Кіріспе

Лойд Миллард Бентсен (11 ақпан 1921 – 23 мамыр 2006) – америкалық саясаткер, Техас штатынан АҚШ Сенатының төрт мерзімді сенаторы (1971–1993) және 1988 жылы Майкл Дукакиспен бірге вице-президенттікке кандидат болған Демократиялық партияның өкілі. Ол сондай-ақ президент Билл Клинтон басшылығымен АҚШ-тың 69-шы қазынашылық министрі қызметін атқарды. Техас штатының Мишн қаласында дүниеге келген Бентсен Техас университетінің құқық факультетін бітіргеннен кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери-әуе күштерінде қызмет етті. Еуропадағы қызметі үшін «Дистинктивті ұшқыш айқасы» медалімен марапатталды. Соғыстан кейін ол 1948 жылдан 1955 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасына сайланды. 1970 жылы Демократиялық партияның Сенатқа алғашқы сайлауында қолданыстағы сенатор Ральф Ярбороны жеңіп, Джордж Бушқа қарсы өткен жалпы сайлауда да жеңіске жетті. 1976, 1982 және 1988 жылдары қайта сайланды және 1987 жылдан 1993 жылға дейін Сенаттың қаржы комитетінің төрағасы болды. Сенатта ол «Жұмыспен қамтылғандардың зейнетақысын қамтамасыз ету туралы» заңның қабылдануына көмектесті және жеке зейнетақы шоттарын құруға атсалысты. Бентсен 1976 жылы Демократиялық партиядан президенттікке үміткер болды, бірақ тиімді ұлттық науқан ұйымдастыра алмады. Демократиялық партияның президенттікке кандидат Майкл Дукакис 1988 жылғы президенттік сайлауда Бентсенді өзінің серігі етіп таңдады, ал республикашылар вице-президент Джордж Буш пен сенатор Дэн Куэйлді ұсынды. 1988 жылғы вице-президенттік пікірсайысында Куэйл өзінің тәжірибесіздігі туралы сұраққа жауап беріп, сол уақытқа дейінгі өзінің қызмет ету мерзімін Джон Ф. Кеннедидің қызметімен салыстырды, бұл Бентсенді Куэйлді кескелеуге әкелді: «Сенатор, сіз Джек Кеннеди емессіз». Дукакис Бентсенді таңдаудың Техас штатын жеңуге көмектесетініне үміттенсе де, республикашылар штатты жеңіп, бүкіл ел бойынша сайлауда да үстемдік танытты. Бентсен 1992 жылы президенттікке үміткер болуды қарастырды, бірақ Перс шығанағындағы соғыстан кейін халық арасында танымал болған Бушқа қарсы тұрудан бас тартты. Билл Клинтон 1992 жылғы жалпы сайлауда Бушты жеңгеннен кейін Бентсенге қазынашылық министрі лауазымын ұсынды. Бентсен Клинтонға төрт жылдық мерзімге қызмет ете алмайтынын айтса да, ұсынысты қабылдады. Қаржы министрі ретінде ол Солтүстік Америка еркін сауда аймағы туралы келісімді ратификациялауға және 1993 жылғы бюджеттік келісім туралы заңды қабылдауға көмектесті. Бентсен 1994 жылдың желтоқсан айында зейнетке шықты, ал оның орнын Роберт Рубин басты. 1999 жылы ол «Еркіндік» президенттік медалімен марапатталды.

Ерте өмір

Бентсен Хидалго округінің Мишн қаласында Ллойд Миллард Бентсен ағаның ("Биг Ллойд" деп аталады) бірінші буын американдық-дандық және оның әйелі Эдна Рут (Колбат) отбасында дүниеге келді. Бентсен ағаның ата-анасы Питер мен Тена Даниядан Оңтүстік Дакота штатының Уайт пен Брукингс қалаларына жақын Арго қалашығына қоныс аударып, фермерлікпен айналысқан; олар көптеген қиындықтарға тап болды, соның ішінде алғашқы үйлері мен мүліктері өрттенуге ұшырады, егін нашарлап, медициналық көмек жеткіліксіз болды. Олардың ұлы жергілікті шаруалар үшін мустангтарды ұстап, бағып үйретумен айналысты, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың сигнал корпусында қызмет етті. Ол Эднамен бірге ата-анасын Техас штатының Шариленд қаласына көшірді. Сол жерде Петер Бентсен Шарилендтің негізін қалаушы Джон Х. Шаридің жер агенті болып жұмыс істеді және көшеттер бақшасын ашты. Ллойд ағасы мен оның інісі Элмер отбасылық бизнеске көмектесті, жер сатып алуға инвестиция салды, "Хидалго округінің алғашқы отарлаушылары мен дамытушылары" атанды және "Техас мақтанышы" цитрус тауарлық белгісінен айтарлықтай табыс тапты. Ағалар Эльза мемлекеттік банкінің директорлары болды; Ллойд аға бірнеше Ұлттық банктерде де директорлық қызмет атқарды, 1944-1946 жылдар аралығында Рио-Гранде аңғарының сауда-өнеркәсіп палатасының президенті болды және Камерон, Идальго, Старр және Вилласи округтерінің бірігуі мен дамуына зор үлес қосты. Екі ағайынды да Бенсен Рио-Гранде аңғарының мемлекеттік саябағына айналған жерді сыйға тартты. Кейіннен қатты суықтан егін нашарлағандықтан туған дау-дамайларға байланысты жерді дамытудан бас тартып, Ллойд аға Хьюстондағы сақтандыру және қаржы холдингі компаниясына 7 миллион доллар инвестициялады, оның ұлы Ллойд кіші 1971 жылы АҚШ Сенатына үміткер болғанға дейін бас атқарушы қызметін атқарды. 1959 жылы Техас губернаторы Аллан Шиверс Ллойд ағаны Техас мемлекеттік күзет резервтік корпусына генерал-майор етіп тағайындады. Ол 95 жасында автокөлік апатынан қайтыс болды. 15 жасында Ллойд кіші Мишн қаласындағы Шариленд орта мектебін бітірді. Ол Американың скауттарынан "Ерекше құрметті скаут" сыйлығын алды. Бентсен Техас университетінің құқық факультетін 1942 жылы LL.B. дәрежесімен бітірді және адвокаттыққа қабылданды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысу үшін әскери қызметке шақырылды. (1950 және 1960 жылдары Америкалық адвокаттар қауымдастығы аккредиттеген құқық мектептері заң факультетіне түсу үшін бакалавр дәрежесін талап ете бастағанда, құқық мектептері LL.B. орнына Juris Doctor дәрежесін беруге көшті. Оның дәуіріндегі көптеген құқық факультетінің түлектері сияқты, Бентсеннің LL.B. дәрежесі J.D. дәрежесімен ауыстырылды.)

Әскери қызмет

Бразилияда барлау жұмыстарында қысқа мерзім қызметтен кейін ол ұшқыш болу үшін оқып, 1944 жылдың басында Италияның Фоггия қаласынан B-24 ұшақтарында 449-шы бомбалау тобымен ұрыс міндеттерін орындауды бастады. 23 жасында ол майор рөліне көтеріліп, 600 адамнан тұратын эскадрильяның басшысы болды, 15 бомбалаушы ұшақ, олардың экипаждары және техникалық қызмет көрсету бөлімдерінің жұмысын бақылады. 1947 жылы әскери қызметтен босатылар алдында подполковник атағына ие болды. Бентсен көптеген қорғалынған нысаналарға, соның ішінде Румыниядағы Плоеști мұнай өндіріс орындарына қарсы отыз бес рет ұшты, бұл нысаналар нацистік соғыс өндірісі үшін өте маңызды болды. 15-ші әуе армиясы, оның құрамында 449-шы бомбалау тобы да болды, өзінің жететін қашықтығындағы барлық мұнай өндірісін жойып, нацистік Германияның отын көздерінің шамамен жартысын жойды. Бентсеннің бөлімі Германия, Италия, Австрия, Чехословакия, Венгрия, Румыния және Болгариядағы байланыс орталықтарына, ұшақ зауыттарына және өнеркәсіптік нысандарға қарсы да ұшты. Бентсен Анцио операциясын қолдау мақсатындағы шабуылдарға қатысты және Францияның оңтүстігіне десант шығаруға дайындық үшін нысаналарға қарсы миссияларды орындады. Ол екі рет атып түсірілді. Бентсенге Әскери-әуе күштерінің ең жоғары наградаларының бірі – "Құрметті ұшу кресі" медалі табысталды, ол ұшу кезіндегі батылдығы мен жетістіктері үшін беріледі. "Құрметті ұшу кресінен" басқа, Бентсенге үш жапырақ кластері бар Әуе медалі де берілді. Бентсен 1950 жылдан 1959 жылға дейін АҚШ Әуе күштерінің резервінде қызмет етті және 1953 жылы полковник атағына көтерілді. (Оның әкесі, Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Техас штатының Ұлттық гвардиясында генерал-майор болып қызмет етті.)

Алғашқы саяси мансап

Соғыстан кейін Бентсен өзінің туған жері Рио-Гранде аңғарына оралды. Ол 1946 жылдан 1955 жылға дейін туған жеріндегі халыққа қызмет етті, бастапқыда Хидальго округінің судьясы болып (әділеттік емес, көбінесе әкімшілік қызмет). 1948 жылы Трумэнның үлкен жеңісімен алғаш рет сайланған ол АҚШ Өкілдер палатасында үш мерзім қызмет етті. Оңтүстік, оның ішінде Техас, көбінесе «сары итті» демократтардың отаны болғандықтан, демократтардың үміткеріне жеңіс – сайлауға тең болды және Бентсенге үш палаталық сайлауының ешқайсысында республикашылар қарсылық көрсетпеді. Ол Палата спикері Сэм Рэйберннің қолдауында болды және керемет покерші ретінде танылды. Бентсеннің сайлау кампаниясы және орталықшыл демократ ретіндегі беделі оны Ярбороның жақтастары ғана емес, сонымен қатар белгілі ұлттық либералдардан да алшақтатты. Шындығында, 1970 жылғы Сенат сайлауында кейнсиан экономисі Джон Кеннет Галбрайт республикалық үміткер, кейін АҚШ өкілі және болашақ президент Джордж Бушты қолдады, егер Бентсен Сенатқа сайланса, ол жаңа, консервативті Техас Демократиялық партиясының символына айналады және Техас либерализмінің ұзақ мерзімді мүдделері Бентсеннің жеңілісін талап етеді деп мәлімдеді. Дегенмен, Бентсен Бушқа қарсы жалпы сайлауда 53,5% дауыспен жеңіске жетті. Батыс Вирджиниядағы бір сайлаушы тіпті оған Дукакиске емес, дауыс берді, Бентсенге президенттік сайлауда бір дауыс берді. Бентсен вице-президенттік теледебатта әріптесі сенатор Дэн Куэйлмен болған ең көп талқыланған сәттердің біріне жауапкер болды. Өзінің тәжірибесі туралы сұраққа жауап берген Куэйл өзінің саяси тәжірибесі Джон Ф. Кеннедидің президенттікке кандидат болған кездегі тәжірибесімен тең екенін мәлімдеді. 67 жастағы Бентсен: «Сенатор, мен Джек Кеннедимен бірге қызмет еттім. Мен Джек Кеннедиді білдім. Джек Кеннеди менің досым еді. Сенатор, сіз Джек Кеннеди емессіз», – деді. Куэйл: «Бұл өте орынсыз болды, сенатор», – деп жауап берді. Бентсен: «Сенің салыстыруың орынсыз, сенатор», – деп қайырды. Питер Голдман мен Том Мэтьюс «1988 жылғы Президенттік іздеу» еңбегінде Куэйлмен болған алмасуға дейін Бентсен науқанның «ұмытылған адамы» болды деп жазды. Содан кейін оның «сұр нығайып тұрғандығы» «басқа үш адамның сұрлығымен салыстырғанда жарқырады». Алайда, Бентсен Кеннедиді қаншалықты жақсы білгеніне қатысты сұрақтар туындады. Кейбіреулер олардың тек таныс екенін айтты. Бентсен жауапты қалай беру керектігін бұрыннан ойластырған, өйткені конгрессмен Деннис Экарт, Бентсеннің репетициясында Куэйлдің рөлін ойнаған, Куэйлдің бұрын өзін Кеннедимен салыстырғанын білгендіктен, оны Бентсеннің дебатқа дайындығына енгізді. Куэйлді сенатор Боб Паквуд дайындаған, өйткені Паквуд Бентсенмен бірге Сенаттың қаржы комитетінде қызмет еткен. Бентсен 1992 жылғы президенттік сайлауда президенттікке үміткер болуды қарастырды, бірақ ол көптеген демократтармен бірге 1991 жылғы Перс шығанағындағы соғыстан кейін Буштың айқын танымалдылығына байланысты бас тартты. 1991-1992 жылдары нашар экономикалық жағдай Буштың сайлаушылар арасындағы беделін төмендетті және ол Билл Клинтонға жеңіліп қалды.

Қаржы министрі

Клинтон кабинетіне қазынашылық министрі болып тағайындалған Бентсен Солтүстік Америка еркін сауда келісімі (НАФТА) мен Тарифтер мен сауда жөніндегі жалпы келісімнің (ГАТТ) Уругвай раундысын қабылдау үшін маңызды республикалық дауыстарды ұтып алуға көмектесті. Бентсен 1994 жылғы қылмыстық заң жобасын және шабуылдық қаруға тыйым салатын федералдық заң жобасын қабылдауда да шешуші рөл атқарды, бұл шабуылдық мылтықтарға уақытша тыйым салды. 1994 жылдың басында Лес Аспин отставкаға кеткеннен кейін Бентсен қорғаныс министрі лауазымына үміткер ретінде қарастырылды. Алайда, бұл жоспар іске аспады және сол кездегі қорғаныс министрінің орынбасары Уильям Перри Аспиннің орнына тағайындалды. 1994 жылдың желтоқсан айының басында Бентсен қазынашылық министрі лауазымынан зейнетке шығатынын мәлімдеді. Сайлау күнінен бұрын ол президент Клинтонмен 1997 жылы Клинтонның алғашқы мерзімі аяқталғанға дейін лауазымда қалуға дайын емес екенін ашық айтқан болатын. Оның орнын Роберт Рубин басты.

Мұра

Жас сенатор ретінде Бентсен ұзақ уақыт тоқтап тұрған зейнетақы реформасы заңына (ERISA) қабылдануына жетекшілік етті, бұл заң американдық жұмысшылардың зейнетақысына федералдық қорғауды қамтамасыз етеді. Ол сондай-ақ жеке зейнетақы шоттарын (IRA) құруды, төмен кірісті әйелдер мен балаларға денсаулық сақтауға қол жеткізуді жақсартуды және шетелдік мұнайға тәуелділікті азайту үшін тәуелсіз мұнай және газ өндірушілеріне салық жеңілдіктерін ұсынды. Оның федералдық қаржыландыруды қамтамасыз етудегі табысын мойындап, Техастағы I-35 және I-45 арасындағы (сәйкесінше Ларедо мен Хьюстон қалалары арасында) АҚШ 59-шы тас жолының 270 мили ресми түрде сенатор Ллойд Бентсен тас жолы деп аталды. Клинтонның экономикалық жоспарының негізгі жасаушысы ретінде Бентсен дефицитті 500 миллиард долларға төмендетуге үлес қосып, Екінші дүниежүзілік соғыстан берігі ең ұзақ экономикалық өсім кезеңін бастады. Оның министрлік қызметі кезінде 5 миллионнан астам жаңа жұмыс орны құрылды. Бұл оқиға Хьюстон қаласының Техас университетінің денсаулық сақтау орталығының құрамындағы Хьюстонның медициналық ауданындағы Файез С. Сарофим ғылыми-зерттеу ғимаратында ресми түрде ашылды. Көрнекті спикерлер қатарында доктор Ченг Чи Ли және Хьюстон қаласының мэрі Билл Уайт болды.