Кіріспе

Вилем Матесиус (3 тамыз 1882 – 12 сәуір 1945) – чех тілшісі, әдебиет тарихшысы және ғылыми жазушы. Ол Прага тілдік шеңберінің негізін қалаушылардың бірі және лингвистикадағы құрылымдық функционализмнің негізін салушы ретінде танылады. Матесиус екі тілдік журналдың бас редакторы болды: «Прага тілдік шеңберінің жұмыстары» (Travaux du Cercle Linguistique de Prague) және «Сөз және көркемдік өнер» (Slovo a slovesnost), сондай-ақ үшінші журнал – «Жаңа Афинейумның» (Nové Athenaeum) негізін қалауға қатысты. Оның осы журналдарда және басқа да жарияланымдарында ағылшын әдебиетінің тарихы, синтаксис, чех стилистикасы және мәдени-қоғамдық қызмет сияқты тақырыптар қамтылған. Тіл білімі саласындағы еңбегінен бөлек, 1912 жылы ол Карл университетінде ағылшын филологиясы кафедрасын ашты, ол Чехия жеріндегі алғашқы осындай кафедра болды. Оның туысы Бохумил Матесиус – ақын және аудармашы. Вилем Австрия-Мажарстан империясының (қазіргі Чехия) Шығыс Богемиядағы Пардубице қаласында дүниеге келген. 11 жасында оның отбасы батысқа, Колин қаласына көшіп келді. Ол классикалық гимназияда оқыды және тілдерді зерттеуге ерекше қызығушылық танытты, латын, грек, неміс және француз тілдерін, сондай-ақ ана тілі – чех тілін үйренді. Ол өздігінен итальян және орыс тілдерін үйреніп, пастор Ченек Душекпен ағылшын тілінен жеке сабақтар алды. 1908 жылы Матесиус Ружена Моравковаға үйленді, олардан Вилем (Вилик атымен белгілі) деген ұл туды. 1933 жылы Моравкова кездейсоқ операция кезінде қайтыс болды. Одан кейін Матесиус оның қарындасы Антонияға үйленді. Он жыл өткен соң, 1932 жылы, оған омыртқа туберкулезі диагнозы қойылды, нәтижесінде ол бір жарым жыл (1932–1933) төсекке жатты.

Прагадағы топпен жұмыс

Матезиус алғаш рет 1920 жылы Прагаға келгеннен кейін көп ұзамай ықпалды орыс тіл білімі маманы және Мәскеу лингвистикалық үйірмесінің негізін қалаушы Роман Якобсонмен кездесті. Структуралық теория мен чех тіліне арналған "Slovo a slovesnost" журналы 1942-1947 жылдар аралығындағы қысқа үзілістен кейін тоқсан сайын жарық көруін жалғастыруда.

Шәкіртақы

Матезидің ғылыми еңбегі академиялық және интеллектуалдық бағыты мен тілдік мәселелерге деген қызығушылығының артуына байланысты әдетте үш кезеңге бөлінеді. Матезиус функционализмді неограммалықтардың тәсіліне қарсы, балама ретінде құрды, олар тілді тұтас жүйе ретінде қарастырмағаны, жазба тілді сөйлеу тілінен артық бағалағаны және тілді жасауда сөйлеушінің/жазушының рөлін назарға алмағаны үшін сынға алды. Карл университетінде Вилем Матезиус семиотика және лингвистика ғылыми-зерттеу және білім беру орталығы мен Прагадағы ағылшын және американдық зерттеулерді дамыту қоры Матезиусты еске алады. Бұл қор ағылшын және американдық зерттеулер кафедрасындағы ең үздік магистрлік және бакалаврлық дипломдық жұмыстарға жыл сайын сыйлықтар тартады.

Сілтеме

Тілді одан әрі жұмыс істеуге қолайлы болу үшін оңайлату қажет. (көзі: Вилем Матезиус: Jazyk, kultura a slovesnost (Тіл, мәдениет және поэтикалық өнер), 1982)