Лидокаин: Жергілікті анестетик және қолданылуы

Кіріспе

Жергілікті анестетик

| биожетімділік = 35% (ауыз арқылы) 3% (жергілікті)
| белокпен байланысу =
| метаболизм = Бауыр. Жергілікті анестезия үшін немесе нерв блокадаларында қолданғанда, лидокаин әдетте бірнеше минут ішінде әрекет ете бастайды және жарты сағаттан үш сағатқа дейін соқады. Лидокаин қоспаларын теріге немесе шырышты қабықшаларға тікелей қолданып, ауырсынуды басуға болады. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Көрінетін дәрілер тізіміне" кіреді. Ол жалпы қолданыстағы дәрі ретінде қол жетімді. 2021 жылы АҚШ-та бұл 1 миллионнан астам рецепт бойынша ең көп тағайындалған 267-ші дәрі болды.

Жергілікті емізуші зат

Лидокаиннің жергілікті анестетик ретінде тиімділік профилі әсер етудің жылдам басталуымен және орташа ұзақтығымен сипатталады. Сондықтан лидокаин инфильтрация, блок және беткі анестезия үшін қолайлы. Кейде спиналдық және эпидуральдық анестезия үшін бупивакаин сияқты ұзақ әсер ететін препараттарға басымдық беріледі; алайда, лидокаин әсер етудің жылдам басталуының артықшылығына ие. Адреналин артерияларды тарылтып, қан кетуді азайтады және лидокаиннің сіңуін баяулатып, анестезия ұзақтығын шамамен екі есеге ұзартады. Лидокаин – стоматологияда ең көп қолданылатын жергілікті анестетиктердің бірі. Оны емдеу түріне және ауыз қуысының жұмыс істелетін аймағына байланысты түрлі жолдармен, көбінесе нерв блогы немесе инфильтрация ретінде қолдануға болады. Беткі анестезия үшін эндоскопиялар, интубациялар және т.б. алдында бірнеше препараттарды қолдануға болады. Лидокаин тамшыларын қысқа мерзімді офтальмологиялық процедуралар үшін көзге қолдануға болады. Невропатиялық ауырсыну және тері аударту жерінің ауырсынуын емдеу үшін лидокаиннің жергілікті қолданылуына қатысты алдын ала деректер бар. Жергілікті құрылыс ретінде ерте шығуды емдеуде қолданылады. АҚШ-тың FDA мекемесі белдеулі герпестен туындаған жүйке ауруын басу үшін гидрогельді таспаға 5% лидокаин қосылған жабысқақ трансдермалды пластырьты бекітті. Бұл пластырь басқа да себептерге байланысты, мысалы, қысылған нервтер мен кейбір хирургиялық араласындардан кейін туындаған созылмалы жүйке ауруы үшін де қолданылады.

Жүрек аритмиясы

Лидокаин сонымен қатар 1b класындағы ең маңызды антиаритмиялық дәрі; егер амиодарон қолжетімді болмаса немесе қарсы көрсетілсе, ол қарыншалық аритмияларды емдеу үшін (жедел миокард инфаркты, дигоксинмен улану, кардиоверсия немесе жүрек катетеризациясы үшін) тамырға енгізіледі. Лидокаин осы жағдай үшін дефибрилляция, жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) және вазопрессорлар қолданылғаннан кейін берілуі керек. Миокард инфарктынан кейін профилактикалық дозаны реттеліп беру ұсынылмайды, себебі жалпы пайдасы жеткілікті дәлелденбеген.

Эпилепсия

2013 жылғы жаңа туған нәрестелердің ұстамаларын емдеу туралы шолу, егер фенобарбитал ұстамаларды тоқтатуға көмектеспесе, екінші қатарлы ем ретінде интравенді лидокаин қолдануды ұсынды.

Басқа

Интравеноздық лидокаин инфузиясы сонымен қатар созылмалы ауырсынуды және жедел хирургиялық ауырсынуды емдеу үшін, опиаттарды азайту мақсатында қолданылады. Осы қолданысқа қатысты деректердің сапасы төмен болғандықтан, оны плацебомен немесе эпидуральдық шарамен салыстыру қиын. Ингаляциялық лидокаин жөтелді басу үшін қолданылуы мүмкін, ол жөтел рефлексін азайтуға бағытталған перифериялық әсер көрсетеді. Бұл әдіс интубация жасалуы тиіс науқастардың қауіпсіздігі мен жайлылығын арттыру үшін қолданылуы мүмкін, себебі ол анестезиядан оянғанда жөтелдің пайда болуын және оның трахеяға тигізуі мүмкін зиянды азайтады. 2019 жылғы әдебиеттерді жүйелі шолуы цистоскопиялық процедуралар кезінде ер адамдарда интрауретральді лидокаиннің ауырсынуды азайтатынын көрсетті. Лидокаин, этанол, аммиак және сірке қышқылы сияқты заттар медуза шағуының емделуына көмектеседі, зақымдалған аймақты уыздандырып, одан әрі нематоцисттердің бөлінуін тоқтатады. Гастрит кезінде лидокаиннің тұтқыр ерітіндісін ішу ауырсынды жеңілдетуге көмектеседі.

Артық дозалау

Лидокаиннің артық дозасы жергілікті немесе парентеральды жолмен шамадан тыс мөлшерде берілуінен, балалардың (олар дозаны асыра қабылдауға осал) жергілікті препараттарды кездейсоқ ішке жұтуынан, кездейсоқ ішкі тамырға (тері астына, жұлынға немесе жатыр мойнына емес) инъекция жасаудан немесе косметикалық хирургия кезінде тері астына инфильтрациялық анестезияны ұзақ қолданудан туындауы мүмкін. Мұндай артық дозалар балалар мен ересектерде ауыр улануға немесе өлімге жиі алып келді (жергілікті анестетиктердің жүйелік улануы). Симптомдарына орталық нерв жүйесінің көріністері жатады, мысалы, тілдің ұюы, бас айналу, құлақта шу, көру қабілетінің бұзылуы, құрысулар, сананың төмендеуі, комаға дейін прогрессиялауы, сондай-ақ тыныс тоқтауы және жүрек-қантамырлардың жұмысындағы бұзылулар. Лидокаин және оның екі негізгі метаболитін қанда, плазмада немесе сарысуда анықтауға болады, бұл потенциалды улану құрбандарының диагнозын растауға немесе өлімге әкелген артық дозалау жағдайында сот-медициналық сараптамаға көмектеседі. Лидокаин көбінесе жүрекке қатысты жедел жағдайларда аритмияға қарсы препарат ретінде тамырға жіберіледі. Жергілікті анестезияның уытты әсерін бейтарап ету үшін липидтік эмульсияларды тамырға салу (парентеральды тамақтандыру үшін қолданылады) көбірек таралды.

Артроскопиядан кейінгі гленоумеральды хондролиз

Лидокаиннің көп мөлшерде қолданылуы шеміршектерге уытты әсер етеді және буын ішіне тамшылату артроскопиядан кейін иық буынының шеміршектерінің ыдырауына (хондролизге) алып келуі мүмкін.

Әрекет ету механизмі

Лидокаин нейрондардағы сигналдардың жүргізілуін өзгертеді, осылайша әрекет потенциалының таралуына жауапты нейрондық жасуша мембранасындағы жылдам, вольтажға сезімтал Na+ каналдарының инактивациясын ұзартады. Жеткілікті түрде бұғатталғанда, вольтажға сезімтал натрий каналдары ашылмайды және әрекет потенциалы туындамайды. Сақтықпен дозаны реттеу сезімдік нейрондарды бұғаттауда жоғары дәрежедегі таңдаулылыққа мүмкіндік береді, ал жоғары концентрациялар басқа да нейрон түрлеріне әсер етеді. Осы принцип осы препараттың жүрекке қатысты әсерлеріне де қатысты. Жүргізу жүйесіндегі, сондай-ақ жүрек бұлшық еті жасушаларындағы натрий каналдарын бұғаттау деполяризация шегін көтереді, бұл жүректің аритмияға себеп болуы мүмкін ерте әрекет потенциалын бастау немесе жүргізу мүмкіндігін азайтады.

Фармакокинетика

Инъекция түрінде қолданғанда, әдетте төрт минут ішінде әсер ете бастайды және жарты сағаттан үш сағатқа дейін сақталады. Таралу көлемі 1,1 л/кг-дан 2,1 л/кг-ға дейін, бірақ жүрек жеткіліксіздігі оны азайтуы мүмкін. Шамамен 60-80% альфа-1 қышқыл гликопротеинімен байланысқан күйде қан айналымында жүреді. Ауызға қабылдағандағы биожетімділігі 35%, ал теріге жаққандағы биожетімділігі 3% құрайды. Лидокаиннің жартылай шығарылу кезеңі екі фазалы және көптеген пациенттерде 90 минуттан 120 минутқа дейін созылады. Бұл бауыр функциясының нашарлауы (орташа 343 минут) немесе жүрек жеткіліксіздігі (орташа 136 минут) бар пациенттерде ұзаруы мүмкін. Лидокаин несеппен шығарылады (90% метаболиттер түрінде және 10% өзгермеген препарат түрінде).

Молекулалық құрылым және конформациялық икемділік

Лидокаиннің молекулалық құрылымының негізінде молекуланың гидрофобтық қасиеттеріне үлес қосатын 1,5 диметилбензол ядросын қамтитын липофильді топ жатыр. Лидокаиннің бұл ароматикалық бөлігіне қоса, амид, карбонил және енил топтарынан тұратын алифалық бөлігі де бар. Бұл көп қырлы құрылым молекулаға ерекше қасиеттер мен биологиялық жүйелермен әрекеттесуге қабілеттілікті сыйлайды. Лидокаин конформациялық икемділіктің жоғары деңгейін көрсетеді, нәтижесінде 60-тан астам мүмкін конформерлер пайда болады. Бұл бейімделушілік молекуладағы амид және этил топтарының жоғары тұрақсыздығынан туындайды. Бұл топтар өз орналасуын өзгерте алады, соның салдарынан молекуланың жалпы конфигурациясында маңызды өзгерістерге әкеледі.

Температура мен қысымның пішінге әсері

Лидокаин конформерлерінің суперкритикалық көмірқышқыл газында (scCO2) динамикалық трансформациясы қысым сияқты сыртқы факторларға күшті тәуелді. Осы жағдайлардың өзгеруі ерекше конформацияларға алып келуі мүмкін, бұл молекуланың физикалық-химиялық қасиеттеріне әсер етеді. Бұл өзгерістердің маңызды салдарының бірі – scCO2 қолданып микронизациялау арқылы алынған лидокаиннің бөлшек мөлшері. Молекуладағы амид тобының орнының өзгеруі молекулаішілік және молекулааралық сутекті байланыстардың қайта таралуына себеп болады, бұл микронизациялау процесінің нәтижесіне және түзілген бөлшектердің мөлшеріне әсер етеді.

Тарих

Лидокаин, алғашқы аминоамидтік типтегі жергілікті анестетик (алдыңғылары аминоэстерлер болған), 1943 жылы швед химигі Нильс Лёфгрен тарапынан «ксилокаин» деген атпен алғаш синтезделді. Оның әріптесі Бенгт Лундквист өзіне инъекциялық анестезияның алғашқы тәжірибелерін жасады. Ол сондай-ақ теріге тікелей жабысатын трансдермалды жамылғы түрінде де қолжетімді.

Аттар

Лидокаин – халықаралық тіркелмеген атау (INN), британдық бекітілген атау (BAN) және австралиялық бекітілген атау (AAN), ал лигнокаин – бұрынғы BAN және AAN. Австралияда ескі де, жаңа да атаулар кем дегенде 2023 жылға дейін өнім таңбасында көрсетіледі. Ксилокаин – бұл 2,6 ксилидиннің маңызды синтетикалық құрауышы. «Лигно» префиксі таңдалған себебі, «xylo» грек тілінде «ағаш», ал «ligno» латын тілінде сондай мағынаны білдіреді. «Лидо» префиксі керісінше, дәрінің ацетанилидпен химиялық байланысын көрсетеді. Ол кокаин мен героин сияқты көшедегі есірткілерге қосымша, араластырушы және сұйылтушы зат ретінде қолданылады. Бұл дене шынықтырушылар қолданатын майдың үш негізгі құрамының бірі.

Кокаиндегі зинақорлық

Лидокаин көбінесе кокаинге сұйытқыш ретінде қосылады. Кокаин және лидокаин екеуі де қолданғанда қызыл иектерді ұюға (немесе сезімсіздендіруге) шақырады. Бұл пайдаланушыға кокаиннің сапалы екенін сезіндіреді, бірақ шындығында ол сұйылтылған өнім алады.

Ветеринариялық пайдалану

Ол эмбутрамид пен хлорохинмен қатар, аттар мен итке эутаназия жасауға қолданылатын Tributame ветеринариялық дәрісінің құрамына кіретін компонент.