Кіріспе

Манхэттендегі теміржол терминалы, Нью-Йорк

Гранд Централь Терминалы (GCT; сондай-ақ Гранд Централь Стейшн немесе жай ғана Гранд Централь деп те аталады) – Нью-Йорк қаласының Манхэттен орталығындағы 42-ші көше мен Парк даңғылында орналасқан қалалық теміржол терминалы. Гранд Централь – Metro North Railroad Harlem, Hudson және New Haven желілерінің оңтүстік терминалы, Нью-Йорк қалалық аймағының солтүстік бөліктеріне қызмет көрсетеді. Сондай-ақ, ол 2007 жылдан 2023 жылға дейін салынған Metro North станциясының астында орналасқан Grand Central Madison станциясы арқылы Лонг-Айленд теміржолымен байланысқа ие. Терминал сондай-ақ Grand Central–42nd Street станциясында Нью-Йорк метросына қосылады. Терминал Нью-Йорк Пенн станциясы мен Торонто Юнион станциясынан кейін Солтүстік Америкадағы үшінші ең көп келушілерді қабылдайтын теміржол станциясы болып табылады. Гранд Централь Терминалының ерекше сәулеті мен ішкі дизайны оған бірнеше ескерткіш мәртебелерін берді, соның ішінде Ұлттық тарихи ескерткіш атағын. Оның сәндік өнерінде көптеген көркем туындылар бар. Гранд Централь Терминалы – 2018 жылы 21,6 миллион келушіні қабылдаған, пойыз және метро жолаушыларын есептемегенде, әлемдегі ең көп саяхатталатын он туристік орынның бірі. Ол 1900 жылдан 1910 жылға дейін жұмыс істеді. XXI ғасыр деректеріне сәйкес, пойыздар осы жерден басталып, аяқталуы себепті ол "терминал" деп аталады.

Жолға дейінгі теміржол

Гранд-Сентрал терминалы жылына 67 миллионға жуық жолаушыға қызмет көрсетеді, бұл Солтүстік метрополитенінің басқа станцияларынан артық. Таңертеңгі жұмыстың қарбаласы кезінде әр 58 секунд сайын бір пойыз терминалға келіп тұрады. Метро-Нордтың бес негізгі бағытының үшеуі Гранд-Сентралда аяқталады: Жоба терминалды теміржолдың барлық тармақтарымен оның негізгі бағыты арқылы байланыстырады, соның арқасында Гранд-Сентрал Мэдисон дерлік барлық LIRR станцияларымен қосылады. Ямайкаға ішінара қызмет көрсету 2023 жылдың 25 қаңтарында басталды.

Бұрынғы қызметтері

Терминал және оның алдыңғылары қалааралық қызмет үшін жобаланған, ол 1871 жылы алғашқы станция ғимаратының аяқталуынан бастап, 1991 жылы Амтрак терминалдағы қызметін тоқтатқанға дейін жұмыс істеді. Ауысу арқылы жолаушылар Америка Құрама Штаттарының барлық маңызды бағыттарына, соның ішінде Канадаға, «Империя Құрылысына», «Сан-Франциско Зефиріне», «Оңтүстік-Батыс Лимитетке», «Крессентке» және Амтрак жүйесіндегі «Sunset Limited» бағытына қосыла алатын болды. Мақсатты жерлер: Сан-Франциско, Лос-Анджелес, Ванкувер, Нью-Орлеан, Чикаго және Монреаль. Тағы бір атақты бұрынғы пойыз – «Нью-Йорк Орталық» компаниясының «20 ғасырлық лимиті», ол 1902 және 1967 жылдар аралығында Чикагоның ЛаСалл көшесіндегі станциясына дейін жұмыс істеген және өз заманының ең танымал пойыздарының бірі саналды. 1971 жылдан 1991 жылға дейін Ниагара сарысуына қатынайтын «Империя дәлізі» бағытындағы барлық Амтрак пойыздары «Гранд Сентрал» станциясында аяқталды, ал штаралық «Солтүстік-Шығыс дәлізі» бағытындағы пойыздар «Пенн» станциясын пайдаланды. «Гранд Сентралдағы» Амтрак қызметтерінің ішінде «Lake Shore», «Empire Service», «Adirondack», «Niagara Rainbow», «Maple Leaf» және «Empire State Express» есімдері бар.

Интерьер

Grand Central Terminal жолаушылар үшін екі негізгі деңгеймен жобаланып, салынған: қалааралық пойыздар үшін жоғарғы, ал қала маңындағы пойыздар үшін төменгі. Нью-Йорк орталық теміржолының вице-президенті Уильям Дж. Уилгус ұсынған бұл конфигурация қалааралық және қала маңындағы жолаушыларды бөліп, станцияға кіретін және одан өтетін адамдардың қозғалысын жеңілдетті.

Жолдар мен пандустар

Станцияның ішкі дизайнында Reed & Stem поездардан түскен жолаушыларға Бас залға кіруге, содан кейін одан тармақталатын түрлі өткелдер арқылы шығуға мүмкіндік беретін айналым жүйесін жасады, сондай-ақ Grand Central North-тегі туннельдер желісі 45-ші көшеден 48-ші көшеге дейінгі барлық көшелерге шығарды. Оның қабырғалары мен жеті үлкен көлденең аркасы тегіс травертин тастан, ал едені терраццодан жасалған. Төбесінде жеті бөліктен тұратын күмбездер бар, олардың әрқайсысында әсем қоладан жасалған шамшырақтар ілінген. Grand Central-дан шыққанда көрінетін алғашқы екі күмбез кумуллы бұлттармен суреттелген, ал үшінші күмбезде Эдвард Трумбуллдың 1927 жылғы Америка көлігін бейнелейтін қабырғалық суреті бар. Орталық өткелде Grand Central Market, тағамдық дүкендер орналасқан. Бұл жер бастапқыда 43-ші көшенің бір бөлігі болды және 1913 жылы терминалдың алғашқы сервистік докқа айналды. 1975 жылы осы орында Гринвич жинақ банкінің бөлімшесі салынды, ол 1998 жылы базарға айналдырылды, бұл ғимаратқа жаңа әктас фасадын орнатуды қажет етті. Үш өткелдің ең оңтүстігіндегі Лексингтон өткелі бұрын Commodore қонақ үйі арқылы өтетіндіктен Commodore өткелі деп аталған. Oyster Bar пандустары Бас залдан Oyster Bar және тамақ залына төменге түседі. 1000 фут (305 м) Солтүстік-Батыс өткелі және 1200 фут (366 м) Солтүстік-Шығыс өткелі жоғарғы деңгейдегі рельстерге параллель жүреді, ал екі қысқа көлденең өткелдер рельстерге перпендикуляр жүреді. Жаяу жүргіншілер лифт арқылы 47-ші көшеге, Мэдисон және Вандербильт даңғылдары арасындағы Шығыс 47-ші көшенің солтүстік жағынан да кіре алады; бұл кіреберіс бұрынғы 270 Парк даңғылына жалғасты. Осы туннельдерді салу туралы ұсыныстар кем дегенде 1970 жылдардан бері талқыланып келеді. MTA 1983 жылы алдын ала жоспарларды, ал 1991 жылы түпкілікті мақұлдады. Бастапқыда Grand Central North-те дәретханалар мен кондиционерлер болмаған. Ашылғаннан кейін бес жыл өткен соң, осы өткелдерді әдеттегі жұмыс күнінде шамамен 30 000 адам пайдаланған. 2006 жылдың жазынан бастап Grand Central North демалыс күндері жабық. COVID-19 пандемиясы кезінде сақтық шаралары ретінде Grand Central North 2020 жылдың 26 наурызында жабылды. Ол сол жылдың қыркүйек айында сағат 6:30-дан 10:00-ге дейін және 16:00-дан 19:00-ға дейін қайта ашылды. 2021 жылы оның бастапқы жұмыс уақыты толыққандай қалпына келтірілді. 2021 жылдың 1 қарашасында Мэдисон даңғылы мен 47-ші көшенің солтүстік-шығыс бұрышына кіреберіс "270 Парк даңғылын салу үшін ұзақ мерзімге жабылды". Гранд-Сентрал-Мэдисон толыққандай қызмет көрсетуді бастағаннан кейін, Гранд-Сентрал-Норт аптаның жеті күні таңғы сағат 5:30-дан түнгі сағат 2:00-ге дейін ашық болады.

Жаклин Кеннеди Онассис Фойер

Терминалға кіретін негізгі кіреберіс, Парк-авеню виадугының астында, Жакилин Кеннеди Ониссис фойесіне ашылады. Бөлме – едені көлбеу және қабырғаларында аркалы терезелер бар қысқа дәліз. Ол шыны мен қоладан жасалған шамдармен, классикалық карнизбен және Вандербильт залына апаратын есіктердің үстіндегі декоративті тимпаноммен әсемделген. Тимпаномда қоладан жасалған гүл шоғыры және жазулы тақтаның астында кадуцей бейнеленген: "Бұл қоғамдық қызметке арналған ескерткішті салуда еңбектенген барлық ақыл-ойы бар, жүрегі бар және қолдары бар адамдарға арналған." Тақтаның үстінде, оюлы мүйіздермен шеңберленген сағат орналасқан.

Вандербильт залы

Вандербильт залы – терминалдың оңтүстік жағында, негізгі кіреберіс пен солтүстікке қарай орналасқан Бас залдың арасындағы іс-шаралар алаңы. Бөлме әрқайсысы төрт қабаттан тұратын 132 шамдық сәнді шамшатырлармен жарықтандырылған. Алқашқы қашықтықтағы жолаушылар тасымалы азайған кезде, 1980 жылдары бұл орын үйсіз адамдарға ұнады, олар мұнда тұрақты түрде қоныстанды. 1989 жылы зал 1991 жылы қайта жаңартуға дайындалу үшін тақтаймен жабылды. Осы процесте терминалдың жоғарғы қабатында уақытша күту бөлмесі құрылды. 1998 жыл шамасында жаңартылған зал станцияны салған және иеленген Вандербильт отбасының құрметіне қайта аталды, сондай-ақ арнайы көрмелер мен жеке іс-шаралар үшін де пайдаланылды. 2016 жылдан 2020 жылға дейін залдың батыс жартысында бес павильоннан тұратын скандинавиялық тақырыбындағы жоғары деңгейдегі «Ұлы Солтүстік тағам залы» орналасты. Тағам залы бұл кеңістіктің алғашқы ұзақ мерзімді арендаторы болды; терминалдың тарихи мәртебесі тұрақты құрылыстарға жол бермейді. 1999 жылдан бері Вандербильт залы жыл сайынғы Чемпиондар турнирінің сквош чемпионатының өту орны болып табылады. Әр қаңтарда турнир ұйымдастырушылары шыныдан жасалған сквош алаңын құрастырады. Театр сияқты, көрермендер алаңның үш жағына отырады. Бұрын Вандербильт залының батыс және шығыс жағында әйелдер күту бөлмесі мен ерлердің темекі шегу бөлмесі орналасқан. Олар сондай-ақ тағам залын басқарды. Компания сол қарашада шарап бары, «City Jams» деп аталған жылдам қызмет көрсететін мейрамхана және «Cornelius» деп аталған фермадан үстелге дейінгі мейрамхана ашты.

Бұрынғы театр

Грейбар өткелінің сауда алаңдарының бірі, қазіргі уақытта Central Cellars шарап және спирттік сусындар дүкені орналасқан, бұрын Grand Central Theatre немесе Terminal Newsreel Theatre болған. 1937 жылы 25 центтік билет бағасымен ашылған театр, қысқаметражды фильмдер, мультфильмдер және киножурналдар көрсеткен. Театрдың ішкі кеңістігінде эхоны жою үшін қарапайым қарағай қабырғалар орналасқан, сондай-ақ ингленок, камин және саяхатшылардың қолайлылығы үшін жарықтандырылған сағат болған. "Тағайындау лаунжы" деп аталған вестибюльдің қабырғалары әлем карталарымен жабылған, ал төбесінде Сарг салған астрономиялық сурет болған. Театр 1979 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін сауда орындары үшін кеңістік ретінде қайта жаңартылды. Терминалдың 1990 жылдардың соңындағы жаңартуы конкорске стендтер мен мейрамханаларды қосты және оны негізгі конкорс деңгейімен байланыстыратын эскалаторлар орнатты. 2015 жылдан бері тамақтандыру алаңының бір бөлігі, East Side Access аясында салынып жатқан жаңа LIRR терминалына баспалдақтар мен эскалаторлар салу үшін жабылды. 108 және 109 жолдардың жанында кішкентай шаршы жақтаулы сағат орнатылған. Ол Self Winding Clock Company компаниясымен жасалған, ол терминалда тағы бірнеше сағаттар шығарған. Сағат 2011 жылға дейін 19-жолдағы қақпа ішінде ілінген, содан кейін жоғарғы деңгейдегі платформа жақсартулары кезінде қосылған шамдармен кедергіге ұшырамауы үшін жылжытылды. 2002 жылға қарай, бюро жылына "3000 пальто мен күртка, 2500 ұялы телефон, 2000 кілт жинағы, 1500 әмиян, сөмке және жеке куәлік, 1100 қолшатыр" жинап алған. 40-тан астам бөлшек сауда дүкендері газет стендтері мен желілік дүкендерді қамтиды, соның ішінде Starbucks кофеханасы, Rite Aid дәріханасы және Apple Store бар. Терминалдағы ең көне кәсіпорын – Oyster Bar, тамақтандыру алаңының жанында және Вандербильт залының астында орналасқан. 1999 жылы ол Campbell Apartment ретінде ашылды; жаңа иесі оны 2017 жылы жаңартып, Campbell деп атады.

Вандербильт теннис клубы және бұрынғы студиялар

1939 жылдан 1964 жылға дейін CBS телеарнасы терминал ғимаратының үлкен бөлігін, әсіресе Вандербильт залының үстіндегі үшінші қабаттағы кеңістікті пайдаланды. Хабар таратулар жақын маңдағы Крайслер ғимаратының үстіне орнатылған антенна арқылы жүзеге асырылды, бұл антенна CBS бас директоры Уильям С. Пейлидің бұйрығымен орнатылған. Оның екі теннис корты бір кезде сағаттығына 58 доллармен ойын ойнауға ең қымбат орын деп есептелген, бірақ экономикалық дағдарыстар клубты сағаттық төлемді 40 долларға төмендетуге мәжбүр етті. Газдагтың бизнесі 1976 жылы жалға алу шарты бойынша дау кезінде Гранд-Сентралдан шығарылды. 1984 жылы клубты жылжымайтын мүлік магнаты Дональд Трамп сатып алды, ол терминалдың сыртқы жағын жөндеу кезінде оны тапты. 2009 жылы МТА осы орында жаңа машинистер бөлмесін салуды жоспарлады және сол жылы Трамптың жалға алу шартын тоқтатты. Кеңістік үш қабатқа бөлінді, ал бастапқы үшінші қабатта бөлме орналастырылды. 2010 жылы жаңа төртінші қабатта бір теннис корты, ал жаңа бесінші қабатта екі жаттығу алаңы салынды. Трамп жаңа кеңістікті босату үшін тым кішкентай деп тапты, сондықтан қазіргі Вандербильт теннис клубы Трамптан тәуелсіз жұмыс істейді. Ол төрт қабаттан тұрады және ауданы белгіленбеген.

Платформалар мен рельстер

Терминал кез келген теміржол стансасының ең көп платформасы бар – 28, олар 44 платформа нөмірін қолдайды. Бір жақтағы платформадан басқа, барлығы арал платформалары. Тақ нөмірлі жолдар әдетте платформаның шығыс жағында, жұп нөмірлі жолдар батыс жағында орналасқан. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, 67 жол бар, оның 43-і Metro North жолаушыларын тасымалдау үшін тұрақты пайдаланылады. Терминалдағы ең қызыл кездерде, әр 58 секунд сайын бір пойыз келіп тұрады. Жоғарғы платформалардың шығысында Шығыс ауласы орналасқан: шығыстан батысқа қарай 1-ден 10-ға дейін нөмірленген он сақтау жолы. Бұл туралы 1929 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жазылған, ал 1938 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың жетекші генералы Джон Першинг алғаш рет пайдаланған. Рузвельт қалаға өзінің жеке пойызымен келіп, 61-жолға тоқтағаннан кейін, арнайы лифтпен жер бетіне көтерілген. Рузвельт қайтыс болғаннан кейін де осы жол кейде қолданылып келеді. Жоғарғы деңгейде тағы 22 қойма бар. Төменгі Metro North деңгейінде шығыстан батысқа қарай 100-ден 126-ға дейін нөмірленген 27 жол бар. Олардың екеуі бастапқыда пошта пойыздарына, ал екеуі жүк тасымалына арналған. Жоғарғы және төменгі деңгейлердің жолдары әртүрлі схемамен орналасқан, сондықтан оларды әртүрлі бағаналар тіреп тұрады. Жоғарғы деңгейді өте берік бағаналар қолдайды, олардың кейбіреулері үлкен салмақты көтере алады. East Side Access аясында салынған LIRR терминалында төрт платформа және 201–204 және 301–304 нөмірленген сегіз жол бар. Әрбір үңгірде төрт жол және екі платформадан, әр деңгейде екі жол мен арал платформасы бар. LIRR-дің екі жол деңгейінің арасында мезонин орналасқан.

Кеңселер мен басқару орталығы

Терминалдың жоғарғы қабаттарында негізінен МТА кеңселерi орналасқан. Бұл кеңiстiктердiң көпшiлiгi, сондай-ақ терминалдағы басқа да кеңiстiктерге кiру үшiн кiлт карталары қажет. Бесiншi қабатта терминал директорының кеңсесi орналасқан, ол бас залға қарап тұрады. Жетiншi қабатта Metro North-тiң жағдай бөлмесi (полиция мен терминал директорлары төтенше жағдайларды басқару үшiн арналған кеңес бөлмесi), сондай-ақ Флот департаментiнiң кеңселерi бар. Орталықты шамамен 24 адамнан тұратын команда басқарады. Терминал бастапқыда А, В, С, Ф және У деп белгiленген бес сигнал басқару орталығымен салынған, олар терминал маңындағы барлық жолдардың бiрлескен басқаруын жүзеге асырды. Бұрынғы бiрлесiмдер электромеханикалық типтес, және General Railway Signal (GRS) компаниясымен жабдықталған. Әрбір ауыстырғыш сигнал мұнараларының бiрiндегi рычаг арқылы электрлiк түрде басқарылды, онда жол карталарында қай ауыстырғыштар қолданыста екенiн көрсету үшiн шамдар жанды. 1993 жылы бастапқы бiрлесiм машиналарын 17 GRS VPI микропроцессорымен ауыстырды. U мұнарасы 48-шi және 58-шi көшелер арасындағы бiрлесiмдердi бақылады; C мұнарасы, қойма шұңқырларын; ал F мұнарасы, айналу шеңберлерiн. 49-шы көшедегi төрт қабатты жер асты мұнарасы сигнал мұнараларының ең iрiсiн орналастырды: А мұнарасы 400 рычаг арқылы жоғарғы деңгейдегi бiрлесiмдердi, ал B мұнарасы 362 рычагпен төменгi деңгейдегi бiрлесiмдердi басқарды.

Аурухана

Терминалдың құрылысы кезінде терминалдың теміржол ауласындағы апатталған вагонда жұмысшылардың жарақаттарын емдеу үшін "апаттар бөлмесі" құрылды. Кейіннен Лексингтон авенюіндегі уақытша станция ғимаратында жарақат алған жұмысшыларға көмек көрсету үшін шағын аурухана ашылды. Бұл жағдай қанағаттанарлық болды, нәтижесінде 1911 жылы Гранд-Сентрал терминалында тұрақты аурухана, Гранд-Сентрал Жедел Жәрдем ауруханасы құрылды. Аурухана барлық қызметкерлердің жарақаттарын, сондай-ақ жолаушыларға да көмек көрсетті. 1915 жылы ауруханада екі дәрігер жұмыс істеді, олар ай сайын шамамен 125 жаңа науқасты қабылдап, 450 жараны таңды. Бөлмелердің құрамына төрт бөлме кірді: А бөлмесі (күту бөлмесі), В бөлмесі (операциялық бөлме), С бөлмесі (жеке кабинет) және Д бөлмесі (науқастарды қалпына келтіру бөлмесі). Аурухана кем дегенде 1963 жылға дейін жұмыс істеді; сол жылы "Journal News" газетінде жарияланған мақалада аурухана жеңіл және орташа ауыр сырқаттарды емдегені және күн сайын сағат 8:00-ден 17:00-ге дейін ашық болғаны айтылды.

Кітапханалар

Apple Store-дан жоғары қабатта орналасқан Уильямсон кітапханасы Нью-Йорк теміржол әуесқойларының кездесу және зерттеу орталығы. Бұрын сақтауға қойылған кітаптардың енді 8000 томдық кітапханасы 2014 жылы Коннектикут штатындағы Shore Line Trolley мұражайына көшірілді, онда оған көбірек қызметкерлердің назары қаратылып, көпшілік оңай қол жеткізе алады.

Сәулет

Рид пен Стемнің Beaux Arts стилінде жобаланған Grand Central Terminal терминалының жалпы дизайнын жүргізді, ол Уитни Уорреннің сыртқы дизайнына негізделген. 2012 жылы Америка Азаматтық Инженерлер Қоғамы оны тарихи Азаматтық Инженерлік ескерткіш деп таныды; бір жыл өткен соң тарихшы Дэвид Каннадин оны XX ғасырдың ең сәнді ғимараттарының бірі деп атады. 1904 жылы жоспарланғандай, Grand Central Terminal батысында Вандербильт даңғылы, шығысында Лексингтон даңғылы, оңтүстігінде 42-ші көше және солтүстігінде 45-ші көшемен шектесетін. Оның шығыс жағында пошта бөлімі орналасқан. Алғаш салынған станса ғимараты Вандербильт даңғылы бойында шамамен 722 фут (220 м) және 42-ші көшеде 300 фут (91 м) өлшенген (алғашқы жоспардан 120 футқа ұзынырақ). Бірінші қабаттан жоғары қабаттар шамамен 50 фут артқа жылжытылған, нәтижесінде станса ғимаратының қалған бөлігі бастапқыда 290 футқа ені және 670 футқа ұзындығымен өлшенген. Стансаның биіктігі шамамен 125 фут (38 м).

Құрылымы мен материалдары

Станция мен оның теміржол ауласы болаттан жасалған қаңқаға ие. Ғимарат сондай-ақ, қосымша кеңістік қажет болғанда салынуы тиіс 20 қабатты кеңсе ғимаратының салмағын көтеруге арналған ірі болат бағаналарды пайдаланады. Станцияда толық жұмыс істейтін қызметкерлер жылына шамамен 525 мрем доза алады, бұл ядролық электр станцияларында рұқсат етілген нормадан жоғары. Сыртқы қабырғаның негізі Stony Creek гранитінен, ал жоғарғы бөлігі Индиана штатының Бедфорд қаласынан алынған Индиана әктасынан жасалған. Бұл сәулетшілердің ғимаратты қалаға ашылатын есік ретінде көруіне септігін тигізді. Бағаналардың орналасуы Лувр галереясының бағаналарын еске түсіреді. Фасад, сонымен қатар, жақын жердегі Бесінші авенюде орналасқан тағы бір сәндік ғимарат – Нью-Йорк қалалық кітапханасының бас ғимаратының фасадын толықтыру мақсатымен жобаланған. Дөңгелек сынған фронтонның ортасына орналасқан, сағаттың үстінде Джуль Феликс Кутанның «Сауданың даңқы» атты 48 фут (15 метр) мүсілдік тобы тұр, онда Минерва, Геркулес және Меркурийтің бейнелері бейнеленген. 8.5 фут (3 метр) биіктігіндегі қола мүсін – Сент-Джонс паркіндегі Гудзон өзені теміржол депосында орнатылған 150 футтық қола рельефінің соңғы қалдығы.

Бас зал

Терминалдың жоғарғы платформа деңгейіндегі Бас конкорс станция ғимаратының географиялық орталығында орналасқан. Бұл кеңістіктің ұзындығы 275 фут (84 м), ені 120 фут (37 м), биіктігі 125 фут (38 м) – барлығы шамамен... 2017 жылы МТА терминалдың жаңа логотипін қабырғадағы өрнек негізінде жасады; МТА өкілдері оның қара және алтын түстерінің ұзақ жылдардан бері терминалмен байланысты екенін мәлімдеді. "G" әрпінің ұшында теміржол тікенегінің суреті бейнеленген. 2017 жылғы логотип 2013 жылы терминалдың 100 жылдығына арналған Pentagram фирмасы жасаған бұрынғы логотиптің орнын басты. Онда Бас конкорстың шар сағаты 7:13-ке немесе 24 сағаттық формат бойынша 19:13-ке орнатылған, бұл терминалдың 1913 жылы аяқталғанын көрсетеді. Екі логотип те ғимаратты қалай атап кеткенін ескере отырып, атында "терминал" сөзін қамтымайды.

Ықпал

Гранд-Сентралдың дизайнына ең жақын үлгіленген ғимараттардың бір бөлігі оның екі сәулет фирмасымен жобаланған. Уоррен мен Уетмор көптеген танымал теміржол вокзалдарын жобалауды жалғастырды, олардың ішінде Нью-Йорк штатының Пукипси қаласындағы Пукипси вокзалы, Манитоба провинциясының Виннипег қаласындағы Юнион вокзалы, Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласындағы Йонкерс вокзалы, Хьюстон қаласындағы Юнион вокзалы және Детройт қаласындағы Мичиган орталық вокзалы (осы вокзалдарды Рид пен Стем де бірлесіп жобалаған). Рид пен Стем фирмасының ізбасары – Стем мен Феллхаймер Нью-Йорк штатының Утика қаласындағы Юнион вокзалын жобалады, ол да Гранд-Сентрал терминалына ұқсас.

Парк-авенюдің көпір жолы

Park Avenue Viaduct – бұл Park Avenue-ді терминал ғимараты мен MetLife ғимаратының айналасымен және Helmsley Building арқылы жүргізетін көтерілген жол. Виадук 40-шы көшеде Гранд-Сентралдан оңтүстікке қарай көше деңгейінен көтеріледі, терминал ғимаратының басты кіреберісінің үстінде шығыс (солтүстікке қарай) және батыс (оңтүстікке қарай) екіге бөлінеді.

Виадук 42-ші көшедегі қозғалысты жеңілдету үшін салынған. Ол екі бағыттағы қозғалысқа қызмет етті, сондай-ақ жолаушыларды түсіру және алу үшін қосымша деңгей ретінде пайдаланылды. 1928 жылы солтүстікке қарайғы қозғалыс үшін шығыс бөлігі салынғаннан кейін, батыс бөлігі тек оңтүстікке қарайғы қозғалыс үшін қолданылды.

Құлдырау

1947 жылы Гранд-Сентрал арқылы 65 миллионнан астам адам өтіп, бұл рекордтық көрсеткіш болды. Басты құрылыс алаңы қайта жаңартылмаса да, солтүстікке қарай Pan Am ғимараты (қазір MetLife ғимараты) салынды, ол 1963 жылы ашылды. 1968 жылы банкротқа ұшыраған New York Central темір жолы Pennsylvania Railroad темір жолымен бірігіп, Penn Central Railroad құрды. Жаңа корпорация Гранд-Сентрал терминалын бұзып, оның орнына көкжай салуды ұсынды, бұрын Pennsylvania Railroad 1963 жылы алғашқы Penn станциясымен жасағандай. Алайда, 1967 жылы Гранд-Сентралды қалалық ескерткіш деп таныған New York қаласының Ескерткіштерді сақтау комиссиясы бұл жоспарларды қарастырудан бас тартты. Содан кейін туындаған сот ісі АҚШ Жоғарғы Сотына жеткізілді, ол қаланың пайдасына шешім шығарды. 1970 жылы Penn Central банкротқа ұшырағаннан кейін, Гранд-Сентрал терминалының меншігі олардың қолында қалды. 1970 жылдары Гранд-Сентрал мен айналасындағы аудан тозығы жетті, ал терминалдың ішкі кеңістігі үлкен жарнамалармен, оның ішінде Kodak Colorama суреттерімен және Westclox "Big Ben" сағатымен толтырылды. Гранд-Сентрал терминалы 1975 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізіліп, келесі жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Осы кезең 1976 жылдың 10 қыркүйегінде болған жарылыспен белгіленді, онда хорват ұлтшылдары тобы Гранд-Сентрал терминалындағы сақтау шкафына бомба орналастырып, ұшақ ұрлады; бомбаны залалсыздандыру кезінде жарылып, үш NYPD офицері жараланды және бір бомбалаушы маман қаза тапты. Терминал 1991 жылға дейін қалааралық көліктер үшін пайдаланылды. 1971 жылы құрылған ұлттық теміржол жүйесі Amtrak, Манхэттеннің батыс жағындағы Empire Connection аяқталғаннан кейін 1991 жылдың 6 сәуірінде Гранд-Сентралдан соңғы пойызды өткізді. Бұл байланыс Empire дәлізін пайдаланатын пойыздарға Олбани, Торонто және Монреаль қалаларынан Penn станциясын пайдалануға мүмкіндік берді. Дегенмен, 2017 және 2018 жылдары Penn станциясындағы күтім жұмыстарына байланысты кейбір Amtrak пойыздары Гранд-Сентралды пайдаланды.

Жаңарту және одан кейінгі кеңейтулер

1988 жылы MTA Grand Central терминалын зерттеуді тапсырды, нәтижесінде терминалдың бір бөлігін сауда алаңына айналдыру мүмкін екені анықталды. 1995 жылы агенттік терминалдың ішкі бөлігін 113,8 миллион долларға қайта жаңарту жұмыстарын бастады. Басты залдың шығыс жағында орналасқан қисық монументалды Шығыс баспалдағы Батыс баспалдағымен үйлесімді болу үшін салынды. Жоба 1998 жылдың 1 қазанында өткен салтанатты шарамен аяқталды. 2006 жылдың желтоқсанында American Financial Grand Central Terminal-ды Argent Ventures басқаратын Midtown TDR Ventures, LLC инвестициялық тобына сатты, олар MTA-мен 2274 жылға дейін жалға алу шартын қайта келістірді. 2018 жылы MTA Хадсон және Харлем тарамдарымен бірге терминалды сатып алу құқығын пайдаланды. Агенттік терминал мен теміржол тарамдарын 2020 жылдың ақпан айында меншігіне алды. 2013 жылдың 1 ақпанында терминалдың 100 жылдығын мерекелеу үшін көптеген көрмелер, қойылымдар мен іс-шаралар ұйымдастырылды. 2017 жылдың желтоқсанында MTA Grand Central Terminal-да дисплей тақталарын және жариялау жүйелерін жаңартуға, сондай-ақ қауіпсіздік камераларын орнатуға келісімшарттар берді. 2019 жылдың ақпан айында Grand Central Terminal-ға жақын орналасқан Grand Hyatt New York қонақ үйінің бұзылып, орнына келесі бірнеше жылда көп мақсатты үлкен құрылыс салынатыны хабарланды. 2020 жылдың қыркүйегінде One Vanderbilt көкжиегі, оның ішінде пойыз залы, терминалмен байланыстыратын жаяу өткел және метро стансасына жерасты жолы ашылды. Алаң Вандербильт даңғылының бір бөлігінде салынды, бұл бөлік алғаш рет автомобильдер үшін жабылды. 2023 жылдың қаңтарында Grand Central Terminal-дың астында MTA-ның жаңа Grand Central Madison станциясы ашылды. Лонг-Айленд теміржолына қызмет ететін жаңа станция 2007 жылдан бері салынып келе жатқан. East Side Access деп аталатын жобаның құны 11,1 миллиард долларды құрады. LIRR пойыздары екі қабатты, сегіз рельсті туннель арқылы келіп, 90 фут (27 метр) төмендегі төрт платформадан шығады, бұл Metro-North рельстерінен төмен. Станцияға 45-ші, 46-шы және 48-ші көшелерден жаңа кіреберістер бар.

Жолаушылар үшін жақсартулар

Grand Central терминалы құрылысы аяқталған кезде, транзиттік хаб дизайнында бірнеше жаңашылдықтар ұсынылды. Олардың бірі – жолаушылар мен жүктемелерді баспалдақтардың орнына пандустар арқылы өткізу болды. Екі пандус төменгі деңгейдегі қала маңындағы залдарды негізгі залмен байланыстырды; ал бірнеше пандус негізгі залдан 42-ші көшедегі кіреберіске дейін салынды. Бұл пандустар Grand Central-дың екі жер асты деңгейі арасында барлық жолаушылардың оңай қозғалуына мүмкіндік берді. Станция ішінде 15 жолаушылар лифтісі және 6 жүк-жолаушылар лифтісі орналасқан. 1913 жылы ашылған кезде терминал теориялық тұрғыдан жылына 100 миллион жолаушыны қабылдауға шамасы келді. Grand Central терминалындағы барлық пойыз жарияланған уақытынан бір минут кешігіп кетеді. Осы қосымша минуттың мақсаты – соңғы сәтте пойызға үлгісі келген жолаушыларды асықпауға шақыру. Терминалдағы барлық шамдар жалаңаш шамдар түрінде. Терминал салынып жатқан кезде электр энергиясы салыстырмалы түрде жаңа өнертабыс болғандықтан, электр шамдарын орнату осы жаңалықты көрсетуге мүмкіндік берді. Бір кезде 500-ден астам қызыл бас киімді жүк тасушылар болған, олар ақы алған үшін телеграммалар мен телефон хабарларын жіберіп немесе қабылдап, ақпараттық қызметтер көрсеткен. Кейіннен олар посылкаларды да жеткізіп, алып жүретін болды. Тек 12 көк бас киімді жүк тасушы және терминалдың батыс жағындағы кеңсеге хабар жеткізетін екі хабаршы болды.

Терминал қаласы

Терминалдың рельстері мен платформаларын көму темір жолдарға жер үстіндегі құрылыс құқығын жылжымайтын мүліктерді дамыту үшін сатуға мүмкіндік берді. 1929 жылы «Нью-Йорк Орталық» компаниясы 34 қабаттан тұратын бас кеңсесін салды, кейін «Хелмсли» ғимараты деп аталды, ол терминалдың солтүстігіндегі Парк даңғылында орналасқан. Үлкен экономикалық дағдарыс кезінде даму күрт баяулады.

Бұл аймақ «Grand Central Business Improvement District» сияқты шекараларды бөліседі, бұл аудандағы бизнестер аймақтағы жақсартулар мен күтім жұмыстарын бірлесіп қаржыландырады. Аудан жақсы қаржыландырылған; 1990 жылы ол АҚШ-тағы кез келген бизнес-жағдайларды жақсарту округінің ең үлкен бюджетіне ие болды. Ауданның ұйымдастырылуы мен жұмысын «Grand Central Partnership» жүргізеді, ол станция ғимараты бойынша тегін экскурсиялар ұйымдастырады. Серіктестік сондай-ақ терминал маңындағы кейбір қалпына келтіру жобаларын қаржылады, оның ішінде қасбетін жарықтандыру үшін шамдар орнату және Парк-авеню виадугында бұрын тұрған көше шамдарын сатып алу.

Тез жәрдем қызметі

Терминалға Метрополитен көлік полиция департаменті қызмет көрсетеді, оның Бесінші ауданы Асхана галереясындағы станцияда орналасқан. Терминалдағы МТА офицерлерінің әртүрлі әрекеттері жылдар бойы бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. 1988 жылы жеті офицер тиісті емес мінез-құлық танытқаны үшін, соның ішінде үйсіз адамды мазалағаны және киімсіз патрульдеуі үшін қызметтен шеттетілді. 2000 жылдардың басында офицерлер өздерінің гендерлік идентификациясына сәйкес әжетханаларды пайдалануға тырысқан екі трансгендер адамды – 2002 жылы Диан Спейдті және 2006 жылы Хелена Стоунды қамауға алды. Сот процестері МТА-ны айыптауды қайтарып алуға және одан әрі гендерлік идентификациясына сәйкес әжетханаларды пайдалануға рұқсат беруге мәжбүр етті. 2017 жылы офицер терминалда пойызбен келе жатқан жолаушыны шығарып жатқан кондукторды ұрып, қамауға алды. Өрт сөндіру және медициналық шұғыл көмек қызметтерін Metro North өрт сөндіру бригадасы көрсетеді, ол кәсіби өрт сөндіру бөлімі болып табылады және оның мүшелері Халықаралық өрт сөндірушілер қауымдастығына мүше. Бригада жылына 1600-1700 қоңырауды қабылдайды, олардың көп бөлігі медициналық сипатта. Бригада NYPD, FDNY және МТА полициясын терминал мен оның шақырымдаған туннельдерінде навигациялауға, сондай-ақ басқа Metro North қызметкерлерін алғашқы көмек және ЖРЖ (кардиопульмональды реанимация) бойынша оқытады. Бұған қоса, ол терминалдағы арнайы іс-шаралар үшін өрттен қорғану жаттығуларын жүргізеді және өрт сөндірушілерді орналастырады. 2007 жылға дейін өрт сөндіру бригадасы өрт сөндіру және шұғыл медициналық сертификат алған және теміржол жұмысында болған кезде қоңырауларға жауап беретін Metro North ерікті қызметкерлерінен тұрды. Бригаданың паркі, 14-жолдың жанындағы бөгетте орналасқан, үш электр көлігін қамтиды: аурухана төсегінен аспайтын, салғыштар, оттегі баллондары, дефибрилляторлар және басқа медициналық жабдықтарды тасымалдайтын ақ түсті жедел жәрдем машинасы; 200 галлон су және 300 фут өрт сөндіру шланғысы бар қызыл сорғы; және ауа баллондарымен, күшпен кіру құралдарымен және өрттен шығу жабдықтарымен жабдықталған қызыл құтқару машинасы.

Көркемдік инсталляциялар мен спектакльдер

Grand Central-дегі қоғамдық өнердің тұрақты туындыларының қатарында Бас залдың аспан төбесі және вокзал сыртында орналасқан екі құйма темірден жасалған бүркіт мүсіндері бар. Вандербильт залында уақытша жұмыстар, көрмелер мен шаралар үнемі ұйымдастырылады, ал тамақтандыру залында бірнеше жарық жәшіктерінде уақытша көрмелер өтеді. Бұл терминал өнердің перформанстық және инсталляциялық түрлерімен де танымал, оның ішінде флэшмобтар және басқа да кездейсоқ шаралар да бар.

Қонақтар

Гранд-Сентрал терминалы әлемдегі ең көп саяхатшылар бағатын он туристік орынның бірі. Станцияға келушілердің көп болуы жаңа құбылыс емес; 1900–1910 жылдардағы станция АҚШ Капитолий ғимаратынан кейін ең көп келушіні қабылдаған екінші орынға ие болды. 2013 жылы терминалдың жүз жылдығына орай, Муниципалды өнер қоғамы күнделікті тікелей экскурсиялар өткізе бастады, ал аудио тур өндірушісі Orpheo USA алдын ала жазылған турларды наушниктермен ұсынуды бастады. COVID-19 пандемиясы кезінде екі жылға дейін турлар тоқтатылды. 2022 жылдың соңынан бері, MTA-мен келісім бойынша халықаралық тур компаниясы Walks станция бойынша тәжірибелі гидтер жетекшілігінде күнделікті экскурсиялар ұйымдастырып келеді. Транзиттік жолаушылар ағыны терминалды Нью-Йорк Пенн станциясы мен Торонто Юнион станциясынан кейін Солтүстік Америкадағы үшінші ең жұқ жүретін теміржол станциясына айналдырды. 2018 жылы Grand Central терминалы арқылы шамамен 67,326 миллион жолаушы кірді және шықты.

Танымал мәдениетте

Гранд-Сентрал терминалы әдебиетте, теледидар мен радио хабарларында және фильмдерде тақырып, шабыт немесе оқиға орны ретінде суреттелген. Терминалдың пойыз депосында түсірілген көрінестердің көп бөлігі 34-жолда түсірілді, себебі бұл платформалардың бірі көруге кедеріс келтіретін тіреулерден бос болды. Терминалға қатысты белгілі әдебиеттердің қатарында J. D. Salinger-дің "Чевендегі ұстаушы" романы және 1948 жылы ядролық физик Лео Силард жазған "Гранд-Сентрал терминалы туралы баяндама" атты әңгіме бар.