Кіріспе

12 ғасырдағы ағылшын дворяны Джеффри де Мандевилл II, Эссекстің 1-ші графы (1144 жылдың қыркүйегінде қайтыс болды) Англия королі Стивеннің билігі тұсындағы маңызды тұлға болды. Оның өмірбаяуын жазған 19 ғасырдағы тарихшы Дж. Х. Раунд оны «Стивеннің билігіне тән феодалдық және анархиялық рухтың ең толық және типік бейнесі» деп атады. Бұл сипаттама кейінгі 20 ғасырда пікір таласына түсті.

Ерте мансап

Ол әкесі Вильгельмнің орнын 1129 жылға дейін, мүмкін 1116 жылы иеленді. Эссекстегі отбасылық мұраның маңызды бөлігі патшаның бақылауында болды. Вильям патшаға қарыз болған, бәлкім, 1101 жылы Генрих I Лондон мұнарасын басқарған кезде маңызды саяси тұтқын Ранульф Фламбардтың қашуына байланысты салған үлкен айыппұлдың нәтижесінде. Сондай-ақ, король Джеффридің анасының әкесі Эудо ле Дапифердің иелігіндегі кең байлықты иеленді, оған Джеффри талап еткен. 1135 жылы Генрих I қайтыс болғаннан кейін Англия тағы үшін күрескен екі үміткердің тағдыры өзгерген кезде Джеффри Эудоның жерлерін және әкесінің лауазымдарын алды. Ол бастапқыда Стефанды қолдады, ол 1140 жылы (көп болжам бойынша, сол жылдың мамыр айында) оны Эссекс графы етіп тағайындады. 1140 немесе 1141 жылға қарай король Стефан оған Эссекстегі кірісті мол әкелетін иеліктерін қайтарды. Ол Уолденде (Эссекс) бенедиктин монастырын (кейін Уолден аббаттығы) құрды және онда қамал салды. Ол сондай-ақ әкесі Джеффри де Мандевилл I құрған Беркширдегі Хёрли монастырына да үлес қосты. 1141 жылдың басында Линкольнде Стефан жеңіліске ұшырап, тұтқындалғаннан кейін граф Джеффри, көптеген барондар сияқты, Стефанның қарсыласы, император Матильданы өзінің егемен ханымы деп мойындады. Ол оның Тауэрді күзету құқығын растады, әкесі патшаға алған үлкен қарызын кешірді, оған Эудо ле Дапифердің нормандық жерлерін берді және оны Эссекс, Гертфордшир, Миддлсекс және Лондонның шерифі етіп тағайындады. Стефан сол жылдың желтоқсан айында босатылғаннан кейін граф Джеффри бұрынғы адалдығына қайта оралды. Патша Стефан мен император Матильдадан алған хаттардың мерзімі туралы ғалымдар арасында көп пікір-таластар болды. Бұл құжаттардың реті мен уақытына байланысты, Джеффри бірін-бірі пайдалану арқылы қалауын орындаған, немесе оның қолдауына таққа талапкерлер ұмтылған болуы мүмкін. Король 1143 жылы графты тұтқындады және өлім жазасымен қорқытып, Джеффри Плеши және Сафрон Уолден қамалдарын, сондай-ақ Лондон мұнарасын Стефанға тапсырды. Бұған жауап ретінде граф Джеффри көтеріліс бастады.

Заңсыз іс-әрекет және өлім

1143-1144 жылдары граф Джеффри фен аймағында көтерілісші және қарақшы ретінде әрекет етіп, Ели аралын және Рамзи аббаттығын өзінің бас штабы ретінде пайдаланды. Ол король Стефеннің қоршауында болды және 1144 жылдың қыркүйегінде Бервелл қамалына шабуыл жасағанда, шайқаста алған жебе жарақатынан көз жұмды. Ол діннен шеттетілген күйде қайтыс болғандықтан, алғашқыда ол негізін салған Вальден аббаттығында жерленуіне рұқсат берілмеді. Қорғасынға оралған денесі ақыры Лондон Темплиерлері қауымына табысталды және Лондон Темплиер шіркеуінде жерленді. Оның ұлы Джеффри III оның ескерткішін шіркеу еденіне орнатуды тапсырды, ол бүгінге дейін сақталған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Темплиер шіркеуі бомбалаудан қирады, ал оның жерлеу жерлері қарақшылар тарапынан тоналды. Көптеген табыттар қиратылып, сүйектер еденге шашыратылды, ал Джеффри де Мандевилльдің бас сүйегі ұрланды, күдік жеке коллекционерге түсті.

Маңыздылығы

Оның мансабы бірнеше себеппен қызығушылық тудырады. Патша Стивен мен императрица Матильдадан алған жарлықтары ағылшын барондарының мұраттарын көрсетеді. Ең маңызды жеңілдіктер – кеңселер мен сот өкілеттіктерін беру болды, бұл Мандевиллді Эссекс және Гертфордшир, Миддлсекс және Лондон аймақтарында толық құқықтары бар вице-корольге айналдырды, бірақ бұл кеңселер мен сот өкілеттіктері оның ата-бабаларының иеленгеніне негізделген. Оның заңнан тыс өмір сүрген кезеңі 1140-1147 жылдардағы азамат соғыстарының ең бір нашар көрінісін көрсетеді, және Мандевиллдің іс-қимылдары Питерборо жылнамасындағы осы кезеңнің көркем суреттемесіне ықпал еткен болуы мүмкін, онда "адамдар Мәсіх пен қасиеттілері ұйықтап жатыр деп ашық айтқан". Ол 1143 жылы Рамзи аббаттығын (Петербороның жанында) басып алып, монахтарды қуды да, Рамзиді қоршаған аймаққа шабуылдар жасау үшін база ретінде пайдаланды, Кембриджді және басқа да кішігірім елді мекендерді тонады.

Неке және ұрпақ

Джеффри Роузе де Верге (шамамен 1110-1167 ж. немесе одан кейін) үйленді, ол Обри де Вер II-нің қызы және Оксфордтың бірінші графының қарындасы болды. Оның төрт ұлы болды: Арнульф/Эрнульф де Мандевилл, заңсыз туған, әкесінің бүлікке қатысуына қолдау көрсетті және граф қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай елден қуылды. Ол Англияға қайтып келді, шамасы Генрих II патшалық кезінде, және оның жартылай бауырлары, 2-ші және 3-ші Эссекс графтары шығарған бірнеше хаттамаларға куә болды. Джеффри III, 2-ші Эссекс графы (1166 ж. қайтыс болды) Генрих II-нің жаңа үсынысымен Эссекс графы атанды. Уильям II, Эссекс графы және Аумале графы (1189 ж. қайтыс болды) Роберт (1189 ж. қайтыс болғанға дейін)

Тарихи фантастика

Джеффридің заңсыз әрекеттері мен Рамси аббаттығын басып алу туралы айтылатын оқиға Эллис Питерстің "Бауыр Кадфаел" кітабының "Төңкергіштің жері" мен "Киелі ұры" атты екі кітабының арқа сюжетіне негіз болады. 1969 жылы жарық көрген "Анархиядағы рыцарь" романында Джордж Шипвей Хамфри де Висделудың өмірін, оның де Мандевильге еріп, ажалға қадам басуын суреттейді. Джеффри де Мандевиль – 1994 жылы Шэрон Кей Пенманның "Христос және оның қасиеттілері ұйықтағанда" тарихи романының кейіпкері.