Кіріспе
Вилем Матесиус (3 тамыз 1882 – 12 сәуір 1945) – чех тілшісі, әдебиет тарихшысы және ғылыми жазушы. Ол Прага тілдік шеңберінің негізін қалаушылардың бірі және лингвистикадағы құрылымдық функционализмнің негізін салушы ретінде танылады. Матесиус екі тілдік журналдың бас редакторы болды: «Прага тілдік шеңберінің жұмыстары» (Travaux du Cercle Linguistique de Prague) және «Сөз және көркемдік өнер» (Slovo a slovesnost), сондай-ақ үшінші журнал – «Жаңа Афинейумның» (Nové Athenaeum) негізін қалауға қатысты. Оның осы журналдарда және басқа да жарияланымдарында ағылшын әдебиетінің тарихы, синтаксис, чех стилистикасы және мәдени-қоғамдық қызмет сияқты тақырыптар қамтылған. Тіл білімі саласындағы еңбегінен бөлек, 1912 жылы ол Карл университетінде ағылшын филологиясы кафедрасын ашты, ол Чехия жеріндегі алғашқы осындай кафедра болды. Оның туысы Бохумил Матесиус – ақын және аудармашы. Вилем Австрия-Мажарстан империясының (қазіргі Чехия) Шығыс Богемиядағы Пардубице қаласында дүниеге келген. 11 жасында оның отбасы батысқа, Колин қаласына көшіп келді. Ол классикалық гимназияда оқыды және тілдерді зерттеуге ерекше қызығушылық танытты, латын, грек, неміс және француз тілдерін, сондай-ақ ана тілі – чех тілін үйренді. Ол өздігінен итальян және орыс тілдерін үйреніп, пастор Ченек Душекпен ағылшын тілінен жеке сабақтар алды. 1908 жылы Матесиус Ружена Моравковаға үйленді, олардан Вилем (Вилик атымен белгілі) деген ұл туды. 1933 жылы Моравкова кездейсоқ операция кезінде қайтыс болды. Одан кейін Матесиус оның қарындасы Антонияға үйленді. Он жыл өткен соң, 1932 жылы, оған омыртқа туберкулезі диагнозы қойылды, нәтижесінде ол бір жарым жыл (1932–1933) төсекке жатты.
Vilém Mathesius (, 3 August 1882 – 12 April 1945) was a Czech linguist, literary historian and co founder of the Prague Linguistic Circle. He is considered one of the founders of structural functionalism in linguistics. Mathesius was the editor in chief of two linguistic journals, Travaux du Cercle Linguistique de Prague (“Works of the Prague Linguistic Circle”) and Slovo a slovesnost ("Word and Verbal Art"), and the co founder of a third, Nové Athenaeum. His extensive publications in these journals and elsewhere cover a range of topics, including the history of English literature, syntax, Czech stylistics, and cultural activism. In addition to his work in linguistics, in 1912 he founded the department of English philology at Charles University, which was the first such department in Czech lands. His cousin, Bohumil Mathesius, was a poet and translator. Vilém was born in Pardubice in Eastern Bohemia in Austria Hungary (now the Czech Republic). When he was 11, his family moved west to Kolín. There he attended a classic gymnasium and took particular interest in the study of language, taking classes in Latin, Greek, German, and French, in addition to his native language of Czech. He also taught himself some Italian and Russian, and met with the pastor Čeněk Dušek for private lessons in English. In 1908 Mathesius married Růžena Moravcová with whom he later had a son, Vilém (known as Vilík). Moravcová died unexpectedly in 1933 during a routine operation. Soon after, Mathesius married her sister, Antonia. Ten years later, in 1932, he was diagnosed with tuberculosis of the vertebrae, which caused him to be bed ridden for a year and a half (1932–33).
Прагадағы топпен жұмыс
Матезиус алғаш рет 1920 жылы Прагаға келгеннен кейін көп ұзамай ықпалды орыс тіл білімі маманы және Мәскеу лингвистикалық үйірмесінің негізін қалаушы Роман Якобсонмен кездесті. Структуралық теория мен чех тіліне арналған "Slovo a slovesnost" журналы 1942-1947 жылдар аралығындағы қысқа үзілістен кейін тоқсан сайын жарық көруін жалғастыруда.
Шәкіртақы
Матезидің ғылыми еңбегі академиялық және интеллектуалдық бағыты мен тілдік мәселелерге деген қызығушылығының артуына байланысты әдетте үш кезеңге бөлінеді. Матезиус функционализмді неограммалықтардың тәсіліне қарсы, балама ретінде құрды, олар тілді тұтас жүйе ретінде қарастырмағаны, жазба тілді сөйлеу тілінен артық бағалағаны және тілді жасауда сөйлеушінің/жазушының рөлін назарға алмағаны үшін сынға алды. Карл университетінде Вилем Матезиус семиотика және лингвистика ғылыми-зерттеу және білім беру орталығы мен Прагадағы ағылшын және американдық зерттеулерді дамыту қоры Матезиусты еске алады. Бұл қор ағылшын және американдық зерттеулер кафедрасындағы ең үздік магистрлік және бакалаврлық дипломдық жұмыстарға жыл сайын сыйлықтар тартады.
Сілтеме
Тілді одан әрі жұмыс істеуге қолайлы болу үшін оңайлату қажет. (көзі: Вилем Матезиус: Jazyk, kultura a slovesnost (Тіл, мәдениет және поэтикалық өнер), 1982)