Кіріспе

Утагава мектебі (歌川派) – Утагава Тоёхару құрған укиё-э мектептерінің бірі. Бұл кезеңнің ең ірі укиё-э мектебі болды. Басты стильдері – биджин га (әдемі әйелдер) және уки-э (перспективалық сурет). Тоёхарудың шәкірті Тойокуни I, Тоёхарудың қазасынан кейін мектептің жетекшісі болды және 19 ғасырдың соңына дейін ең танымал және ықпалды ағаштан жасалған гравюра мектебіне айналдырды. Хиросиге, Кунисада, Куниёши және Йошитоси – Утагава мектебінің оқушылары. Бұл мектептің сәттілігі соншалықты жоғары болды, бүгінде сақталған укиё-э гравюраларының жартысынан астамы осы мектепке тиесілі. Мекептің негізін қалаушы Тоёхару жапон өнерінде жаңашылық болған батыс стиліндегі терең перспективаны енгізді. Оның тікелей ізбасарлары Утагава Тойохиро мен Тойокуни Тоёхарудан гөрі батыл әрі сезімтал стильдерді қабылдады және әртүрлі жанрларда жұмыс істеді – Тойохиро пейзаждарда, ал Тойокуни кабуки актерлерінің гравюраларында. Кейінірек мектеп суретшілері жауынгерлік гравюралар мен мифтік пародияттар сияқты басқа жанрларға маманданған.

Утагава мектебі және мұрагерлік өнер есімдері

Жапондықтардың дәстүрі бойынша, табысқа жеткен шәкірттері өз ұстаздарының есімін қабылдаған. "Татсунори но Мару" деген герб, бір сызық қосылған осыған ұқсас пішінде, тек Мунеяның ұстазы мен оның жұмыскерлері ғана қолданған. Келесі ұстазды үлкен Утагава Ичимон әулетінің кеңесінде шешкен. Ұстазды негізінен тұлғалық қасиеттері мен Укиё-э өнеріндегі шеберлігі бойынша таңдаған. Дегенмен, дәрежесі жоғары болған сайын, таңдалу ықтималдығы да арта түсетін. Осы әулеттік гербты пайдаланатын үйлерде шоғуннан келген гербтер сияқты сыйлықтар да болған. Утагава Казумон суреттің эстетикалық құндылығына ғана назар аудармай, өзін "суретші" деп атап, халықпен жақын байланыс орнатуға тырысқан.

Шыға-и

Шитае суреттері қазірге дейін қолданылып келеді, суретшінің шешіміне қарай, әртүрлі қағаздарға жасалған дөңгелек сызбалар мен нақтырақ бояумен салынған суреттер түрінде, түзетулермен немесе түзетулерсіз. Сонымен қатар, түпкі сурет кесіліп тасталғандықтан, қалғандары шитае-нің эскиздері немесе көшірмелері болады. Бұл мәселе бойынша тағы да зерттеулер жүргізілуі керек, алайда Утагава мектебінің үлкен жетістіктерінің және көптеген суретшілерді қамтамасыз ету қабілетінің бір себебі – 19 ғасырдағы гравюра шеберханасының ұйымдастырылуы еді. Қызығы, сол кездегі шебер гравюрашылардың санатына назар аудару олардың мәртебесі мен сатуын арттырып, олардың шәкірттерін де қолдады.