Кіріспе

Жылдам көз қозғалысы ұйқы мінез-құлқының бұзылуы немесе REM ұйқы мінез-құлқының бұзылуы (RBD) – адамдардың түсіндегі оқиғаларды іс жүзінде қайталайтын ұйқының бұзылуы. Бұл жылдам көз қозғалысы (REM) ұйқы фазасындағы қалыпты емес мінез-құлықты қамтиды. RBD-ның басты ерекшелігі – REM ұйқы кезінде бұлшықет атониясының (яғни, параличтің) жоғалуы (ол кезде паралич қалыпты ғана емес, қажет). Моторлық тежелімнің жоғалуы ұйқыдағы қарапайым мүшелердің қылығынан бастап, күрделі үйлесімді қозғалыстарға дейін алып келуі мүмкін, бұл қозғалыстар күшті болуы және адамға немесе оның жанындағы адамдарға жарақат келтіруі мүмкін. RBD – синуклеинопатияға (әдетте Паркинсон ауруы немесе Леви денелерімен байланысты деменция) өте күшті көрініс болып табылады. Идиопатиялық RBD термині RBD басқа неврологиялық жағдаймен байланысты болмаған кезде қолданылады. Нейродегенеративті аурудың немесе синуклеинопатияның алғашқы белгісі ретінде RBD симптомдары басқа жағдайдың пайда болуына жылдар немесе ондаған жылдар бұрын басталуы мүмкін. RBD-мен ауыратын науқастарда кездесетін басқа симптомдар: моторлық қабілеттің төмендеуі, дене күйі мен қадамның өзгеруі, жеңіл когнитивтік бұзылу, иіс сезудің өзгеруі, түс көрудің бұзылуы, аутономдық дисфункция (ортостатикалық гипотензия, ішек қышымасы, зәр жолдарының мәселелері және жыныстық дисфункция) және депрессия, соның ішінде мидың көпір-медуллярлық сабасындағылар да.

Дифференциалдық

Басқа жағдайлар да RBD-ге ұқсас, себебі адамдарда шамадан тыс ұйқы қозғалысы және қауіпті мінез-құлық байқалады. Мұндай бұзылыстарға РЭМ емес парасомниялар (ұйқыда жүру, ұйқыдағы үрей), аяқтардың мерзімді қозғалыс бұзылысы, ауыр обструктивті ұйқы апноэсі және диссоциативті бұзылыстар жатады. Бірақ мелатонин қауіпсіз балама болып табылады, өйткені клоназепам жағымсыз салдарларға әкелуі мүмкін. РБД-ны нашарлататын және мүмкін болса тоқтату керек препараттар: трамадол, миртазапин, антидепрессанттар және бета-блокаторлар. Науасқа ұйқы кестесін сақтау, ұйқы жетіспеушілігінен аулақ болу және ұйқышылдық белгілерін қадағалау ұсынылады. Емдеуге неврологиялық симптомдарды реттеу және ұйқыға кедергі келтіретін басқа ұйқы бұзылыстарын емдеу кіреді. Ұйқы жетіспеушілігі, алкоголь, кейбір дәрілер және басқа ұйқы бұзылыстары РБД-ны күшейте алады, сондықтан мүмкін болса олардан сақтану керек.

Болжам

РБД-мен ауыратын науқастар ұйықтағанда жарақаттану қаупі жоғары.

Эпидемиология

2017 жылғы деректер бойынша, RBD-нің таралуы жалпы халық арасында 0,5–2% құрайды, ал 60-99 жас аралығындағы адамдардың арасында 5–13% жетеді. Дененің қанау жолымен зерттеу кезінде полисомнография арқылы RBD диагнозы қойылған адамдардың 98%-ында синуклеинопатия анықталады. Карлос Шенк және Марк Махоуолд бастаған Миннесота штатындағы команда 1986 жылы RBD-ді алғаш рет сипаттаған.

Жануарларда

РБД жануарларда, атап айтқанда, иттерде де анықталған.