Кіріспе
NASA-ның "Жекеше" бағдарламасы кезінде пайдаланылған ұшқышсыз ғарыш кемесі "Agena Target Vehicle" (/@//'//dZ//iː//n//@/; ATV), сондай-ақ "Жекеше Агена" мақсатты кемесі (GATV) деп те аталады, NASA-ның "Жекеше" бағдарламасы кезінде орбиталық ғарыш кездесуі және доктау техникасын дамыту мен тәжірибеге салу, сондай-ақ "Аполлон" бағдарламасының айға сапарларын дайындау үшін үлкен орбиталық өзгерістер жасау мақсатында қолданылды. "Жекеше-6" үшін арналған ATV 1965 жылғы 25 қазанда ұшырылғанда сәтсіз аяқталды, нәтижесінде NASA резервтік нұсқасын жасауға кірісті: "Augmented Target Docking Adapter" (ATDA) – доктау нысанасынан және күйін басқару жүйесінен тұратын, бірақ "Agena" орбитасын өзгертуге арналған зымыраны жоқ кішкентай ғарыш кемесі. ATDA 1966 жылғы 17 мамырда екінші ATV ұшырылымы сәтсіз аяқталғаннан кейін "Жекеше-9A" миссиясында бір рет пайдаланылды, алайда ұшыру қаптамасы ажыратылмағандықтан доктау нысанасы ретінде сәтсіз болды.
The Agena Target Vehicle (/@//'//dZ//iː//n//@/; ATV), also known as Gemini Agena Target Vehicle (GATV), was an uncrewed spacecraft used by NASA during its Gemini program to develop and practice orbital space rendezvous and docking techniques, and to perform large orbital changes, in preparation for the Apollo program lunar missions. and had a gross mass at orbital insertion of about
The ATV for Gemini 6 failed on launch on October 25, 1965, which led NASA to develop a backup: the Augmented Target Docking Adapter (ATDA), a smaller spacecraft consisting of the docking target with an attitude control propulsion system but without the Agena orbital change rocket. The ATDA was used once on Gemini 9A after a second ATV launch failure on May 17, 1966, but failed as a docking target because its launch shroud failed to separate.
Операциялар
Әрбір ATV Lockheed Aircraft компаниясы жасаған Agena D-нің жоғары сатысынан және McDonnell Aircraft компаниясы жасаған док адаптерінен тұрды. "Агена" кемесі "Кеннеди мысы" 14-ші ұшыру кешенінен General Dynamics компаниясының Convair бөлімшесі жасаған "Атлас" кемесімен ұшырылды. "Агенаның" алғашқы күйілуі сақинаның лақтырылып, Атлант мұхитынан бөлініп кеткеннен кейін көп ұзамай орын алады. Ascension аралынан екінші күйілу "Агенаны" төменгі шеңберлі орбитаға салады. Доктанғаннан кейін, оң жақ орындықтағы астронавт "Агенаның" қозғалтқыштары мен қозғалтқышын басқара алады. Аэропорттан шығу, капсула мен "Агена" арасындағы 50 фут (15 м) нейлондық арқанды шешіп, "дамбел" конфигурациясында ұшып, "Агена" астронавттардың астында, бақылаусыз режимде қалыптасудың тұрақтылығына гравитациялық әсерді тексеру үшін. Бұл әдіс қазір гравитациялық градиент тұрақтандыру деп аталады. Осыған ұқсас арқан мен бірнеше қозғалтқыш жарылыстарын пайдаланып, екі кеме бір-бірін айналдырады, бұл жасанды ауырлық күші туралы алғашқы сынақ. Өзінің ATV-мен кездесуден кейін, Gemini 10 Gemini 8-ден ATV-мен екінші кездесуді өткізді. Gemini капсулаларынан бөлініп шыққаннан кейін, "Агена" мақсатты көліктері жер бетіндегі бақылау астында миссиядан кейінгі операцияларды орындауды жалғастырды. Мысалы, GATV 5003 "Gemini 8" ғарыштан бөлінгеннен кейін жүйелік сынақтан өтті. Оның негізгі қозғалтқышы тоғыз рет іске қосылып, 5000 команданы орындады, бұл келісімшарт бойынша талаптан асып түседі. Бұл оның басқару және байланыс жүйелерін егжей-тегжейлі бағалауға мүмкіндік берді. Ақырында аппарат шеңберлік ыдырау орбитасына орналастырылды, бұл оның "Gemini 10" миссиясы кезінде байқауын жеңілдетті. Сол сияқты, GATV 5005 "Gemini 10" бөлініп шыққаннан кейін үш орбиталық маневрлер жасады, соның ішінде температураның әртүрлі орбиталардағы әсерін зерттеу үшін түзетулер және 1700 командаларды орындау, олардың кейбіреулері "Gemini 10" ғарыштан жіберілді. (ATDA). Бұл "Gemini" кемесімен доктандыру мойны және "Gemini" қайта кіруді басқару жүйесіне негізделген қозғалтқыш жүйесі. ATDA ұзындығы 10,9 фут (3 м), массасы шамалы. ATDA-ның "Atlas" бустерімен үйлесімділігі туралы бірнеше сұрақтар туындады, өйткені оның массасы GATV-ге қарағанда әлдеқайда төмен болды, бұл ұшыру машинасының аэродинамикасы мен калибрленген параметрлерін жоғалтып жіберуі мүмкін. Алайда, Convair McDonnell-ді бустермен техникалық проблемалар туындамайтынына сендірді. 1966 жылы 17 мамырда екінші GATV ұшыру сәтсіздіктері орын алды, өйткені "Gemini 9" астронавттары Том Стаффорд және Юджин Сернан ұшыруды күтіп, өздерінің платформасында отырды. "Atlas–Agena" бұлтты аспанға бірте-бірте көтеріліп, T+50 секундта көзден таса болды. Бустерді сөндіруден аз уақыт бұрын басқарушы басқарушы бустермен байланыс жоғалғанын хабарлады. Телеметрия "Агенаның" жоспар бойынша T+300 секундта орналасқанын көрсетті. "Агена" сигналды телеметрия тоқтағанға дейін T+436 секундқа дейін жіберіп отырды. Бұлттардың артына жасырылған "Atlas" B 2 қозғалтқышы T+120 секундтан бастап оңға қарай қатты қозғалды және сол күйінде қалып, ұшыру машинасының 216° айналдырып, оны "Кеннеди мысығына" қарай жіберді. Бұл айналу жер бетіне бағыт-бағдар беруді мүмкін емес етті. Багам аралдарындағы радар станциялары оны солтүстікке қарай қарайтын және төмендеп бара жатқан жеріне байлады. BECO-дан кейін көліктің тұрақтылығы біртіндеп қалпына келтірілді, алайда ол жоспарланған ұшу жолынан шамамен 231 ° ауысты. Екі көлік те Атлант мұхитына құлап түсті. "Агенаның" қозғалтқышы іске қосылмады, өйткені тиісті биіктік пен жылдамдыққа қол жеткізілмеген, бұл бағыттау жүйесінің бастау командасын жіберуіне кедергі келтірді. Дәнекердің басқаруын жоғалтудың нақты себебі табылмаса да, телеметрия сервокөшейткіштің шығыс командалық сигналының контурында қысқа тұрақ пайда болғанын көрсетті, бұл итермелеу бөліміндегі криогендік тесіктен туындаған болуы мүмкін. Бұл теорияны T+65 секундтан басталатын аномальды төменгі итермелеу секциясының температурасы растады. Криогендік ағудың көзі анықталмаған. Жердегі бұғаттаманы жоғалту "Atlas-қа" қалыпты қозғалтқыш кесу сигналдарын беруден болдырмады; BECO резервтік акселерометрдің сатысымен, SECO LOX-тің сарқылуынан T + 273 секундта, ал VECO және "Агена" зымыран бағдарламалаушысы шығарған резервтік командадан пайда болды. Ұшуды басқарудан басқа, барлық "Atlas" жүйелері дұрыс жұмыс істеді. Convair ұшыру сәтсіздіктеріне жауапты екенін мойындаған кезде, Lockheed инженерлері "Агенадағы" сервоның сәтсіздіктерін көрсеткен телеметриялық деректер туралы алаңдаушылық білдірді, бұл "Atlas" бұрынғыдай жұмыс істемейтін жағдайда сатының дұрыс жұмыс істейтініне күмән тудырды. Алайда, сәтсіздіктің нақты себебі әскери әуе күштері Мельбурн-Бич, Флоридадағы бақылау камераларымен түсірілген пленканы жариялағанда анықталды, ол "Atlas-тың" құлауын және төмен қарай бағытталғанын көрсетті. Содан кейін "Агенаның" сервоның бұзылуы "Atlas-тың" иондалған шығарындыларынан өткенде болғаны анықталды. "Gemini 9A" миссиясының қайта жадталған ұшыруы 1966 жылдың 1 маусымында ATDA пайдаланылып жоспарланды. Алайда, док адаптерін ұшыру кезінде қорғаған сақина, желімдеме таспасымен дұрыс емес бекітілген арқандардың салдарынан ажыратылмады. "Gemini 9A" 3 маусымда ұшырылды, ал орбитада экипаж ATDA-ның сақинасы жартылай ашылғанын байқады және Стаффорд оны "ашулы аллигатор сияқты" деп сипаттады. Доктандыру мүмкін болмады, бірақ кездесу маневрі оның орнына орындалды.
Ұшу статистикасы
Нысаналы «Жеңіс» миссиясы Іске қосылды Қайта кірді NSSDC ID Орбитадағы жалпы массасы ПікірлерФото GATV 5002 «Жеңіс» 6 25 қазан 1965 15:00:04 UTC 25 қазан 1965 15:06:20 UTC GEM6T N/A «Атлас Агена» ұшырылғанда жарылды. «Жеңіс 6A» орнына «Жеңіс 7» кемесімен алғашқы кездесуге қол жеткізді. GATV 5003 «Жеңіс» 8 16 наурыз 1966 15:00:03 UTC 15 қыркүйек 1967 1966 019A Алғашқы докингке қол жеткізілді, бірақ «Жеңіс» қозғалтқышының істен шығуына байланысты миссия жақын арада тоқтатылды. Кейіннен ATV «Жеңіс 10» миссиясында екінші нысана ретінде пайдаланылды. GATV 5004 «Жеңіс» 9 17 мамыр 1966 15:12:00 UTC 17 мамыр 1966 15:19:00 UTC GEM9TA N/A Орбитаға шыға алмады. ATDA No. 02186 «Жеңіс 9A» 1 маусым 1966 15:00:02 UTC 11 маусым 1966 1966 046A «Агена» зымыраны болмады. Кездесу сәтті өтті, бірақ қоршау ажырауының нәтижесінде докинг мүмкін болмады. GATV 5005 «Жеңіс» 10 18 шілде 1966 20:39:46 UTC 29 желтоқсан 1966 1966 065A «Жеңіс 10» кемесін апогейге дейін жылдамдатты. GATV 5006 «Жеңіс» 11 12 қыркүйек 1966 13:05:01 UTC 30 желтоқсан 1966 1966 080A «Жеңіс 11» кемесін рекордтық апогейге дейін жылдамдатты. Микрогравитация жағдайында жасалма гравитацияның алғашқы демонстрациясы. GATV 5001A «Жеңіс» 12 11 қараша 1966 19:07:58 UTC 23 желтоқсан 1966 1966 103A «Агена» қозғалтқышының кемшілігіне байланысты апогейге жылдамдату жүргізілмеді. Тіркеме эксперименті орындалды.
Танымал мәдениетте
Gemini 8 кемесінің Agenaмен доктанған жері 1998 жылғы HBO мини-сериалы "Жерден Айға дейін" сериалының "Біз мұны істей аламыз ба?" деген 1-ші эпизодында, сондай-ақ 2018 жылғы Нил Армстронгтың өмірбаянына арналған "Бірінші адам" фильмінде көрсетілді. Gemini 8 кемесінің Agenaмен доктанған эпизоды nrgpix компаниясы түсірген "DARKSIDE" атты қысқа ғылыми-фантастикалық драмасында да бейнеленді, бұл фильм 2020 жылғы Лондон ғылыми-фантастикалық кинофестиваліне қатысты.