Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дэвид МакРитчи (16 сәуір 1851 – 14 қаңтар 1925) – шотландтық фольклоршы және антиквариатты зерттеуші. Ол, феялар туралы әңгімелердің бастауы, келттер және басқа топтар келгенге дейін Британ аралдарын мекендеген ежелгі халықтардан тарағанын айтқан.
David MacRitchie (16 April 1851 – 14 January 1925) was a Scottish folklorist and antiquarian. He proposed that stories of fairies originated with an aboriginal race that occupied the British Isles before Celts and other groups arrived.
Ерте өмір
Дэвид МакРичи Уильям Доусон МакРичи мен Элизабет Эльдер МакРичидің кіші ұлы болды. Ол Эдинбург қаласында дүниеге келді және Эдинбург Оңтүстік академиясында, Эдинбург институтында және Эдинбург университетінде білім алды. Ол диплом алмаса да, аттестатталған бухгалтер ретінде жұмыс істеуге құқық алды. Оның әкесі Шығыс Үндістан компаниясында дәрігер болған.
David MacRitchie was the younger son of William Dawson MacRitchie and Elizabeth Elder MacRitchie. He was born in Edinburgh and attended the Edinburgh Southern Academy, the Edinburgh Institute and the University of Edinburgh. He did not gain a degree but qualified as a chartered accountant. His father had been a surgeon in the East India Company.
Фольклоршы ретінде еңбек жолы
1888 жылы Макричи цигандардың тарихы мен фольклорын зерттеу үшін «Циган Лора Қоғамын» құрды. Ол сондай-ақ бірнеше фольклорлық қоғамдардың мүшесі болды. 1914 жылы ол Шотландия антиквариаттар қоғамы кеңесіне қосылып, 1917-1920 жылдары вице-президент қызметін атқарды. Ол археологияға деген қызығушылығымен белгілі болды және Эдинбург университетінде археология факультеті үшін лорд Аберкромбидің қаражатын басқарушы болып тағайындалды. Ол Шотландия өнер клубының мүшесі және Философиялық институттың вице-президенті де болды. 1922 жылдан өмірінің соңына дейін Шотландия антропологиялық және фольклорлық қоғамының қазынашысы болып қызмет етті.
In 1888 MacRitchie founded the Gypsy Lore Society to study the history and lore of Gypsies. He was also a member of several folklore societies. In 1914, he joined the Council of the Society of Antiquaries of Scotland, serving as vice president from 1917 – 1920. He was noted for his interest in archaeology, being appointed as a trustee for Lord Abercromby's endowment for an Archaeology department at the University of Edinburgh. He was also a member of the Scottish Arts Club and vice president of the Philosophical Institution. From 1922 until his death, he served as the treasurer of the Scottish Anthropological and Folklore Society.
Әдеби эухемеризм
Дэвид МакРитчи – феялардың эухемеристік тегін қолдайтын көрнекті тұлға, бұл теория 19 ғасырдың басына дейін жететін және британдық фольклорындағы феялардың неолиттік Ұлыбританияда немесе одан да ертерек заманда өмір сүрген тарихи пигмей, карлик немесе аласа бойлы жергілікті халықтың ұрпақтарынан шыққандығын қарастырады.
David MacRitchie was a prominent proponent of the euhemeristic origin of fairies, a theory traceable to the early 19th century that considers fairies in British folklore to have been rooted in a historical pygmy, dwarf or short sized aboriginal race, that lived during Neolithic Britain or even earlier.
Шығу тегі
Макричиді көбінесе британдық феяларға қатысты эухемеристік мектептің негізін қалаушы деп есептейді. Алайда, тарихшы Эдвард Коуэн бұл мектептің алғашқы негізін Макричиден 30 жыл бұрын фольклоршы Джон Фрэнсис Кэмпбелл салғанын көрсеткен. Ешива университетінің ағылшын тілі профессоры Кароль Г. Сильвер эухемеристік феялар теориясын Уолтер Скотттың 1830 жылғы «Демонология туралы хаттар» еңбегінен де ертерек кездестірген. 19-ғасырдың соңында антропологиялық мектептердің пайда болуымен, Эдвард Бернет Тайлор (1871) сияқты белгілі антропологтар феялардың эухемеристік тегін қолдады, бұл олардың шығу тегі туралы діни немесе психологиялық теориялармен тікелей қарама-қарсы болды.
MacRitchie is often credited as being the founder of the euhemerist school regarding British fairies. However, historian Edward J. Cowan has noted that the folklorist John Francis Campbell first founded this school of thought about 30 years before MacRitchie. Carole G. Silver, Professor of English at Yeshiva University has also traced the euhemerist theory of fairies further back to Walter Scott in his Letters on Demonology (1830). With the emergence of anthropological schools in the late 19th century, various renowned anthropologists such as Edward Burnett Tylor (1871) became proponents of the euhemeristic origin of fairies, in direct conflict with the religious or psychological theories of their origin.
Теориясы
MacRitchie әзірлеген феялық эухемеризм британдық фольклорындағы феялардың шығу тегін ұтымды түсіндіруге тырысады және феяларды "кіші кельттік нәсілге дейінгі шағын халықтық естелік" ретінде қарастырады, немесе Тайлор Британияның түпнұсқалық (тас дәуірі) аборигендерінің мүмкін халықтық естеліктері ретінде теориялайды. Макричидің теориясы кейіннен 19-шы ғасырдың аяғында фольклоршылармен "этнологиялық немесе пигмей теориясы" ретінде танылды. Эухемеристік феялар теориясы Макричидің "Традиция куәлігі" (1890) және "Фиандар, феялар және пиктер" (1893) атты негізгі еңбектері арқылы айтарлықтай танымал болды. Алайда, ол негізінен Макричи дәуірінде танымал болған нәсілшіл идеяларға негізделген, кез келген анықталатын (немесе болжамды түрде анықталатын) этнос немесе мәдениетті туа біткен, ерекше белгілері бар жеке нәсіл ретінде қараудың эссенциалистік түсінігі. 19-ғасырдың аяғы мен 20-ғасырдың басында Британияның жұлдызды аборигендерінің "растық" шығу тегі туралы әртүрлі идеялар пайда болды, және бұл болжамдар олар (қазір ескірген этнорастық таңбаларды қолдана отырып) шынайы африкалық "пигмейлер" (Бамбенга, Мбути және Туа халықтарын қамтитын жапқыш термин), "эскимостар" (басқа бір түсініксіз және бүгінде жиі қорқынышты, эксоним Инуиттерді, Юпиктерді және кейде Алеут халықтарын топтастыру) немесе бойы шағын "Жер орталық теңіз нәсілі" болды. Макричи өзінің "Традиция куәлігі" кітабында "Жүні бар нәсіл" (167 бет) деп аталатын тараудың астында олар "саамдықтарға" (бүгінде тағы бір қорлаушы термин, саамдықтар үшін және кейде кеңінен сибириялық халықтарды қамтиды) жақын екенін дәлелдеді. Макричи оларды "эскимостармен" және Шығыс Азияның айнуларымен байланыстырды. Ол британдық аборигендер ерекше "нәсіл" екенін жазды, бірақ олардың өте ұзын сақалдары болғандықтан, былай деп қорытындылады: "біреулер Лэппке немесе эскимоға қарағанда айнуларға көбірек ұқсайтын, бірақ әртүрлі жолдармен тығыз байланысты" (173 бет). Макричидің пікірінше, Британияның жергілікті халқы "квази еуропалық" саамдық-айну-эскимос туысқан нәсіл болды, кішігірім монголоидтық белгілері бар, ол ерте Шотландияның пикттерінің ата-бабалары деп санады, бұған дейін Уолтер Скотт ұсынған көзқарас. Макричи фейлерді пикттермен сәйкестендіру негізінен Бремендік Адамның және Норвегия тарихының ертеректегі жазбаларына негізделген, олар Оркнидің пикттерін "сағыштықта пигмейлерден сәл ғана артық" деп сипаттаған. Макричи сонымен қатар Уолтер Трейл Деннисонның "The Orcadian Sketch Book" (1880) арқылы Шотландиядағы аңыздардағы феялардың үйлерін (әдетте жер астындағы тұрғын үйлер) "Пикттер үйлері" деп сипаттағанын анықтады. Сондықтан ол пиктер сөзбе-сөз британдық фольклорында феялардың негізі деп сенді. "Фиандар, феялар және пиктер" (1893), "Солтүстік тролльдер" (1898) және "Шетланд пен Оркни аборигендері" (1924) шығармаларында Макричи британдық фольклордың феяларын Оркни мифологиясының Финфольгі, Шетланд мифологиясының Троулары, Ежелгі ирланд әдебиетінің Фианнасы және тролльдермен, сондай-ақ скандинав мифологиясының Сварталфар және Сварталфахаймер (эльфтер немесе карликтер)пен сәйкестендіруге тырысты. "Фиандар, феялар және пиктер" кітабында 12-ғасырдағы ирланд қолжазбасы Фианнаны феялармен теңейтін дерек кездеседі, бірақ бұл Макричи дәлел ретінде қолданған бірнеше әдеби көздердің бірі; оның орнына ол филология мен салыстырмалы мифологияға бет бұрды.
Fairy euhemerism, as developed by MacRitchie, attempts to rationally explain the origin of fairies in British folklore, and regards fairies as being a folk memory of a "small statured pre Celtic race", or what Tylor theorised as possible folk memories of the original (Stone Age) aboriginal people of Britain. MacRitchie's theory subsequently became known in the late 19th century by folklorists as the "ethnological or pygmy theory". The euhemeristic theory of fairies became considerably popular through MacRitchie's key works The Testimony of Tradition (1890) and Fians, Fairies and Picts (1893). However, it is largely based on racialist ideas prominent in MacRitchie's era, an essentialist notion of treating any identifiable (or allegedly identifiable) ethnicity or culture as a separate race of humans with innate, distinctive traits. Different ideas surfaced in the late 19th century and early 20th century concerning the "racial" origin of the supposed dwarf aborigines of Britain, and these hypotheses ranged from proposing that they were (using the ethno racial labels of the era, which are now obsolete) real African "Pygmies" (a blanket term encompassing the Bambenga, Mbuti, and Twa), "Eskimos" (another vague, and today often offensive, exonym grouping the Inuit, Yupik and sometimes Aleut peoples), or a short statured "Mediterranean race". MacRitchie himself argued in his Testimony of Tradition, under a chapter subheading entitled "A Hairy Race" (p. 167), that they were somewhat connected to the "Lapps" (another today offensive term, for the Sámi peoples and sometimes more broadly inclusive of related Uralic Siberian peoples), whom MacRitchie also connected with the "Eskimos" and with the Ainu of East Asia. He wrote that the aboriginal British were a distinct derived "race", however, because of their very long beards, concluding: "one seems to see the type of a race that was even more like the Ainu than the Lapp, or the Eskimo, although closely connected in various ways with all of these" (p. 173). In MacRitchie's view, the indigenous population of Britain were thus a "quasi European" Lapp–Ainu–Eskimo related race, with minor Mongoloid traits, whom he considered ancestral to the Picts of early Scotland, a view earlier proposed by Walter Scott. MacRitchie's identification of fairies with Picts was based primarily on the earlier accounts by Adam of Bremen and the Historia Norwegiæ, which describe the Picts of Orkney as "only a little exceeding pygmies in stature". MacRitchie also discovered through The Orcadian Sketch Book by Walter Traill Dennison (1880) that legends across Scotland describe the homes (usually underground dwellings) of the fairies as "Pict's Houses" and so he believed the Picts were literally the basis of fairies in British folklore. In Fians, Fairies and Picts (1893), The Northern Trolls (1898) and The Aborigines of Shetland and Orkney (1924) MacRitchie attempted to further identify the fairies of British folklore with the Finfolk of Orkney mythology, the Trows of Shetland myth, the Fianna of Old Irish Literature, and the Trolls as well as the Svartálfar and Svartálfaheimr (elves or dwarves) of Norse mythology. A 12th century Irish manuscript is found referenced in Fians, Fairies and Picts which equates the Fianna to fairies, but this is one of the few literary sources MacRitchie used as evidence; instead he turned to philology and comparative mythology.
Қолдау
Макричидің фейлерді тарихи тұрғындардың кіші денелі популяциясы ретінде рационализациялауы, 19-ғасырдың соңында фейлердің діни немесе психологиялық тегіне күмән келтірген антропологтардан кең қолдау алды. Грант Аллен, бұл теорияның көрнекті жақтаушысы, «Келттік шолуда» жарияланған Макричидің бұрынғы еңбектерін оқығаннан кейін, феялардың Ұлыбританияның жергілікті халқының, әсіресе неолиттік ұзын қоршақтарды салған халықтың үлгісінде жасалғанына көз жеткізді. Археолог Уильям Бойд Доукинс та Макричидің көзқарастарын қызықты деп тапты, себебі ол «Британиядағы ерте адам және оның үшінші кезеңдегі орны» (1880) еңбегінде Еуропаның (соның ішінде Британияның) жоғарғы палеолиттік мәдениетін түпкі эскимос немесе лапп тайпасы құрған деп есептеді. Бұл көзқарас сол кезде, 1889 жылы Лео Тестут Францияның оңтүстік-батысында «Шанселейд адамын» тапқаннан кейін танымал болды. Алайда, 1930 жылдан кейін ғылыми консенсус «Шанселейд адамының» қалдықтары Кро-Магнонға жататыны туралы келісімге келді. Халықтық әңгімелерде Макричидің фейлерге қатысты эухемеристік көзқарасы нәсілшіл мектепті дамытты, ол феялар мен британдық мифологиядағы эльфтер және гоблиндер сияқты басқа да жандарды арийлерге дейінгі алғашқы халықтардың бейнесі ретінде қарастырды. Бұл пікірді Джон С. Стюарт Гленни, Лоуренс Уодделл және Альфред Корт Хэддон ең батыл түрде ұсынды. Хэддонның сөзімен айтқанда: «Халықтық ертегілер – темір ғасырындағы адамдардың қола ғасырындағы және неолит ғасырындағы адамдармен болған қақтығыстары туралы айтқан әңгімелері». Хэддон мен Уодделлдің пікірінше, британдық халықтық әңгімелердегі феялар немесе басқа да жандар Британияның неолиттік тұрғындарына негізделген. Макричидің көзқарастарын қарастырған, қолдаған немесе мақтаған фольклоршылардың қатарында Лоуренс Гомм де болды, ол 1892 жылы «Фольклордағы этнология» атты еңбегін жариялады, онда фольклордың жаулап алынған немесе ығыстырылған жергілікті халықтардың күшті нәсілдік тарихын сақтағанын дәлелдеді. Фолклоршы Чарльз Г. Лиланд, Макричидің «Дәстүрдің куәлігі» (1890) кітабына жағымды пікір жазып, былай деді: «Бұл кітап әрбір фольклоршы үшін ерекше қызығушылық тудыруы керек, әсіресе оның тақырыбы мен оны талқылау тәсіліне байланысты».
MacRitchie's rationalisation of fairies, as having their basis as a historical population of diminutive size, won over much support from anthropologists from the late 19th century who questioned the religious or psychological origin of fairies. A notable proponent of the theory who had read MacRitchie's earlier works published in the Celtic Review was Grant Allen, who became convinced that fairies were modelled on an indigenous population of Britain, specifically the Neolithic long barrow makers. The archaeologist William Boyd Dawkins found MacRitchie's views also appealing, since in his Early Man in Britain and His Place in the Tertiary Period (1880) he considered Upper Paleolithic culture across Europe (including Britain) to have been founded by a proto Eskimo or Lapp race, a view at the time which was popularised after the discovery of "Chancelade Man", in southwestern France by Leo Testut in 1889. Scientific consensus after the 1930s, however, agreed that the remains of "Chancelade Man" were Cro Magnon. Within folklore, MacRitchie's euhemeristic view of fairies developed a racialist school which considered that the fairies and other beings such as elves and goblins of British myth represented primitive pre Aryans, a view proposed most notably by John S. Stuart Glennie, Laurence Waddell, and Alfred Cort Haddon. According to Haddon: "fairy tales were stories told by men of the Iron Age of events which happened to men of the Bronze Age in their conflicts with men of the Neolithic Age". In both Haddon's and Waddell's view, the fairies or other beings of British folklore were based on the Neolithic inhabitants of Britain. Among folklorists who considered, supported, or praised MacRitchie's views were Laurence Gomme, who in 1892 published Ethnology in Folklore, which argued folklore preserved a strong racial history of conquered or replaced indigenous peoples. The folklorist Charles G. Leland, who positively reviewed MacRitchie's book The Testimony of Tradition (1890), wrote "The book should be of exceptional interest to every folk lorist, both on account of its subject matter and also on account of the manner in which it is treated".
Сын
Макричидің феялар туралы теориясы феялардың діни немесе психологиялық тегін жақтағандардың сынына ұшырады. Уолтер Эванс Венц «Келттік елдердегі ертегілік сенім» (1911) еңбегінде Макричидің теориясын қатты сынады. Бұл Макричиді «Celtic Review» журналында жарияланған бірнеше мақаласында осы сынға жауап беруге мәжбүр етті (қазан 1909, қаңтар 1910). Бірақ, көбінесе Макричидің пиктер – жәндік немесе аласа бойлы халық деген теориясы қабылдауға қиын болды. Көптеген тарихшылар сол кезде Маккензидің «пигмей пиктер» теориясын қабылдамады. Мысалы, Т. Райс Холмс Макричидің талаптарын келекеледі, оларды екіұшты және негізсіз деп есептеді, себебі археологиялық дәлелдер «бұл елде неолитке дейінгі немесе тіпті тарихқа дейінгі пигмейлер болған» дегенді растамады. Сыншылар Макричидің мифологияға қатысты мәлімдемелерінде қателер іздеуге тырысты; мысалы, Эванс Венц ирланд мифологиясындағы Фианна кейде «алқыштар» деп сипатталатынын атап өтті. Макричи өзінің жазбаларында осы сынды мойындады, бірақ оны жоғалып өтуге және шешімдер ұсынуға тырысты:
MacRitchie's theories of fairies sparked criticism from proponents of the religious or psychological origin of fairies. Walter Evans Wentz strongly criticised MacRitchie's theory in his The Fairy Faith in Celtic Countries (1911). This prompted MacRitchie to respond to such criticisms in several articles published in the Celtic Review (October 1909, January 1910). It was mostly however MacRitchie's theory that the Picts were a dwarf or short statured race which was strongly rejected. Most historians of the day rejected Mackenzie's "Pygmy Pict" theory. T. Rice Holmes, for example, mocked MacRitchie's claims, considering them eccentric and baseless since no archaeological evidence had ever proven of a "race of pre neolithic or even prehistoric pygmies existed in this country". Critics attempted to pick holes in MacRitchie's claims on mythology; for example, Evans Wentz noted that the Fianna of Irish myth are sometimes described as "giants". MacRitchie acknowledged these criticisms in his own writings but attempted to work around them and provide solutions:
Фиандарды жәндіктер нәсілі ретінде қарастыра отырып, олардың «алқыштар» деп те аталатынын естен шығармаймын. Бірақ олардың алып денелі болған деген жорамал, олар туралы барлық дәлелдерге де, «алқыштар» сөзінің жиі жабайы немесе үңгірде тұратын адамды білдіру үшін қолданылуына да қайшы келеді. Сондықтан Макричидің пікірінше, ирланд аңыздары мен фольклорлық әңгімелерде Фианнаны «алқыштар» деп сипаттау – олардың мөлшерін емес, жабайы мінезін бейнелеу үшін қолданылған сөздік қуаттылық еді. Бұл идея кейіннен «Гельдік дәстүрдегі жабайылар» (1920) еңбегінде кеңінен жазылды, бірақ замандас фольклоршылар оны жақсы қабылдамады. Дегенмен, Макробий сияқты ежелгі авторлар Макричидің «мифологиядағы алқыштар» дене бітімінен емес, әрекеттерінен жамандыққа толы болған деген сенімін бөлісті. Макричидің сөзіне қарағанда, пиктердің «екі» руы болған: біріншісі – байырғы қара лапп немесе айну руы, ал кейінірек оларға шабуыл жасаған ақ терілі, қызыл шашты топ – каледониялықтар деп саналды.
In regarding the Fians as a race of dwarfs, I do not overlook the fact that they are also spoken of as "giants." But to assume them to have been of gigantic stature is both totally at variance with the bulk of the evidence regarding them, and at variance with the fact that the word "giant" has very frequently been used to denote a savage, or a cave−dweller. Therefore, in MacRitchie's view, the Irish myths and folkloric accounts which describe the Fianna as "giants" only did so in a non literal figurative sense to describe their savage nature, not size. This idea was later expanded upon in his The Savages of Gaelic Tradition (1920) yet was not well received by contemporary folklorists. However, ancient authors such as Macrobius shared MacRitchie's beliefs that the "giants" of mythology were not giants in size, but huge in impiety (or their primitiveness). According to MacRitchie there were also "two" Pictish races, the former were the aboriginal dark Lappish or Ainu race, while a later white skinned, red headed group invaded them, who he considered the Caledonians.
Цигандардың ағылшын тегі
"Ежелгі және қазіргі британдықтар" еңбегінде Макричи сиғандардың шетелдік тегі болмағанын, керісінше, көшпелі өмір салтын сақтап қалған, ал көпшілігі отырықшылыққа көшкен британдықтардың консервативті бөлігі болғанын айтты.
In his Ancient and Modern Britons, MacRitchie claimed that the Gypsies were not of foreign origin, but were in fact the more conservative element of the native British population who had retained their nomadic way of life while the majority adopted a settled lifestyle.