Кіріспе

Толкиннің Орта жүз жыр жинағындағы кейіпкерлер Туор Эладар және Идриль Селебриндал – Ж.Р.Р. Толкиннің Орта жүз жыр жинағындағы құрастырылған кейіпкерлер. Олар Эарендил Теңізшінің ата-анасы және Эльронд Жарты эльфтің әже-шешесі: олардың ұрпақтары арқылы Нуменорлықтар мен Біріккен Корольдіктің королі Арагорн Элесардың тегіне жетеді. Екі кейіпкер де Толкиннің ерте шығармаларының бірі – Гондолиннің құлауында шешуші рөл атқарады; ол оның кейінгі еңбегі «Сильмариллион» бөлімінің негізін құрады және 2018 жылы жеке кітап ретінде жарық көрді. Туор мен Идрильдің некесі Толкиннің жазбаларында адамдар мен эльфтер арасындағы үш некеден бірі болды. Ғалымдар Туорды грек мифологиясындағы Одиссеймен, рим мифологиясындағы Энеймен салыстырды, ал Идрильдің тағдыры Кассандра мен Троялық Еленаның тағдырларымен теңестірілді.

Шығармалық тарих

Туор Эладар, сондай-ақ Ульмодил ("Ульмоның жарылқаны") деп те аталады, ол Гондолиннің құлдырауының басты кейіпкері. Ол Орта жердің Бірінші дәуіріндегі Адамдардың үшінші үйінің ұлы батыры, Хуор мен Рианның жалғыз ұлы және тағдыры зұлматты Турин Турамбардың туысы. Хуор Гондолиннің патшасы Тургонның шегінуін қорғап тұрғанда, Сансыз Көз Жасының шайқасында, Нирнæтһ Арноэдиада қаза табады. Күйеуінен хабар алмаған Риан қатты қайғырып, далаға қашып кетеді. Оны жергілікті Сұр эльфтер күтіміне алады, және жыл аяғына дейін ол ұл табады, оған Туор деп ат қояды. Бірақ ол оны Эльфтерге тапсырып, жалғыз жасыл қорғанда, Сансыз Көз Жасының шайқасы болған Ажал тауында көз жұмады. 1916-17 жылдары жазылған ерте нұсқасы "Жоғалған әңгімелер кітабында" кездеседі. Толкин "Сақиналар Иесін" 1950 жылдары аяқтағаннан кейін бастаған толық және дамыған әңгіменің бастамасы "Аяқталмаған әңгімелерде" бар. Дегенмен, әңгіме Туордың Гондолинге алғашқы көз тастаған сәтінен әрі кетпейді. Гондолиннің құлауы туралы түпнұсқа әңгімеде Туор "Драмборлег" ("Дүркіреп кескіш") деп аталатын балдақ алып жүреді, ол "бір уақытта тоқмақтай күшті соққы беретін, ал екінші уақытта қылыштай кесетін" еді. Кейінгі жазбаларда Туордың балдағы Нуменорда патшалардың мұрасы ретінде сақталғаны айтылады.

Идрил

Толкин зерттеушісі Мелани Роулз Идрильді Толкиннің туындыларында өз қадамдарын өзі баса білетін әйел кейіпкер ретінде көрсетеді: ол түсінікке жеткен соң, іс-қимылға қабілетті екені байқалады. Tor.com сайтындағы «Ортажердің халқы» сериясында Меган Н. Фонтенот Гондолин құлауы туралы айтылатын оқигада Идрильдің даналығы мен төзімділігін жоғары бағалайды. Фонтеноттың пікірінше, Идрильдің тарихы – «Толкиннің әңгіме айту жолындағы маңызды кезең», себебі ол онда Ортажердің басқа да әйел кейіпкерлерінің іздерін көреді. Гринман Идрильдің оқиғадағы рөлін троялық Кассандра мен Еленамен салыстырып, қарама-қарсы қояды: Троя соғысы туралы екі танымал әйел тұлға. Пайғамбар сияқты, Идриль де алдағы қауіпті сезген, ал Елена сияқты, оның сұлулығы Маэглиннің Гондолинге жасаған опасыздығын тудыруға ықпал етті, бұл соңында оның құлауына және қырып түсуіне әкеп соқты. Керісінше, Гринман Идрильдің Гондолиннен құпия қашу жолын жасау туралы кеңесіне оның халқы құлақ қойғанын, және ол Маэглиннің ұсыныстарын үнемі қабылдамай, Туорға адал болғанын айтады. «Селебриндал» есімі «Күміс аяқ» деген мағынаны білдіреді: «Мифологияның алғашқы эскизінде» (1926 жылғы «Сильмариллионның» бірінші нұсқасы) ол «аяғының ақ болуы үшін» осылай аталыпты; ол Гондолиннің ақ жолдары мен жасыл шалғындарында аяқ киімсіз жүріп, би билеген. Толкин оны осы мәтінде былай сипаттайды: «Ол өте әдемі және бойы биік, жауынгердің бойына жақын, ал шашы алтын бұлақтай». Кристофер Толкин бұл сипаттама Галадриелдің прототипі болуы мүмкін деп санайды. Бұл оқиға «Гондолин құлауы» әңгімесінің ең алғашқы нұсқасында кездеседі, онда «халқы оны күміс аяқты Идриль деп атады, себебі ол әрқашан жалаң аяқ және жалаң баспен жүрді, патшаның қызы болғанымен, тек Айнурдың салтанатында ғана»; содан кейін ол Талцелеб немесе Талтелепта деп аталды. Питер Джексонның Толкиннің Ортажерінің киноға бейімделуінде Идрильдің «Weta Workshop» өндіріс компаниясының түпкілікті өнертабысы – Хадафанг қылышының бастапқы иесі болуы тиіс еді. Оны Идрильдің ұрпақтары Эльронд пен Арвен «Сақиналардың Иесі» және «Хоббит» фильмдерінің кейбір сахналарында қолданады.