Кіріспе

Италияның автономиялық аймағы

Аоста аңғары (Valle d'Aosta (ресми), кейде Val d'Aosta; vale dɔst (ресми), кейде Val d'Aoste;) – Италияның солтүстік-батысындағы таулы автономиялық аймақ. Батысында Овернь-Рона-Альп, Франциямен, солтүстігінде Вале, Швейцариямен, оңтүстік және шығысында Италияның Пьемонт аймағымен шектеседі. Аймақтың орталығы – Аоста қаласы. Жер аумағы және шамамен 128 000 халқы бар, Италияның ең кішкентай, ең аз халқы бар және ең сирек қоныстанған аймағы болып табылады. Аоста провинциясы 1945 жылы таратылғаннан кейін, Аоста аңғары аймағы Италияда провинциялық бөліністерді жойған алғашқы аймақ болды, одан кейін 2017 жылы Фриули-Венеция-Джулия (кейін қайта құрылды) аймағы да осы қадамды жасады. Облыстық әкімшілік функцияларды аймақтық үкімет атқарады. Аймақ 74 коммунаға бөлінген. Ресми тілдері – итальян және француз тілдері; франко-прованс диалектісі – Вальдотен де ресми мойындалған. Халықтың 77,29% итальян тілінде ана тілі ретінде сөйлейді, 17,91% – вальдотен тілінде, ал 1,25% – француз тілінде. 2009 жылғы мәліметтерге сәйкес, халықтың 50,53% үш тілдің барлығында сөйлей алады.

Топонимика

Аоста аңғары итальян және француз тілдерінде ресми емес түрде Валь-д'Аоста немесе Валь-д'Аосте деп аталады. Басқа танылған, бірақ ресми емес топонимдер — немесе Оугсталланд және .

География

Аоста аңғары – Альпілік аңғар, ол өз қосалқы аңғарларымен бірге Монблан, Монте-Роза, Гран-Парадизо және Маттерхорн тауларының итальяндық бөліктерін қамтиды. Оның ең биік нүктесі – Монблан. Бұл, Италия аймақтарының ең биік нүктелерінің тізімі бойынша, оны Италияның ең биік аймағы етеді.

Ас мәзірі

Аоста аңғарының асханасы қарапайымдылықпен сипатталады және картоп, полинта, ірімшік және ет, қара бидай сияқты "күшті" ингредиенттерге негізделген. Көптеген тағамдар Fontina ірімшігін қамтиды, ол сиыр сүтінен жасалған және аңғарда шыққан, сонымен қатар PDO мәртебесіне ие. Ол Vâpeuleunèntse (Valpelline Soup) сияқты тағамдарда қолданылады. Бұл аймақта өндірілетін басқа да ірімшіктер – Томме де Грессони және Серас. Fromadzo (сыр үшін Вальдотен тілінде) 15 ғасырдан бері жергілікті жерде өндіріледі және ол да PDO мәртебесіне ие. Fontina-дан басқа, аймақтық ерекшеліктерге: Motzetta (құрғатылған шамыз еті), Vallée d'Aoste Lard d'Arnad (PDO белгісі бар сауытылған және тұздалған майлы өнім), Vallée d'Aoste Jambon de Bosses (сол сияқты PDO белгісі бар шұжық түрі), қара бидайдан жасалған қара нан және бал жатады. Ерекше тағамдарға: Карбонад (бельгиялық тағаммен ұқсас, пиязбен және қызыл шараппен пісірілген тұздалған сиыр етінен жасалған, полинтамен беріледі), нанға малып пісірілген бұзау еті (костолетте), пісіріліп кесілген сиырдың емшегі (тетейлер) және кротон, ветчина және балқытылған ірімшік қосылған стейк à la valdôtaine кіреді.

Тарихи ауылдар

Аоста аңғарында көптеген шағын әрі көркем ауылдар бар, олардың үшеуі Италияның ең әдемі ауылдары қатарына кіретін, тарихи және өнерлік құндылығы жоғары шағын итальяндық қалалардың коммерциялық емес жекелеген бірлестігі I Borghi più belli d'Italia ұйымы тарапынан таңдалды. Бұл ұйым Италия қалаларының Ұлттық қауымдастығының Туризм кеңесінің бастамасымен құрылған.

Шарап өсіру

Айрықша шараптардың ішінде Моржектен екі ақ шарап (Бланк де Моржек және де Ла Саль, сондай-ақ Шодэльун), Арвьеден қызыл шарап қоспасы (Энфер д'Арвье) және Гамайдан жасалған шарап бар.