Кіріспе

Жоғарғы жақ сүйектің жұмсақ бөлігі

Жұмсақ таңдай (сонымен қатар, жапырақша, таңдай жапырақшасы немесе бұлшықетті таңдай деп те аталады) – сүтқоректілерде ауыздың жоғары жағының артқы бөлігін құрайтын жұмсақ тіндер. Жұмсақ таңдай – ауыздың таңдай бөлігінің бір бөлігі, ал екінші бөлігі – қатты таңдай. Жұмсақ таңдай ауыздың алдыңғы бөлігіндегі қатты таңдайдан сүйек болмауымен ерекшеленеді.

Функция

Жұмсақ таңдай қозғалмалы, шырышты қабықпен қапталған бұлшық ет талшықтарынан тұрады. Ол жұту кезінде мұрын жолдарын және тыныс жолдарын жабуға жауапты. Шашырау кезінде, шығарылған заттың бір бөлігін ауызға бағыттап, мұрын жолын қорғайды. Адамдарда, тілше жұмсақ таңдайдың соңынан төңкеріледі. Тілшеге немесе жұмсақ таңдайдың ұшына тию көптеген адамдарда күшті құсу рефлексін тудырады.

Сөйлеу

Тілдің ортаңғы бөлігі (доры) жұмсақ таңдайға тиіп шыққан сөйлеу дыбысы – веляр дауысы деп аталады. Сөйлеу кезінде жұмсақ таңдай кері тартылып, көтерілу арқасында ауыз қуысы (ауыз) мұрын қуысынан бөлінеді, осылайша ауыз арқылы естілетін дыбыстар пайда болады. Егер бұл бөліну толық болмаса, ауа мұрыннан шығып, сөйлеу мұрынды естіледі.

Модельдеу

Жұмсақ ауыздың микроқұрылымында әртүрлі бағытталған талшықтар орналасқан, олар біркелкі емес бетті және біркелкі емес тығыздық таралуын құрайды. Тін вискоэластикалық, сызықтық емес және талшықтар бағытында анизотропты деп сипатталады. Яс модулінің мәні жұмсақ ауыздың артқы бос жиегінде 585 Па-дан басталып, жоғарғы жақ сүйегіне жалғасқан жерде 1409 Па-ға жетеді. Бұл қасиеттер Hotz Plate сияқты түзетуші ортопедиялық құралдардың жарық тесігіне (көмейшеге) тигізетін әсерін анықтауда пайдалы. Екі жақты және бір жақты жарық тесігінің геометриялық айырмашылықтарын жақсырақ түсіну үшін оның даму және түзету барысында сандық талдаулар жүргізілді. Қалыпты жұмсақ ауыз және жарық тесігі арасында ортақ, салыстыруға болатын нүктелерді табу қиын болса да, альвеолалық қырдың қисықтық дәрежесі, екі және үш өлшемді беттік ауданы және альвеолалық қырдың еңістігіндегі айырмашылықтарды бағалау үшін талдамалық әдістер әзірленді. Шектеулі элементтер талдауы жұмсақ ауыздың кеңеюі мен қозғалысын тиімді модельдеуді көрсетті. Сондай-ақ, бұл түзетуші ортопедиялық құралдар мен жарық тесігінің бас-бет сүйектеріне тигізетін әсерін бағалау үшін тиімді құрал болды.

Ауру

Жұмсақ ауыздың патологиясы шырышты қабықша зақымдануларын, мысалы, пемфигус вульгарис dsg 3, герпангина және көшпелі стоматит, сондай-ақ туа біткен ауыз жарығы және тілше жарығы сияқты бұлшықеттік жағдайларды қамтиды. Жұмсақ ауыздағы петехиялар көбінесе стрептококк фарингитімен байланысты, сондықтан бұл сирек кездесетін, бірақ өте нақты белгі. Палаталық петехиялардың 10-30 пайызы сору нәтижесінде пайда болады деп есептеледі, ол әдетке айналған немесе феллациядан туындаған екіншілік болуы мүмкін.