Кіріспе

Құс түрі

Қара арқалы шағала (Larus marinus) – шағалалар тұқымдасының ең ірі өкілі. Корнелл орнитологиялық зертханасы оны "Атлантикалық жағалаудың патшасы" деп сипаттайды, ол өте шабуылшыл аңшы, қарақшы және қоқыс жеуші. Ол Еуропа мен Солтүстік Америка жағалауларында және Солтүстік Атлантикадағы аралдарда көбейеді, көбінесе қозғалмайды, бірақ кейбіреулері оңтүстікке немесе ішкі аймаққа, үлкен көлдер мен су қоймаларына көшеді. Ересектегі қара арқалы шағаланың басы, мойны және төменгі жағы ақ, қанаттары мен арқасы қою сұр, аяқтары қызғылт, тұмсығы сары болады.

Таксономия

Үлкен қара арқалы шаңқырауы Карл Линнейдің 1758 жылғы "Systema Naturae" кітабының 10-шы басылымында сипатталған көптеген түрлердің бірі болды және ол әлі күнге дейін бастапқы атауын – Larus marinus – сақтап келеді, яғни "теңіз шаңқырауы". Бұл атау Линнейдің таксономиясынан бұрын пайда болған, өйткені Каролус Клюзиус оны Larus ingens marinus деп атаған.

Сипаттама

Бұл – әлемдегі ең үлкен шаңқай, ол көкбас шаңқайдан (Larus argentatus) әлдеқайда ірі. Бұл түрдің мөлшеріне Паллас шаңқайы (Ichthyaetus ichthyaetus) және ақшаңқай (Larus hyperboreus) сияқты басқа да бірнеше шаңқай жақын келеді. Олар ұшып бара жатқан кішірек құстарды да аулайды, көбінесе көші-қон кезінде шаршағанда оларды ұстап, бірден жұтып қояды. Көптеген тағамдар, соның ішінде балықтардың көпшілігі және тіпті басқа шаңқайлар да тұтас жұтылады. Егер тағамды бірден жұту қиын болса, оны мүңкіп, бөліктерге ажырағанша шайқап отырады. Басқа шаңқайлар сияқты, олар моллюскаларды немесе жұмыртқа сияқты қатты қабықтары бар тағамдарды аулағанда, оларды ауаға көтеріп, жартастарға немесе қатты жерге тастап, қабығын жарып алады. Жеміс-жидектер мен жәндіктер сияқты басқа тағамдар да қолжетімді болғанда жейді. Олар оңай қолжетімді тағам көздерін, соның ішінде теңіздегі қайықтармен жасалған жемдерді қуана пайдаланады. Олар шебер ұрлықшылдар, басқа құстар аулаған балықтарды және басқа да жемдерді оңай тартып алады, ал басқа шаңқайлармен кездескенде үстемдік танытады. АҚШ-тың Мэн штатындағы шаңқай колонияларында көкбас шаңқайлар (L. smithsonianus) кейде ұялардағы және жас шаңқайларға шабуыл жасайды, бірақ көп жағдайда олардың аулауын қара арқалы шаңқайлар дереу ұрлап алады. Норвегиядағы бір зерттеуде аққұйрықты бүркіт үшін ең көп ауланатын бесінші жануар қара арқалы шаңқай болды. Сондай-ақ, қара арқалы шаңқайдың ақбас бүркітпен әуеде шайқасып, оларға шабуыл жасап, қуғандарын байқаған. Шотландияда үлкен сква (Stercorarius skua) екінші немесе үшінші жылғы қара арқалы шаңқайды өлтіруге тырысқанда, бұл оқиға фильмге түсірілді.