Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайваньдық мандарин тілінің ресми транскрипциясы, 2002–2008
Taiwanese official romanization for Mandarin, 2002–2008
Tongyong Pinyin – Тайваньда 2002 және 2008 жылдар аралығында мандарин тілінің ресми транскрипциясы болды. Бұл жүйе 2000 мен 2002 жылдар аралығында Тайвань үшін жаңа транскрипция жүйесі қабылдауға бағаланып жатқан кезде ресми емес түрде қолданылды. Тайвань Білім министрлігі 2002 жылы осы жүйені бекітті, бірақ оны қолдану міндетті емес еді. 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап Білім министрлігі Hanyu Pinyin-ді ресми түрде қолдауға көшті (2008 жылдың 16 қыркүйегіндегі шешім бойынша); егер жергілікті билік Tongyong Pinyin негізіндегі транскрипцияларды қолданса, олар "орталық үкіметтен қаржылық көмек ала алмайды". Осы саясат өзгергеннен кейін Tongyong Pinyin Тайваньта (Қытай Республикасы) кейбір жер-су атаулары мен жеке есімдерді транслитерациялау үшін қолданыла бастады. Мысалы, Каосиун, Тайнань, Тайчжун, Юнлин округі және басқа да жерлердегі аудандардың, метро станцияларының және көшелердің кейбір транскрипцияланған атаулары Tongyong Pinyin негізінде жасалған, мысалы, Циджин ауданы (lang=zh tw, Cíjin Cyu).
Tongyong Pinyin was the official romanization of Mandarin in Taiwan between 2002 and 2008. The system was unofficially used between 2000 and 2002, when a new romanization system for Taiwan was being evaluated for adoption. Taiwan's Ministry of Education approved the system in 2002, but its use was optional. Since 1 January 2009, the Ministry of Education has officially promoted Hanyu Pinyin (per decision on 16 September 2008); local governments would "not be able to get financial aid from the central government" if they used Tongyong Pinyin derived romanizations. After this policy change, Tongyong Pinyin has been used for the transliteration of some place names and personal names in Taiwan (Republic of China). Some of the romanized names of the districts, subway stations and streets in Kaohsiung, Tainan, Taichung, Yunlin County and other places are derived from Tongyong Pinyin for example, Cijin District (lang=zh tw, Cíjin Cyu).
Тарих
Тунь-ён пиньинінің туындауына Тайваньда стандартталған латын әліпбисінің қажеттігі себеп болды. Он жылдар бойы аралда түрлі жүйелер қолданылды, көбінесе олар Уэйд-Джайлз жүйесінің жеңілдетілген немесе бейімделген нұсқалары еді. (Тайвань мектептерінде тіл білімін оқытудың стандартты фонетикалық жүйесі болып табылатын Чжуинь латын әліпбиін пайдаланбайды.) Тунь-ён пиньинін 1998 жылы Ю Борчуань [zh] енгізді, ол ханью пиньинінің артықшылықтарын сақтап, халықаралық оқырмандарға тудыратын айтылу қиындықтарын – мысалы, q және x әріптерімен байланысты қиындықтарды – жою мақсатында жасалған. Тунь-ён пиньинін талқылау және қабылдау Тайваньдағы көптеген бастамалар сияқты, ұлттық идентитік мәселелерге байланысты партиялық сипатқа ие болды: қытай және тайвандық идентитік. Демократиялық прогрессивті партия (ДПП) және оның одақтастары сияқты елмен тығыз байланысты лауазымды тұлғалар, Қытай мен БҰҰ қолдауымен ғана ханью пиньинін қабылдаудың қажеттілігін көрмеді. Егер Тунь-ён пиньині елдің қажеттіліктерін толыққанды қанағаттандырса, оны Тайвань үшін қабылдауға жеткілікті себеп бар деп санайтын. Қытай мәдениетімен байланысы тығыз шенеуніктер, мысалы Гоминьдан (КМТ), ханью пиньині халықаралық деңгейде мойындалған жағдайда, Тайваньқа тән жаңа жүйені енгізудің қажеттілігін көрмеді. Екі тарап та бір-бірін объективті талқылаудың орнына, Қытайға қарсы немесе Қытайды қолдайтын көзқарастарға сүйене отырып, таңдау жасады деп айыптады. 2000 жылдың қазан айының басында Білім министрлігінің мандарин комиссиясы Тунь-ён пиньинін ұлттық стандарт ретінде пайдалануды ұсынды. Білім министрі Овид Цзэн қазан айының соңында Тайваньның латын әліпбисіне қатысты жобаны Атқарушы Юаньға ұсынды, бірақ ұсыныс қабылданбады. 2000 жылдың қарашасында Цзэн үкіметтің жергілікті диалекттерге сәйкес ханью пиньинін өзгертулермен қабылдауын ұсынды. 2002 жылдың 10 шілдесінде Тайваньның Білім министрлігі 27 мүшеден тұратын кеңес өткізді. Оған барлығы 13 адам қатысты, екеуі ертерек кетіп қалды, ал төраға дауыс беруге құқылы болмағандықтан, Тунь-ён пиньинін қолдану туралы заң жобасы 10 дауыспен қабылданды. 2008 жылы Гоминьдан заң шығару және президенттік сайлауда жеңіске жетті. 2008 жылдың қыркүйегінде Тунь-ён пиньині жыл соңында ханью пиньинімен алмастырылатыны туралы хабарланды. 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап ханью пиньині Тайваньда ресми латын әліпбисі жүйесі болып табылады. Тайваньда қолданылатын латын әліпбисі мекемені басқаратын мемлекеттік органға байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Көше белгілері көбінесе Тунь-ён пиньинінде жазылған, оның ішінде Каосиун, Тайнань қалалары және айналасындағы округтерде. Тайчунг муниципалитетін құрайтын екі бірлік арасында айырмашылық байқалады: Тайчунг округі Тунь-ён пиньинін қолданса, Тайчунг қаласы кем дегенде 2004 жылдан бері ханью пиньинін қолданып келеді. Сол кездегі қала әкімі Ма Инцзю ханью пиньинін Тайбэй үшін латын әліпбисі стандарты ретінде пайдалануға бекінді. Тайбэй округі (қазіргі Жаңа Тайбэй қаласы) Тунь-ён пиньинін қолданды, бірақ Тайбэй метро станцияларында ханью пиньинінен кейін жақшада Тунь-ён пиньині көрсетілді. Өзгертілген Уэйд-Джайлз әліпбисі көптеген жеке есімдер үшін, әсіресе жеке есімдер мен компаниялар үшін кеңінен қолданылады. Саяси келіспеушілік Білім министрлігіне бастауыш мектептерде айтылуды оқыту үшін Чжуиньді алмастыруға мүмкіндік бермеді. Чжуинь тілі мектеп оқушыларына мандарин тілінің айтылуын оқыту үшін кеңінен қолданылады. Тайваньда басылған балалар кітаптарында әдетте мәтінде қытай таңбаларымен қатар Чжуинь таңбалары да болады. 2008 жылдың 17 қыркүйегінде Білім министрлігі 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап бүкіл ел бойынша латын әліпбисінің мемлекеттік стандарты ханью пиньиніне ауысатынын жариялады. Бүгінде Каосиун аудандары Тунь-ён пиньинімен аталады. Тайнань аудандарының көпшілігі Тунь-ён пиньинімен аталады, мысалы, Синьин ауданы.
The impetus behind the invention of Tongyong Pinyin came from the need for a standardized romanization system in Taiwan. For decades, the island had employed various systems, usually simplifications or adaptations of Wade–Giles. (Zhuyin, a standard phonetic system for language education in Taiwan's schools, does not use the Latin alphabet.) Tongyong Pinyin was introduced in 1998 by Yu Bor chuan [zh] to preserve the strengths of Hanyu Pinyin while eliminating some of the pronunciation difficulties Hanyu presents to international readers, such as difficulties with the letters q and x. Yu's system was subsequently revised. Discussion and adoption of Tongyong Pinyin, like many other initiatives in Taiwan, quickly acquired a partisan tone turning on issues of national identity: Chinese vs. Taiwanese identity. Officials who identified most strongly with the nation itself, such as the Democratic Progressive Party (DPP) and its allied parties, saw no reason to adopt Hanyu Pinyin just because mainland China and the UN had. If Tongyong Pinyin more adequately met the nation's needs, they saw this as ample justification for Taiwan to adopt it. Officials who identified more strongly with Chinese culture, such as the Kuomintang (KMT), saw no reason to introduce a new system unique to Taiwan if Hanyu Pinyin had already gained international acceptance. Each side accused the other of basing its preference on anti China or pro China sentiment rather than an objective discussion of community goals. In early October 2000, the Mandarin Commission of the Ministry of Education proposed to use Tongyong Pinyin as the national standard. Education Minister Ovid Tzeng submitted a draft of the Taiwanese romanization in late October to the Executive Yuan, but the proposal was rejected. In November 2000, Tzeng unsuccessfully suggested that the government adopt Hanyu Pinyin with some modifications for local dialects. On 10 July 2002, Taiwan's Ministry of Education held a meeting for 27 members. Only 13 attended. Two left early, and since the chairman could not vote, the bill for using Tongyong Pinyin was passed with 10 votes. In 2008, the Kuomintang won both the legislative and presidential elections. In September 2008, it was announced that Tongyong Pinyin would be replaced by Hanyu Pinyin as Taiwan's standard, at the end of the year. Since 1 January 2009, Hanyu Pinyin has been an official romanization system in Taiwan. The romanization system that one encounters in Taiwan varies according to the government authority that administers the facility. Street signs in most areas use Tongyong Pinyin, including the cities of Kaohsiung, Tainan, and surrounding counties. A contrast could be seen in the two entities that now make up the municipality of Taichung–Taichung County used Tongyong Pinyin while Taichung City has used Hanyu Pinyin since at least 2004. Then mayor Ma Ying jeou remained committed to using Hanyu Pinyin as the Romanization standard for Taipei. Taipei County (now New Taipei City) used Tongyong Pinyin, but in Taipei Metro stations, Tongyong Pinyin was given in parentheses after Hanyu Pinyin. Modified Wade–Giles spellings are popularly used for many proper names, especially personal names and businesses. The political impasse prevented Ministry of Education from being able to replace Zhuyin in teaching pronunciation in elementary school. Zhuyin is widely used to teach Mandarin pronunciation to schoolchildren. Children's books published in Taiwan typically display Zhuyin characters next to Chinese characters in the text. On 17 September 2008, the Ministry of Education announced that the government standard for romanization would be switched to Hanyu Pinyin nationwide, effective 1 January 2009. Today, districts of Kaohsiung are named by Tongyong. Districts of Tainan are mostly named by Tongyong with exceptions such as Xinying.
Тайвань тілінің нұсқасы
Тонгён пиньин жүйесі тайваньдық Хоккьин тілі үшін фонетикалық символдар нұсқасында да бар, ол Даиги тонгюн пингим деп аталады. Онда f әрпі жоқ, бірақ bh әрпі қосылған. Дегенмен, 2006 жылы Білім министрлігі Даиги тонгюн пингимді тайваньдық Хоккьин тілінде пайдаланудан бас тартып, Тайвань романдық жүйесін қолдануды жөн көрді.
The Tongyong Pinyin system also exists in a Taiwanese Hokkien phonetic symbol version, Daighi tongiong pingim, which lacks f but adds bh. However, in 2006, the Ministry of Education rejected the use of Daighi tongiong pingim for Taiwanese Hokkien and preferred the Taiwanese Romanization System.
Белгілеу
Бір сөздегі (орын атауларын қоспағанда) тонгьонг буындары Уэйд–Гайлз сияқты тысықшамен бөлінеді, бірақ Ішкі істер министрлігінің транскрипциясында орын атауларында буындар арасында бос орын болмайды. Тонгьонг жуинь сияқты, ханьпиньин сияқты емес, тон белгілерін қолданады. Tongyong Pinyin-де бірінші тон үшін белгі жоқ, ал бейтарап тон үшін нүкте қолданылады (компьютерде қалау бойынша).
Tongyong syllables in the same word (except placenames) are to be separated by hyphens, like Wade–Giles, but in the Ministry of the Interior's romanizations, placenames have no spaces between the syllables. Tongyong uses tone marks like Zhuyin, not like Hanyu Pinyin. Tongyong Pinyin has no mark for the first tone but a dot for the neutral tone (optional on computers).
Hanyu Pinyin-мен ортақ мүмкіндіктер
Егер әуені назардан тыс қалса, Тонгён Пиньинінің 19,47% дыбыс буындары Ханью Пиньинінің дыбыс буындарынан әртүрлі жазылады. Егер дыбыс буындары күнделікті өмірде қолданылу жиілігі бойынша өлшенсе, әрпілер арасындағы айырмашылық 48,84%-ға жетеді. Екі жағдайда (si және ci) бірдей латын әрпілері транскрипция жүйесіне қарай түрлі дыбыс буындарын көрсетеді.
If tone is ignored, 19.47% of Tongyong Pinyin syllables are spelled differently to those of Hanyu Pinyin. The difference widens when syllables are measured according to average frequency of use in everyday life to a 48.84% difference in spellings. In two cases (si and ci) the same Latin spelling denotes different syllables depending on the transcription system.
Дәлелдері
Ханью пиньиннің беделді жүйе ретінде кең таралғандығы, Тонгён пиньинге қатысты пікірталаста жүйенің өзінің кез келген ерекшелігінен кем түспейтін салмаққа ие. Ағымдағы пікірталаста келесі аргументтер айтылуда.
The prevalence of Hanyu Pinyin as an established system weighs at least as heavily on the debate over Tongyong Pinyin as any feature of the system itself. Arguments presented in the ongoing debate include these.
Ішкі
Тунь-ьонг орфографиясы, кейбір пікірлерге сәйкес, қытай тілінде емес адамдар үшін ханьюй пиньиніне қарағанда дұрыс айтылуын қамтамасыз етеді. Тонгён әріптерді және , мысалы, жүйеде оқытылмағандарды шатастыруы мүмкін жағдайларда қолданбайды. (Дегенмен, бұл мәселе даулы – төмендегі Тонгён пиньиніне қарсы бөлімге қараңыз.) Ханью пиньинімен таныс адамдар Тонгён пиньинін қолданғанда ешқандай күрт өзгеріс байқамайды. Тонгён ү дыбысын белгілеу үшін диакритикалық белгілерді қажет етпейді. "Фонг" және "Вонг" жазулары "фэн" және "венг" жазуларымен салыстырғанда Тайваньдағы стандартты мандарин тіліндегі 風 және 翁 дыбыстарын дәлірек көрсетеді.
Tongyong spelling, it is argued, yields more accurate pronunciation from non Chinese speakers than does Hanyu Pinyin. Tongyong does not use the letters and , for example, in ways that confuse non Chinese speakers who lack training in the system. (This, however, is disputed – refer to the section against Tongyong Pinyin below.) Those familiar with Hanyu Pinyin will encounter nothing radically different when using Tongyong Pinyin. Tongyong eliminates the need for diacritics for the ü sound. The spellings "fong" and "wong" are more accurate to reflect the sounds of 風 and 翁, as pronounced in the Standard Mandarin in Taiwan, as compared with "feng" and "weng".
Қолдануға жарамды
Тонгён пиньинінің айтылуы оңай болғандықтан, ол бизнеске қолайлы. Осылайша Тайваньға келгендер жер-су атауларын, жеке есімдерді, компаниялар мен орналасқан жерлерді оңай сипаттап, таба алады. Тонгён пиньині халықаралық хат алмасуда қытай таңбаларының (жеңілдетілген және дәстүрлі) арасындағы айырмашылықтан артық ерекшеліктерді қажет етпейді. Тонгён пиньині халықаралық қажеттіліктер мен Тайваньның жергілікті талаптары арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етеді. Тонгён пиньині Тайваньда ханью пиньинінің орнын алмастырмайды, себебі ханью пиньині Тайбэйден тыс жерлерде сирек кездеседі және кеңінен қолданылмаған. Тонгён пиньині Тайваньда кең таралған Уэйд-Джайлз жүйесінің көптеген нұсқаларын ығыстыруға бағытталған. Тонгён пиньинінің Уэйд-Джайлзден артықшылығы бар екені және осы өзгерістен пайда болатын тиімділігіне ешкім күмәнданбайды. Тонгён пиньині ханью пиньинін оқығандарға ғана емес, барлығына қолданылады. Мандарин тілінде құжаттарды жасау немесе форматтау кезінде әркімге кез келген жүйені пайдалануға болады. Тайваньдағы компьютерлер мен электрондық құрылғылар ханью пиньині және MPS пернетақталарын таңдау мүмкіндігін ұсынады. Қажет болған жағдайда, әріптік жүйелердің арасында оңай ауысуға болады. Әріптік жазу мандарин тілін білмейтін, бірақ баспасөз және әдебиетте есімдер мен терминдермен кездесетін адамдар үшін ең пайдалы. Мандарин тілін оқыған студенттер қытай таңбаларын меңгеріп, кез келген әріптік жүйелерді қолдануын тоқтатады. Сондықтан, мүмкіндігі болса, сырттан келгендерге мандарин тіліндегі сөздерді алғаш рет дұрыс айтуға көмектесу маңызды.
Tongyong Pinyin is business friendly because of the ease it offers in pronunciation. Visitors to Taiwan can thus more easily describe and find place names, personal names, businesses and locales. Tongyong Pinyin requires no more special accommodation in international correspondence than the difference in Chinese characters (simplified vs. traditional) already requires. Tongyong strikes a balance between the need for internationalization and Taiwan's local needs. Tongyong Pinyin would not supplant Hanyu Pinyin in Taiwan, as Hanyu Pinyin is rarely encountered outside the Taipei area anyway and has never been in common use. Tongyong Pinyin is intended to supplant the many variants of Wade–Giles that remain the dominant form of romanization encountered in Taiwan. No one questions the superiority of Tongyong Pinyin to Wade–Giles and the benefit to be gained from the change. Tongyong does not force its exclusive use on those who have already studied Hanyu Pinyin. One can use any system to render characters while one types or formats documents in Mandarin. Computers and electronic devices in Taiwan already offer Hanyu Pinyin and MPS keyboards as options. Transitions between romanized forms are also easily achieved if needed. Romanization is most useful to individuals who lack training in Mandarin but encounter names and terms in press reports and literature. Students of Mandarin gain literacy in Chinese characters and drop romanization systems of any kind. It, therefore, makes sense that, if possible, one should enable a confident first time pronunciation of Mandarin words by outsiders.
Ішкі
Тонгён Пиньин тіл алвеолалық және тіл алвеолалық-таңдай қатарларын бір-бірінің аллофондары ретінде қарастырады. Сондықтан: "c" әрпі "i" әрпі алдында, ал қалған жағдайларда басқаша айтылады. "s" әрпі "i" әрпі алдында, ал қалған жағдайларда басқаша айтылады.
Tongyong Pinyin treats the alveolar and the alveolar palatal series as simply being allophones of each other. Thus:
c is pronounced before "i", and otherwise. s is pronounced before "i", and otherwise.
Қолдануға жарамды
Қытайдың, Халықаралық стандарттау ұйымының және Біріккен Ұлттар Ұйымының стандартты латын әрпіне көшіру жүйесі – ханью пиньин. Тонгён пиньин орфографияның үшінші нұсқасын / транслитерациясын құрады, бұл қиындық тудырады. Мысалы, "Цинь әулеті" (ханью пиньин бойынша) және "Чинг әулеті" (Уэйд-Джайлс бойынша) "Cing әулеті" (Тонгён пиньин бойынша) деп жазылады. Осы кезеңді зерттеушілер осы үш атаудың да бір әулетті білдіретінін білуі керек.
The standard romanization system of Mainland China, the International Organization for Standardization, and the United Nations is Hanyu Pinyin. Tongyong Pinyin creates a third form of spelling/transliteration, adding complexity. For example, "Qing dynasty" (via Hanyu Pinyin) and "Ch'ing dynasty" (via Wade–Giles) is spelled as "Cing dynasty" (via Tongyong Pinyin). Persons doing research on this time period thus would need to know that all three terms in fact refer to the same dynasty.