Иммунитет: қорғаныс қалай жұмыс істейді? Ауруларға төзімділік, иммундық жүйе түрлері (туған және бейімделу), және организмнің қорғаныс механиздері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қолайсыз факторға немесе процеске сезімтал болмау немесе қарсы тұру қабілеті.
State of being insusceptible or resistant to a noxious agent or process
Биологияда иммунитет – қолайсыз факторға немесе процеске, әсіресе патогенге немесе жұқпалы ауруға сезімтал болмау немесе қарсы тұру қабілеті. Иммунитет табиғи түрде пайда болуы мүмкін, немесе бұрынғы әсер ету немесе иммундау арқылы дамиды.
In biology, immunity is the state of being insusceptible or resistant to a noxious agent or process, especially a pathogen or infectious disease. Immunity may occur naturally or be produced by prior exposure or immunization.
Туған және бейімделу
Иммундық жүйеде туа біткен және бейімделетін компоненттер бар. Барлық метазоаларда туа біткен иммунитет кездеседі, иммундық жауаптар: қабыну реакциялары және фагоцитоз. Адаптивті компонентте, "өзіндік" заттардың қатысында "өзіндік емес" заттарды ерекшелей алатын лимфоциттер болады. Шетелдік заттарға реакция этимологиялық тұрғыдан қабыну деп сипатталса, ал "өзіндік" заттарға реакция жасамау иммунитет деп аталады. Иммундық жүйенің екі компоненті "денсаулықты" иммунологиялық тұрғыдан сақталған, ал шетелдік нәрселер қабыну және иммунологиялық жолмен жойылған динамикалық биологиялық ортаны құрайды. "Ауру" пайда болуы, шетелдік нәрсені жою мүмкін болмағанда немесе "өзіндік" нәрсе сақталмағанда болады. Туа біткен иммунитет, сондай-ақ табиғи иммунитет деп те аталады, иммунитеттің жартылай ерекше және кең таралған түрі. Ол патогендерге қарсы бірінші қорғаныс шебі ретінде анықталады, инфекцияның алдын алу және гомеостазды сақтау үшін маңызды жүйелік жауап болып табылады, сондай-ақ адаптивті иммундық жауапты белсендіруге көмектеседі. Ол белгілі бір сыртқы стимулға немесе бұрынғы инфекцияға бейімделмейді, бірақ белгілі бір үлгілерді генетикалық түрде тануға негізделеді. Адаптивті немесе қабылданған иммунитет – антигенге спецификалық лимфоциттер арқылы жүзеге асырылатын, иесінің иммундық жауабының белсенді компоненті. Туа біткен иммунитеттен айырмашылығы, қабылданған иммунитет нақты патогенге өте спецификалық, соның ішінде иммундық есте сақтау қабілетінің дамуын қамтиды. Туа біткен жүйе сияқты, қабылданған жүйе де гуморальдық иммунитет компоненттерін және жасушалық иммунитет компоненттерін қамтиды. Адаптивті иммунитет "табиғи" (инфекция арқылы) немесе "жасанды" (вакцинация сияқты мақсатты әрекеттер арқылы) жолмен қалыптасуы мүмкін. Адаптивті иммунитет "белсенді" немесе "пассивті" деп жіктелуі мүмкін. Белсенді иммунитет патогенге ұшырау арқылы қалыптасады, бұл иммундық жүйенің антиденелер өндіруін қозғайды. Пассивті иммунитет антиденелер немесе белсенді Т-жасушаларының иммунды иесінен (жасанды түрде немесе плацента арқылы) берілуі арқылы қалыптасады; ол қысқа мерзімді болады, сондықтан иммунитетті сақтау үшін күшейткіш дозалар қажет. Төмендегі схема иммунитеттің осы бөлімдерін қорытындылайды. Адаптивті иммунитет әртүрлі үлгілерді таниды. Туа біткен иммунитеттен айырмашылығы, ол патогеннің есте сақтау қабілетімен байланысты. Ежелгі гректер дәуірінде, медицинаның әкесі саналатын Гиппократ ауруларды төрт иісқорықтың (қан, шырыш, сары өт немесе қара өт) бірінің өзгеруіне немесе тепе-теңсіздігіне байланысты деп есептеген. Иммунитет тұжырымдамасының алғашқы жазбаша сипаттамаларын б.з.д. 430 жылы афиналық Фукидид жасаған болуы мүмкін. Ол Афинаға оба келгенде: "аурулар мен өлгендерді сауыққандардың аялы күтімімен қарады, өйткені олар аурудың барысын білді және өздері қорқудан бос болды. Өйткені ешкім екінші рет шалдықпады немесе өлімге ұшырамады". Активті иммунотерапия Понт патшасы Митридат VI-дан (б.з.д. 120-63) бастау алған болуы мүмкін, ол жылан уына қарсы белсенді иммунитетті қалыптастыру үшін улы жыланмен қоректенген жануарлардың қанын ішу арқылы қазіргі заманғы токсоидтық сарысу терапиясына ұқсас әдісті ұсынды. Шамамен 2000 жыл бойы улар аурудың себебі деп есептелді, ал Ренессанс кезінде улануды емдеу үшін митридат деп аталатын ингредиенттердің күрделі қоспасы қолданылды. Бұл трактатты 9 ғасырда ислам дәрігері әл-Рази жазған. Трактатта әл-Рази шешек пен қызылшаның клиникалық көрінісін сипаттайды және осы нақты агенттерге ұшырау ұзақ мерзімді иммунитетті қамтамасыз етеді (бірақ ол бұл терминді қолданбайды). 1882 жылы фагоцитозды ашқан. Луи Пастердің аурудың микробтық теориясымен иммунология ғылымы бактериялардың ауруды қалай туғызатынын және инфекциядан кейін адам ағзасының инфекцияларға қарсы тұру қабілетін қалай алатынын түсіндіре бастады. Пассивті иммунитет дереу қорғаныс береді, бірақ организм есте сақтау қабілетін дамытпайды, сондықтан науқас кейінірек сол патогенмен қайтадан жұқтыру қаупі бар.
The immune system has innate and adaptive components. Innate immunity is present in all metazoans, immune responses: inflammatory responses and phagocytosis. The adaptive component, on the other hand, involves more advanced lymphatic cells that can distinguish between specific "non self" substances in the presence of "self". The reaction to foreign substances is etymologically described as inflammation while the non reaction to self substances is described as immunity. The two components of the immune system create a dynamic biological environment where "health" can be seen as a physical state where the self is immunologically spared, and what is foreign is inflammatorily and immunologically eliminated. "Disease" can arise when what is foreign cannot be eliminated or what is self is not spared. Innate immunity, also known as native immunity, is a semi specific and widely distributed form of immunity. It is defined as the first line of defense against pathogens, representing a critical systemic response to prevent infection and maintain homeostasis, contributing to the activation of an adaptive immune response. It does not adapt to specific external stimulus or a prior infection, but relies on genetically encoded recognition of particular patterns. Adaptive or acquired immunity is the active component of the host immune response, mediated by antigen specific lymphocytes. Unlike the innate immunity, the acquired immunity is highly specific to a particular pathogen, including the development of immunological memory. Like the innate system, the acquired system includes both humoral immunity components and cell mediated immunity components. Adaptive immunity can be acquired either 'naturally' (by infection) or 'artificially' (through deliberate actions such as vaccination). Adaptive immunity can also be classified as 'active' or 'passive'. Active immunity is acquired through the exposure to a pathogen, which triggers the production of antibodies by the immune system. Passive immunity is acquired through the transfer of antibodies or activated T cells derived from an immune host either artificially or through the placenta; it is short lived, requiring booster doses for continued immunity. The diagram below summarizes these divisions of immunity. Adaptive immunity recognizes more diverse patterns. Unlike innate immunity it is associated with memory of the pathogen. In Classical Greek times, Hippocrates, who is regarded as the Father of Medicine, diseases were attributed to an alteration or imbalance in one of the four humors (blood, phlegm, yellow bile or black bile). The first written descriptions of the concept of immunity may have been made by the Athenian Thucydides who, in 430 BC, described that when the plague hit Athens: "the sick and the dying were tended by the pitying care of those who had recovered, because they knew the course of the disease and were themselves free from apprehensions. For no one was ever attacked a second time, or not with a fatal result". Active immunotherapy may have begun with Mithridates VI of Pontus (120 63 BC) who, to induce active immunity for snake venom, recommended using a method similar to modern toxoid serum therapy, by drinking the blood of animals which fed on venomous snakes. For nearly 2000 years, poisons were thought to be the proximate cause of disease, and a complicated mixture of ingredients, called Mithridate, was used to cure poisoning during the Renaissance.) written by the Islamic physician Al Razi in the 9th century. In the treatise, Al Razi describes the clinical presentation of smallpox and measles and goes on to indicate that exposure to these specific agents confers lasting immunity (although he does not use this term). who revealed phagocytosis in 1882. With Louis Pasteur's germ theory of disease, the fledgling science of immunology began to explain how bacteria caused disease, and how, following infection, the human body gained the ability to resist further infections. Passive immunity provides immediate protection, but the body does not develop memory, therefore the patient is at risk of being infected by the same pathogen later.
Табиғи түрде алынған пассивті иммунитет
Ұрық жүктілік кезінде анасынан табиғи түрде пассивті иммунитет алады. Аналық пассивті иммунитет – антиденелермен қамтамасыз етілетін иммунитет. Ананың антиденелері (MatAb) плацента арқылы, плаценталық жасушаларындағы FcRn рецепторы арқылы ұрыққа өтеді. Бұл шамамен жүктіліктің үшінші айында жүзеге асады. IgG – плацентадан өте алатын жалғыз антидене изотипі. Пассивті иммунитет ана сүтіндегі IgA антиденелерінің берілуі арқылы да қамтамасыз етіледі, олар емшектегі нәрестенің ішегіне жеткізіліп, жаңа туған сәби өз антиденелерін синтездемейінше бактериялық инфекциялардан қорғайды. Ана сүтіндегі алғашқы сүт – пассивті иммунитеттің мысалы. Ол сондай-ақ бірнеше түрлі жедел инфекцияларды емдеуде және улануды жоюда қолданылады, бірақ бұл механизм кейінірек ғана анықталды. Бұл типтегі иммунитет белсенді де, бейімделетін де, себебі организмнің иммундық жүйесі болашаққа қарай дайындалады. Белсенді иммунитет көбінесе жасушалық және гуморальдық иммунитеттің екі аспектісін де, сондай-ақ туа біткен иммундық жүйенің қатысуын қамтиды.
A fetus naturally acquires passive immunity from its mother during pregnancy. Maternal passive immunity is antibody mediated immunity. The mother's antibodies (MatAb) are passed through the placenta to the fetus by an FcRn receptor on placental cells. This occurs around the third month of gestation. IgG is the only antibody isotype that can pass through the placenta. Passive immunity is also provided through the transfer of IgA antibodies found in breast milk that are transferred to the gut of a nursing infant, protecting against bacterial infections, until the newborn can synthesize its antibodies. Colostrum present in mothers milk is an example of passive immunity. It is also used in the treatment of several types of acute infection, and to treat poisoning. although the mechanism involved was not discovered until later. This type of immunity is both active and adaptive because the body's immune system prepares itself for future challenges. Active immunity often involves both the cell mediated and humoral aspects of immunity as well as input from the innate immune system.
Табиғи жолмен алынған
Табиғи түрде пайда болған белсенді иммунитет инфекция салдарынан туындайды. Адам тірі патогенге ұшырағанда және біріншілік иммундық жауап қалыптасқанда, бұл иммунологиялық естелікке (жетіліп алынған және туа біткен түрлері) және иммунодепрессияға алып келеді.
Naturally acquired active immunity occurs as the result of an infection. When a person is exposed to a live pathogen and develops a primary immune response, this leads to immunological memory. (both acquired and congenital forms) and immunosuppression.
Гибридтік иммунитет
Гибридтік иммунитет – табиғи иммунитет пен жасанды иммунитеттің үйлесімі. Гибридтік иммунитеті бар адамдарға жасалған зерттеулер олардың қанының SARS-CoV-2 вирусының Бета және басқа да түрлерін ешқашан жұқтырмаған, вакцина салдырған адамдарға қарағанда жақсырақ залалсыздандыра алатынын көрсетті. Сонымен қатар, 2021 жылғы 29 қазанда Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) мынаны мәлімдеді: «Әр түрлі жағдайларда жүргізілген көптеген зерттеулер SARS-CoV-2 вирусымен жұқтығу және вакцинациялаудың екеуі де кем дегенде 6 ай бойы антигендік тұрғыдан ұқсас түрлермен қайта жұқтығу қаупін төмендететінін үнемі көрсетіп келеді. Көптеген иммунологиялық зерттеулер мен эпидемиологиялық зерттеулердің санының артуы бұрын жұқтырған адамдарға вакцина салдыру олардың иммундық жауабын күшейтіп, жұқпалы түрлердің таралуының жоғарылауына қарамастан, қайта жұқтығу қаупін тиімді түрде азайтады».
Hybrid immunity is the combination of natural immunity and artificial immunity. Studies of hybrid immune people found that their blood was better able to neutralize the Beta and other variants of SARS CoV 2 than never infected, vaccinated people. Moreover, on 29 October 2021, the Centers for Disease Control and Prevention (CDC) concluded that "Multiple studies in different settings have consistently shown that infection with SARS CoV 2 and vaccination each result in a low risk of subsequent infection with antigenically similar variants for at least 6 months. Numerous immunologic studies and a growing number of epidemiologic studies have shown that vaccinating previously infected individuals significantly enhances their immune response and effectively reduces the risk of subsequent infection, including in the setting of increased circulation of more infectious variants. "