Santos Akbar also won another lopsided victory in Isabela City. The Akbar Block has likewise added two new contenders, the Governor's children daughter Alfiya Akbar Fernandez who topped the Provincial Board Members' tally for District I, while son Al Qaid Akbar managed a third place debut in local politics as an Isabela City Councilor. The provincial sweep of the Liberal Party was complete in 2013. All winning Provincial Board Members, from Districts 1 and 2 came from the LP, while 11 of 13 Mayors are LP members. LP ARMM Standard bearer Mujiv Hataman also won his own contest in the autonomous region making him the first Basileño to win the region's top post in an election. LP re electionist Congressman Jim Hataman Salliman, his brother, likewise reclaimed his seat in Congress. Moreover, Basilan founded Anak Mindanao Party list is returned to the House of Representatives, with Mujiv Hataman's wife, Sitti Djalia Turabin Hataman, becoming a Party list Representative. Elder brother Gulam Hataman is returned unopposed as Sumisip Mayor.

Беллвезер провинциясы

Соңғы бес президент сайлауында Базилан Фердинанд Эдралин Маркосқа (1965, 1969), Корасон Кохуанко Акиноға (1986), Фидель Вальдес Рамосқа (1992), Жозеф Эхерито Эстрадаға (1998) және Глория Макапагал Арройоға (2004) дауыс берді, және олардың барлығы тиісті сайлауларда жеңіске жетті. Сол сияқты, Базиланның вице-президенттік таңдауы, атап айтқанда Фернандо Лопес (1969), Сальвадор Лорел (1986), Жозеф Эхерито Эстрада (1992), Глория Макапагал Арройо (1998) және Ноли Де Кастро (2004) де жеңіске жетті, бұл оны Филиппин саясатындағы ең сенімді болжам жасайтын провинциялардың біріне айналдырды. 2004 жылы сенатор Мануэль Роксас II Базиланның сенаттағы ең көп дауыс алған өкілі болды, ал 2007 жылы сенатор Лорен Легарда бірінші орынды иеленді. Жақында өткен 2010 жылғы мамыр айындағы жалпыұлттық және жергілікті сайлаулар Базиланның жеңімпаздарды таңдаудағы ерекше қабілетін тағы да көрсетті, нәтижесінде Бениньо С. Акино III (Либералдық партия) және Джежомар С. Бинай (PDP Laban) президенттік және вице-президенттік сайлауларда жеңіске жетті. Дегенмен, Базилан өткенде бірнеше сайлауға қатысты мәселелерде маңызды рөл атқарды, олардың ең бастысы – оның провинциялардың (Себу және АРММ провинцияларымен бірге) қатарына кіруі, онда бұрынғы Филиппин президенті Глория Макапагал Арройо 2004 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жету үшін кең ауқымда сайлау алаяқтығы жасады деген айып тағылды. "Хэлло Гарси" жанжалы деп аталған оқиғада Базилан және оның қайтыс болған губернаторы Вахаб Акбар туралы президент Арройо мен COMELEC комиссары Вирхилио Гарсильяно арасындағы жазбаларда бірнеше рет айтылды.

Флора мен фауна

Аралдар тізбегі Борнеоға екі жартылай құрлық көпірінің бірі және құстар үшін маңызды көші-қон жолы болып табылады. Базилан аймағында кездесетін флора мен фауна түрлері:

Құмтазылар

Базилан аралының түмсықты құрбақасы (Ichthyophis glandulosus), Ichthyophiidae тұқымдасына жататын қосмекенділер түрі. Ол Филиппинге ғана тән.

Құстар

Сары жақтауы бар бульбуль (Pycnonotus urostictus), Филиппинде, атап айтқанда Изабела және Базилан аралдарында 1887 жылдың 15 қарашасында Мосли, Е. Л. тауып, құжаттаған. Стере, Дж. Б. жариялаған, Филиппинге Стере экспедициясы жинаған құстар мен сүтқоректілер тізімінде. Базилан тариктикалық мүйізді құсы (Penelopides panini basilanicus), Penelopides affinis basilanicus-тың (Твиддейл, 1877) нұсқасы. Сондай-ақ Стере, Дж. Б. жариялаған, Филиппинге Стере экспедициясы жинаған құстар мен сүтқоректілер тізімінде. Эверетттің ақ көзді базиланик (Zosterops everetti basilanicus), бүкіл Филиппин аралдарында кездеседі, бірақ Базилан, Динагат, Минданао, Сиаргао және Камигуин аралдарында кеңінен таралған. (Эверетттің ақ көзі, Твиддейл, 1878)

Өсімдіктер

Dipterocarpus basilanicus ағашы, биік, қанатын жайып өсетін, сұрғылт қоңырдан қызғылт сарыға дейін түсетін, қабыршақты, көзге түсетін линзицеллалы қабығы және хош иісті, майлы ақ шайыры бар, қалың тіректерімен ерекшеленеді.

Танымал мәдениетте

Базилан аралы 2004 жылғы Counter Strike: Condition Zero видео ойынында Lost Cause миссиясының екінші тапсырмасы ретінде карта ретінде де көрсетілген. Counter Strike: Condition Zero – Counter Strike ойынының жалғасы болып табылатын көп ойыншылы видео ойын. Исабела қаласы 2012 жылғы Medal of Honor: Warfighter видео ойынында да пайда болды.