Кіріспе

Италия мен Швейцариядағы көлдер

NOTOC

Лугано көлі (немесе Ceresio, Ceresius lacus;) – Оңтүстік Швейцария мен Солтүстік Италияның шекарасында орналасқан мұздық көл. Лугано қаласының атымен аталған бұл көл Комо көлі мен Маджоре көлі арасында жатыр. Оны алғаш рет 590 жылы Грегори Турский «Ceresio» деп атаған. Бұл атаудың латын тіліндегі «cerasus» сөзінен, яғни «вишня» сөзінен шыққандығы айтылады, бұл бір кезде көл жағалауын әшекейлеген вишня ағаштарының көптігімен байланысты. Көл 804 жылы «Laco Luanasco» деген атпен құжаттарда кездеседі. Швейцария жағалауында орналасқан 50-ге жуық шомылу орындарында көлде шомылуға рұқсат етіледі. Италияның Кампионе-д'Италия эксклавы және көл суларының бір бөлігі Еуропалық кеден заңдары бойынша салық мақсатында аумақтық емес деп есептеледі, сондықтан олар салықтан босатылған аймақ ретінде арнайы салық статусына ие, ЕО ҚҚС-тан босатылады және тұрғындарына басқа да тиімді салық жеңілдіктерін ұсынады. Мелиде бөгеті солтүстік және оңтүстік бассейндерді бөліп тұрады, бірақ бөгеттегі көпір су ағыны мен кеме жүруге мүмкіндік береді. Көлдегі судың толық жаңару уақыты орташа есеппен 8,2 жылды құрайды; солтүстік бассейнде (11,9 жыл) оңтүстік бассейнге (2,3 жыл) қарағанда едәуір жоғары. Көл маңындағы Швейцариядағы (CH) және Италиядағы (I) елді мекендер (Луганодан сағат тілі бойынша):

Лугано (CH)
Кассарат (CH)
Кастагнола (CH)
Гандрия (CH)
Ория, Вальсольда (I)
Сан Мамете (I)
Крессогно (I)
Порлецца (I)
Кантина ди Гандрия (CH)
Каприно (CH)
Кампионе-д'Италия (I)
Биссон (CH)
Марогия (CH)
Мелано (CH)
Каполаго (CH)
Рива Сан Витале (CH)
Брусино Арсицио (CH)
Порто Серсезио (I)
Брусимпиано (I)
Лавена Понте Треса (I)
Понте Треса (I/CH)
Каслано (CH)
Маглиасо (CH)
Агно (CH)
Агнуццо (CH)
Монтаньола (CH)
Карабиетта (CH)
Фигино (CH)
Моркоте (CH)
Мелиде (CH)
Парадизо (CH)

Навигация

Көл кеме жүзуге қолайлы, және көптеген жеке кемелермен пайдаланылады. Società Navigazione del Lago di Lugano (SNL) компаниясының жолаушылар кемелері көлде қызмет көрсетеді, негізінен туристік мақсатта, бірақ сонымен қатар Луганоны көл жағасындағы басқа елді мекендермен байланыстырады, олардың кейбіреулеріне жолмен жету мүмкін емес. Көлдегі (және Маджоре көліндегі) балық аулау Швейцария мен Италия арасындағы 1986 жылғы келісіммен реттеледі. Кеме қатынасы туралы қолданыстағы келісім 1992 жылдан бастап күшіне енген.

Фауна

Көл балыққа толы. Порлеццадағы Куччо өзенінің сағасы сияқты бірнеше қорғалған аймақтардан басқа, балық аулауға әртүрлі ережелерге сәйкес рұқсат етіледі. Қорғалатын түрлер – қара және ақ тырнақты рак (Austropotamobius pallipes). Маджоре көлінен айырмашылығы, мұзбалықтың саны мүлдем азайды, көлді, әсіресе Понте-Треса аймағын қайтадан қоныстандыру жоспарлануда. 1895 жылы Цуг көлінен бұлақ алабұқасы әкелінді, ал 1894-1897 жылдар аралығында қарапайым ақ балық енгізілді. 1950 жылдан бері Нойшатель көлінен Coregonus macrophthalmus ақ балығын әкелуге әрекеттер жасалып келеді, бірақ ол толыққанды орнықпады. Жалпы тарақан көптеп кездеседі және бүкіл көлді мекендеуіне шамамен он жыл уақыт кетті, соның нәтижесінде мұзбалықтың орнына келді. Еуропалық шұбар, тенк, сазан және Еуропалық шабақ, үлкен ауызды шабақ, зандер және бурботтың да аз ғана саны кездеседі. Соңғы кезде балық-мысық пен пиго балықтары да көрінді.

Қалдықтар

Лугано көлінің оңтүстік жағалауындағы барлық аймақ қазбаларға бай. Осы қазбалардың орталық нүктесі – Монте-Сан-Джорджо тауы, онда 19 ғасырдан бері орта триас кезеңіне (шамамен 220 миллион жыл бұрын) жататын көптеген қазбалар табылды. Монте-Сан-Джорджодағы қазба орындары батысқа қарай Италия аумағына және Бесано қазба орындарына дейін созылады. Оңтүстік жағалау бойында ерте юра кезеңіне (шамамен 180 миллион жыл бұрын) жататын қазбалар да табылды, бірақ олар шығысқа қарай және Остеноға жақын жерлерде кездеседі.