Құдайлар Өзіндік

Кіріспе

1972 жылы жарық көрген Исаак Азимовтың ғылыми-фантастикалық романы.

"Құдайлар Өзі" – Исаак Азимовтың 1972 жылы жазған ғылыми-фантастикалық романы, және ол ғылыми-фантастика жанрындағы оның соңғы он бес жылдағы алғашқы түпнұсқа туындысы (1966 жылғы "Fantastic Voyage" романынан басқа). Ол 1972 жылы "Небула" сыйлығын, ал 1973 жылы "Хьюго" сыйлығын үздік роман номинациясы бойынша жеңіп алды. Кітап үш бөлімге бөлінген, бұл бөлімдер алғаш рет "Galaxy" және "Worlds of If" журналдарында үш жекелеген әңгіме ретінде жарияланған.

Шолу

Кітап үш бөлімге бөлінген: біріншісі Жерде, екіншісі параллель әлемдегі планетада, ал үшіншісі Ай колониясында. Бірінші бөлімде кітап алтыншы тараумен ашылады, бұл басқа тарауларға контекст беру үшін жасалады және уақыт желісі ауысады. Сондықтан, рет келесідей: алтыншы тараудың бірінші тарауға шолуы, содан кейін бірінші тарау. Одан кейін, алтыншы тараудың екінші тарауға шолуы, содан кейін екінші тарау. Үшінші-бесінші тараулардан кейін алтыншы тарау аяқталады, және оқиға жетінші тараумен жалғасады. Басты сюжеттік желі – бұл біздің әлемнен өзгеше физикалық заңдары бар параллель әлемде (пара-әлемде) тұратын адамдардың жобасы. Олар өз әлемінен біздің әлемізге материя алмасу арқылы физикалық заңдардың айырмашылығын пайдалануға тырысады. Материя алмасу олардың әлемін сақтау үшін энергияның балама көзін қамтамасыз етеді. Дегенмен, алмасу Жердің Күнінің суперноваға айналуына, тіпті Көмекей жолының үлкен бөлігінің квазарға айналуына әкелуі мүмкін. Пара-әлемдегілерде энергия жарылысы біздің әлемізде де болады деген үміт бар.

Уақыт шкаласы

I бөлімде роман нақты 3 қазан 2070 жылды Халам кейіпкері зертханаға жұмыс істеуге кірген күн деп көрсетеді. Кейінірек I бөлімде, екінші тарауда, кітапта Питер Ламонт кейіпкері 2070 жылы Халам жұмысын істеген кезде екі жаста болған, ал Ламонт насос станциясында жұмыс істей бастағанда 25 жасқа толыпты деп айтылады. Осыған сәйкес, романның басым бөлігі шамамен 2093 жылы орын алады. III бөлімде роман Жер халқының "Ұлы дағдарыстан" кейін екі миллиардқа дейін азайғанын мәлімдейді. Бұл ауқымды экологиялық зиян келтірді, зообақтардан басқа барлық маймылдар жойылып, гиббондар ғана табиғатта қалды, ал технологиялық прогреске күдікпен қаралады – мысалы, генетикалық инженерия зерттеулеріне толық тыйым салынған. Романның III бөлімі айдағы 20 000 адам тұратын колонияда өтеді, олардың жартысы "туған айлықтар" еді. Бұл колония дағдарысқа дейінгі адамзаттың соңғы қалдығы саналады, сондықтан ол көптеген ғылым салаларында жетекші болып табылады.

Бірінші бөлім: Ақымақтыққа қарсы

Бірінші бөлім Жер бетінде өтеді, "Ұлы дағдарыстан" кейін шамамен бір ғасыр өткен соң, экологиялық және экономикалық құлдырау әлем халқының санын алты миллиардтан екі миллиардқа дейін азайтты. Оқиғалардың уақыт жолағы 2070-ші жылдардағы "электрондық сорғыны" (насосты) ашумен және одан кейінгі жиырма үш жылмен кезектеседі. Радиохимик Фредерик Халлам контейнердің ішіндегі заттың өзгергенін анықтайды. Ол үлгінің, бастапқыда вольфрам болған, плутоний-186-ға айналғанын біледі – бұл біздің ғаламшарымызда табиғи түрде кездеспейтін изотоп. Тергеу барысында Халлам материяның параллель әлемдегі тіршілік иелерімен алмастырылғанын болжайды; бұл арзан, таза және көріне шексіз энергия көзін – "Сорғыны" (насосты) дамытуға әкеледі, ол материяны біздің ғаламшарымызда (мұнда плутоний-186 вольфрам-186-ға ыдырайды) және басқа физикалық заңдармен басқарылатын параллель әлемде (мұнда вольфрам-186 плутоний-186-ға айналады) арасында тасымалдайды, нәтижесінде ядролық реакция туындайды. Бұл даму процесі Халламға қоғамдық пікірде жоғары мәртебе береді, оған билік, лауазым және Нобель сыйлығы жеңіледі. Физик Питер Ламонт, шамамен 25 жылдан кейін Сорғының (насостың) тарихын жазып жатып, Сорғының (насостың) бастамасы сыртқы "пара-адамдардың" күш-жігері болды деген сенімге келеді. Ламонт өзінің болжамын параллель әлеммен байланыс арқылы дәлелдеу үшін этрус тіліндегі ежелгі жазбаларды аударғаны үшін танымал археолог және лингвист Майрон "Майк" Броновскийдің көмегін шақырады. Олар вольфрам таспаларына символдарды жазып, ортақ жазу тілін орнату үшін таспаларды плутоний-186-дан жасалғандарымен алмастырады. Броновский жұмыс істеген кезде Ламонт Сорғының (насостың) күннің ішіндегі күшті ядролық күшті күшейтетінін және осылайша Жер Күнінің жарылуымен және параллель әлемдегі салқынданумен екі ғаламға да қауіп төндіретінін біледі. Броновский параллель әлемнен Сорғы (насос) қауіпті болуы мүмкін деген хабар алады. Ламонт оны саясаткерге және ғылыми қауымдастықтың бірнеше мүшесіне көрсетуге тырысады, бірақ олар оның өтінішін қабылдамайды. Ламонт пара-адамдарға Сорғыны (насосты) пайдалануды тоқтатуды бұйырады, бірақ Броновский олардың қарсы тараптың билігімен емес, өз жағынан Сорғыны (насосты) тоқтатуға күші жетпеген диссиденттермен байланыста болғанын ашады. Соңғы хабарламада олар Жерден тоқтауды өтінеді.

The first part takes place on Earth, almost a century after the "Great Crisis", where ecological and economic collapse reduced the world's population from six billion to two billion. The timeline alternates between the events of the 2070s, outlining the discovery of the "electron pump," and events twenty three years later. Radiochemist Frederick Hallam discovers that a container's contents have been altered. He finds out that the sample, originally tungsten, has been transformed into plutonium 186—an isotope that cannot occur naturally in our universe. As this is investigated, Hallam gets the credit for suggesting that the matter has been exchanged by beings in a parallel universe; this leads to the development of a cheap, clean, and apparently endless source of energy: the "Pump", which transfers matter between our universe (where plutonium 186 decays into tungsten 186) and a parallel one governed by different physical laws (where tungsten 186 turns into plutonium 186), yielding a nuclear reaction in the process. The development process grants Hallam high status in public opinion; winning him power, position, and a Nobel Prize. Physicist Peter Lamont, while writing a history of the Pump about 25 years later, comes to believe that the impetus of the Pump was the effort of the extraterrestrial "para men". Lamont enlists the help of Myron "Mike" Bronowski, an archeologist and linguist known for translating ancient writings in the Etruscan language, to prove his claim by communicating with the parallel world. They inscribe symbols on strips of tungsten to establish a common written language as the strips are exchanged for ones made of plutonium 186. As Bronowski works, Lamont discovers that the Pump increases the strong nuclear force inside the sun, and thus threatens both universes by the explosion of Earth's Sun and the cooling of that in the parallel universe. Bronowski receives an acknowledgment from the parallel universe that the Pump may be dangerous. Lamont attempts to demonstrate this to a politician and several members of the scientific community, but they refuse his request. Lamont decides to tell the para men to stop the use of the Pump, but Bronowski reveals that they have been in contact not with the other side's authorities, but with dissidents unable to stop the Pump on their side. The last message was them begging Earth to stop.

Екінші бөлім: Құдайлардың өздері

Екінші бөлімде параллель ғаламда ядролық күш күшті болғандықтан, жұлдыздар кішірек және біздің ғаламға қарағанда тез күйіп кетеді. Оқиға өліп бара жатқан күнді айналып жүрген әлемде орын алады. Атомдар осы ғаламда әртүрлі әрекет ететіндіктен, заттар бір-бірінен өтіп, бір кеңістікті алып тұрғандай көрінеді. Бұл ақылды жаратылыстарға ерекше қабілеттер береді. Уақыттың өзі осы ғаламда басқаша ағып жатқандай сезіледі: оқиғалар тұрғындардың өмірінде қысқа мерзімде орын алады, ал біздің ғаламда 20 жылдан астам уақыт өтеді, ал кейіпкерлердің біреуінің ұзақ тамақтану үзілісі Ламонт жағында екі апталық үзіліске айналады. Романның бірінші бөлігі сияқты, бұл бөлімде де ерекше тарау нөмірлері қолданылады. Соңғысынан басқа әр тарау үш бөлімнен тұрады, мысалы, "1a", "1b" және "1c" деп аталады. Әр бөлім әңгіменің тақырыбындағы үштікке жататын үш мүшенің бірінің көзқарасын көрсетеді. Тұрғындар екі түрге бөлінеді: денесі қатты және пішіні өзгермейтін "қаттылар", және денесі өзгергіш "жұмсақтар". Соңғыларында әр жыныстың белгіленген рөлі бар үш жыныс болады: Рационалдар (немесе "солдар") – логикалық және ғылыми бағытталған жыныс; еркек есімдіктерімен анықталады және сперманың бір түрін өндіреді. Олардың басқа денелерден өту қабілеті шектеулі. Эмоционалдар (немесе "орталықтар") – интуитивті жыныс; әйел есімдіктерімен сәйкестендіріледі және көбею үшін қажетті энергияны қамтамасыз етеді. Эмоционалдар қатты материалдардың, тіпті тастың ішінен де өте алады. Ата-аналар (немесе "оңдар") ұрпақты көтеріп, өсіреді және еркек есімдіктерімен анықталады. Ата-аналардың денелерін басқа жыныстармен араластыру қабілеті жоқ, тек бір немесе екі жыныстың көмегімен ғана мүмкін. Үш жыныстың да жыныстық және әлеуметтік нормалары бар, қабылданған және күтілетін мінез-құлыққа негізделген. Үшеуі де фотосинтез арқылы тіршілік етеді, ал жыныстық қатынас денелердің бірігіп, бір тоғанға айналуы арқылы жүзеге асырылады ("еріп кету" деп аталады). Рационалдар мен Ата-аналар мұны өздігінен жасай алады, бірақ Эмоционалдың қатысуымен "еріп кету" толыққанды болады, бұл оргазмға және есте сақтаудың жоғалтылуына әкеледі. Тек осындай толық "еріп кету" кезінде ғана Рационал Эмоционал энергияны қамтамасыз ете отырып, Ата-ананы "ұрықтандыра" алады. Әдетте, үштік үш бала тудырады: Рационал, Ата-ана және Эмоционал (осы ретпен), содан кейін олар "көшіп кетеді" және мәңгілікке жоғалады. Бұрын кейбір үштіктер бала туу циклін қайталап, халықтың өсуін қамтамасыз еткен, бірақ күн сәулесінің азаюы бұған мүмкіндік бермейді. "Тасқа үйкеу" – Эмоционалдарға ғана мүмкін болатын, тас сияқты қатты заттармен жартылай "еріп кету" амалы, ал басқа жыныстар мұны өте шектеулі түрде ғана жасай алады. Бұл адамның мастурбациясының аналогы және көбінесе жақтырмайды. Дуа, осы бөлімнің басты кейіпкері ретіндегі Эмоционал, үйленген кезде осы амалды орындайтын жалғыз адам болып көрінеді. Қаттылар жұмсақ қоғамның көп бөлігін реттейді, әр жыныстың біреуін "үштік" деп аталатын жұптасу тобына бөліп, Рационалдарға кеңесші ретінде көмектеседі. "Қаттылар" қоғамы туралы аз мәлімет бар; Дуа "қаттылардың" өліп бара жатқан нәсіл екенін, "жұмсақтарды" жоғалған балаларының орнына сақтап қалғанын күдіктенеді. Бұл Одиннің, Дуаның үштігінің Рационалының, қабылдамайтын пікірі. "Қаттылармен" ең көп байланыста болғандықтан, Один олардың "Насос" құрастырған және ерекше ақылды Эствальд деп аталатын жаңа "қатты" туралы сөйлейтінін естіген. Дуа – Рационалдармен байланысты қасиеттерді көрсететін ерекше Эмоционал, нәтижесінде "сол жақ em" деген лақап аты бар. Одиннің оқытуымен қатар, ол Ламонттың бірінші бөлімде ашқан супернова мәселесін де анықтайды. Насос жұмыс істеуге рұқсат етілгеніне ашуланып, оны тоқтатуға тырысады, бірақ өз түрін Насостан бас тартуға көндіре алмайды. Өздерінің және ғаламдағы барлық жұлдыздардың көбею үшін қажетті энергияны енді бере алмайтынын ескерсек, олар энергияның сенімді көзін қамтамасыз ету үшін Жердің Күнін жоюға дайын. Ұрпақ беруге деген құштарлықпен жетелемелденген Тритт, үштіктің "Ата-анасы", алдымен Одиннен Дуаны үшінші баланы тудыруға көндіруді сұрайды. Бұл сәтсіз аяқталғаннан кейін, Тритт Насостан энергия батареясын ұрлап, Дуаны қоректендіруге арналған құрылғыны жасайды, бұл үштікті толық "еріп кетуге" итермелейді, нәтижесінде ұрықтану орын алады. Дуа бұл сатқындықты біліп, қаттылардың үңгірлеріне қашады, онда ол Ламонтқа ескерту хабарламаларын жібереді. Бұл әрекет оны өлімге дейін шаршатады, содан кейін оны үштігі табады. Мұнда қаттылардың жеке түр емес, үштіктердің толық жетілген түрі екені анықталады, олар соңында толығымен бірігіп кетеді. Әр "еріп кету" үштікке кейін есінде қалмайтын кезеңде қатты түріне ауысуға мүмкіндік береді. Один Дуаны олардың болашақтағы қатты түрі Насосты тоқтату үшін басқаларына әсер ете алатынына көндіреді, бірақ соңғы метаморфозасы (нағыз "көшіп кету" мағынасы) басталғанда, Дуа (өзгерісті кері қайтаруға үлкермей) олардың үштігінің қатты түрінің ғалым Эствальд екенін түсінеді.

The second part is set in the parallel universe in which, because the nuclear force is stronger, stars are smaller and burn out faster than in our universe. It takes place on a world orbiting a sun that is dying. Because atoms behave differently in this universe, substances can move through each other and appear to occupy the same space. This gives the intelligent beings unique abilities. Time itself appears to flow differently in this universe: the events take place in an apparently short space of time in the lives of the inhabitants, while more than 20 years pass in our universe, and a long feeding break of one of the characters translates into a two week gap on Lamont's side. Like the first part of the novel, this section has an unusual chapter numbering. Each chapter except the last is in three parts, named e. g. "1a", "1b", and "1c". Each reflects the viewpoint of one of the three members of the "triad" central to the story's theme. The inhabitants are of two types: the dominant "hard ones," whose bodies are solid and of a fixed shape, and the more fluid "soft ones", whose bodies are mutable. The latter have three sexes with fixed roles for each sex:
Rationals (or "lefts") are the logical and scientific sex; identified with masculine pronouns and producing a form of sperm. They have limited ability to pass through other bodies. Emotionals (or "mids") are the intuitive sex; identified with the feminine pronouns and provide the energy needed for reproduction. Emotionals can thin themselves to pass in and out of solid material, including rock. Parentals (or "rights") bear and raise the offspring, and are identified with masculine pronouns. Parentals have almost no ability to blend their bodies with others, except when helped by one or both of the other sexes. All three 'genders' are embedded in sexual and social norms of expected and acceptable behavior. All three live by photosynthesis; whereas sexual intercourse is accomplished by bodily collapse into a single pool (known as 'melting'). Rationals and Parentals can do this independently, but in the presence of an Emotional, the "melt" becomes total, which causes orgasm and also results in a period of unconsciousness and memory loss. Only during such a total "melt" can the Rational "impregnate" the Parental, with the Emotional providing the energy. Normally, the triad produces three children; a Rational, a Parental and Emotional (in that order), after which they "pass on" and disappear forever. In the past, some triads have repeated the cycle of births (thus ensuring population growth), but the declining amount of solar radiation no longer allows that. "Stone rubbing" is a practice of partially melting with solid objects like rocks, possible for Emotionals, but the other genders are only capable of it in a very limited form. It is an analogue of human masturbation and generally frowned upon. Dua, the Emotional who functions as protagonist of this section of the book, appears to be the only one who practices it while married. The hard ones regulate much of soft one society, allocating one of each sex to a mating group called a "triad," and acting as mentors to the Rationals. Little is shown of "hard one" society; whereas Dua suspects that the "hard ones" are a dying race, retaining the "soft ones" as a replacement for their absent children. This is dismissed by Odeen, the Rational of Dua's triad. Having the most contact with the "hard ones," Odeen has heard them speak of a new "hard one" called Estwald, accounted of exceptional intelligence and the creator of the Pump. Dua is an oddball Emotional who exhibits traits normally associated with Rationals, resulting in the nickname "left em." While being taught by Odeen, she also discovers the supernova problem that Lamont uncovered in the first section. Outraged that the Pump is allowed to operate, she attempts to halt it but cannot persuade her own species to abandon the Pump. Given that their own sun and all the other stars in their universe can no longer provide the energy necessary for reproduction, they consider the possible destruction of Earth's Sun worthwhile if it might provide a more reliable source of energy. Driven by an innate desire to procreate, Tritt, the "Parental" of the triad, at first asks Odeen to persuade Dua to facilitate the production of their third child. When this fails, Tritt steals an energy battery from the Pump and rigs it to feed Dua, which stimulates the triad into a total melt, resulting in conception. Dua discovers this betrayal and escapes to the caves of the hard ones, where she transmits the warning messages received by Lamont. This effort nearly exhausts her mortally before she is found by her triad. Here it is revealed that the hard ones are not a separate species, but the fully mature form that the triads eventually coalesce into permanently. Each melt briefly allows the triad to shift into its hard form during the period they can't later remember. Odeen convinces Dua that the hard one they will become will have influence with the others to stop the Pump; but as their final metamorphosis (the true meaning of "passing on") begins, Dua realizes (too late to prevent irreversible union) that her own triad's "hard" form is the scientist Estwald.

Үшінші бөлім: "Басқаларға пайдасыз ма?"

Романның үшінші бөлігі Ай бетінде өтеді. Ай қоғамы Жерден түбірімен бөлек болып дамып келеді. Төмендегі гравитация салдарынан дене бітімінде өзгешеліктер пайда болған адамдар өмірге келеді. Олардың тамақтары балдырдан жасалады және жер тұрғындарына дәмді келмейді. Жерде мүмкін емес төмен гравитациядағы спорт түрлерін ұнатады, мысалы, үлкен цилиндр ішінде ойналатын "құсау" сияқты акробатикалық ойын (олар үшін бұл спорт өте маңызды, себебі олардың метаболизмі жер тұрғындарының метаболизмімен бірдей, және қалыпты жұмыс істеуі үшін дұрыс физикалық жаттығулар қажет). Кейбір ай тұрғындары денелерін Айға бейімдегісі келеді, бірақ Жердегі гендік инженерия ондаған жылдар бұрын тыйым салынған. Ай тұрғындары өздерін жеке нәсіл деп санауға бастады, бірақ олардың жер тұрғындарымен араласуы жиі кездеседі. Дегенмен, жыныстық қатынас мәселелі, себебі жерде туған адам серігіне бақылауын жойып, жарақат келтіруі мүмкін. (Жердің гравитациясы Айдың гравитациясынан алты есе жоғары болғандықтан, жерліктер ай тұрғындарынан әлдеқайда күшті, ал ай тұрғындарының сүйектері нашар.) Жер стандарттарымен салыстырғанда, жыныстық мораль бос, ал жалаңаштыққа тыйым салынбаған. Оқиғаның ортасында циник орта жастағы бұрынғы физик Денисон тұр, ол 1-бөлімде Халламның әріптесі және бәсекелесі ретінде қысқаша таныстырылған. Халламның келекелі сөзі оны вольфрамдағы өзгерістерді зерттеуге және соңында Соруды жасауға итермелеген. Карьерасы Халламның кедергісіне тап болған Денисон ғылымнан кетуге мәжбүр болып, бизнес әлеміне қадам басып, сәттілікке жетеді. Денисон Ламонттан тәуелсіз Электронды Сорудың қаупін анықтаған. Ол Ай колониясына сапар шегіп, Халламның ықпалынан тыс, ай тұрғындары дамытқан технологияны пайдаланып жұмыс істеуді үміттенеді. Оған Селена Линдстром есімді ай тұрғыны туристік жетекші көмектеседі. Ол құпия түрде Интуиционист (генетикалық инженерия арқылы жасалған, адамнан асып түсетін интуицияға ие адам) және өзінің сүйіктісі Баррон Невиллмен бірге жұмыс істейді. Олар екеуі де Жерден тәуелсіздік алғысы келетін саяси белсенділер тобының мүшелері. Топтың басты мақсаты – Электронды Соруды Ай бетінде пайдалану жолдарын зерттеуге рұқсат алу. Күн энергиясы жер астындағы қоныстарын қуаттандыруға жеткілікті болса да, Невилл толығымен жер астында өмір сүруді және бетке шығу қажеттігінен құтылуды қалайды. Ғалымдардың көмегімен Денисон технологияға қол жеткізеді және күштің шындығында өсіп келе жатқанын, ал Күннің жарылуына себеп болатынын дәлелдейді. Денисон жұмысын жалғастырып, үшінші параллель ғаламға кіріп, ол Үлкен жарылыстан бұрынғы (космикалық жұмыртқа немесе "космосмег" деп аталады) жағдайға тап болады, онда физикалық заңдар Дуаның ғаламынан мүлдем өзгеше. Космосмектегі материя өте әлсіз ядролық күшпен басталады, содан кейін біздің ғаламымыздың физикалық заңдары күшіне енгенде өздігінен бірігеді. Екінші параллель ғаламмен алмасу аз шығынмен немесе шығынсыз көп энергия өндіреді және Электронды Сорудан туындаған өзгерістерді теңестіріп, тепе-теңдікке оралуға мүмкіндік береді. Алайда Селена құпия түрде тағы бір сынақ жүргізіп, импульстің космосмегпен алмасуға болатынын анықтайды. Денисон оны ұстап алып, құпия мақсатын мойындауға мәжбүр етеді: Невилл импульс алмасуды зымырансыз, тіпті Айды да қозғау үшін пайдалануға болады деп санайды; ол Жерден толығымен ажырағысы келеді. Денисон бұл ойдан қорқады, бірақ технологияның Күн жүйесінде және жұлдыздарға саяхатты жеңілдетуге мүмкіндік беретінін түсінеді. Селена Невиллдің жоспарын топ мүшелерімен талқылағанда, көпшілігі Айды жылжытудың мағынасы жоқ екенін, ал өзін-өзі қамтамасыз ететін жарықтан кем саяхат кемелерін салудың дұрыс екеніне келіседі. Кейінгі қоғамдық дауыс Невиллге қарсы шығады. Халлам Денисонның ашқан жайттарынан құлайды. Селена мен Денисон жұп болады. Екінші балаға жүкті болуға рұқсат алған Селена Денисонды оның әкесі болуын сұрайды. Роман олардың жыныстық үйлесімсіздік мәселесін шешуді көздегендерімен аяқталады.

The third part of the novel takes place on the Moon. Lunar society is diverging radically from that of Earth. The lower gravity has produced people with a very different physique. Their food supply is manufactured from algae and distasteful to inhabitants of Earth. They enjoy low gravity sports that would be impossible on Earth, such as an acrobatic game like "tag" performed in a huge cylinder (these sports are vital to them, since their metabolism is still that of Earthmen, and proper strenuous exercise must be maintained for it to function properly). Some Lunarites want to further adapt their bodies to life on the Moon, but Earth has outlawed genetic engineering decades ago. Lunarites are beginning to see themselves as a separate race, although procreation between them and Earth people is quite common. Sex, however, is problematic, since an Earthborn person is likely to injure his or her partner due to loss of control. (Because Earth's gravity is six times higher than that of the Moon, Earthmen are much stronger than Lunarites, and Lunarites' bones are much frailer.) Sexual morals are loose by Earth standards, and nudity is not taboo. The plot centers on a cynical middle aged ex physicist named Denison, briefly introduced in Part 1 as the colleague and rival of Hallam whose snide remark drove Hallam to investigate the change in his sample of tungsten and, eventually, develop the Pump. Finding his career blocked by Hallam, Denison leaves science and enters the business world, becoming a success. Denison, independently of Lamont, had deduced the danger in the Electron Pump. He visits the Moon colony hoping to work outside of Hallam's influence using technology that the Lunarites have developed. He is helped by a Lunarite tourist guide named Selene Lindstrom. She is secretly an Intuitionist (a genetically engineered human with superhuman intuition), who is working with her lover, Barron Neville. They are both part of a group of political agitators who want independence from Earth. The group particularly wants to be allowed to research ways to use the Electron Pump on the Moon. Although solar energy is plentiful enough to power their underground habitats, Neville wants to live entirely underground and never have to venture out on the surface. With the scientists' help, Denison gets access to the technology and proves that the strong force is indeed increasing, and will cause the Sun to explode. Denison continues his work, tapping into a third parallel universe that is in a pre Big Bang state (called "cosmic egg" or "cosmeg"), where physical laws are totally opposite to those of Dua's universe. Matter from the cosmeg starts with very weak nuclear force, and then spontaneously fuses as our universe's physical laws take over. The exchange with the second parallel universe both produces more energy at little or no cost, and balances the changes from the Electron Pump, resulting in a return to equilibrium. However, Selene clandestinely conducts another test showing that momentum can also be exchanged with the cosmeg. Denison catches her and forces her to admit her secret purpose: Neville thinks the momentum exchange can be used to move anything without using rockets, including the Moon itself; he wants to break away from Earth in the most complete way possible. Denison is appalled, although he sees the potential of the technology to make travel within the Solar System easier, and to the stars possible. When Selene discusses Neville's plan with the rest of the group, most of them agree that moving the entire Moon will be meaningless, and building self sufficient sublight starships will be better. A later public vote goes against Neville as well. Hallam is ruined by Denison's revelations. Selene and Denison become a couple. Having received permission to conceive a second child, Selene requests Denison to become its father. The novel ends with them deciding to try working around the sexual incompatibility problem.

Азимовтың оқиғаға қатысы

1982 жылғы 12 ақпанда жазған хатында Азимов осы романды өзінің сүйікті ғылыми-фантастикалық романы деп атады. Асимовтың "Алтын" атты әңгімесі, өмірінде жазған соңғы әңгімелерінің бірі, романның екінші бөлімінен "компьютерлік драма" жасау үшін ойдан шығарылған компьютерлік аниматорлардың күш-жігерін сипаттайды. Асимов жас ғаріптердің аттарын – Оден, Дуа және Тритті – өзінің туған тілі, Ресей тіліндегі "Бір, Екі және Үш" сөздерінен (один, два, три) алған. Асимов кітаптың атауын және оның үш бөлімін жазуға Фридрих Шиллердің "Орлеан қызы" пьесасынан алынған мына цитата шабыттандырды: "Mit der Dummheit kämpfen Götter selbst vergebens.", "Ақымаққа қарсы құдайлардың өзі күрессе де жеңіледі" (цитата кітаптың өзінде келтірілген). Азимов 1971 жылғы қаңтардағы әңгімеде Роберт Сильвербергтің мысал ретінде бір изотопты – кездейсоқ ғана – келтіргенін айтады. Сильверберг "плутоний 186" деген. "Мұндай изотоп жоқ, – деді Азимов, – және мұндай изотоптың болуы да мүмкін емес". Сильверберг Азимовты осы туралы әңгіме жазуға шақырды. Кейін Азимов плутоний 186 қандай жағдайда болуы мүмкін екенін және оның қандай қиындықтар мен салдарға әкелуі мүмкін екенін анықтады. Азимов оның басқа физикалық заңдары бар басқа ғаламға тиесілі болуы керек деп ойлады; атап айтқанда, Pu 186 ядросын бірге ұстап тұру үшін басқа ядролық күштер қажет. Ол осы ойларын қысқа әңгіме жазу ниетімен жазып алды, бірақ редакторы Ларри Ашмид оны толыққанды романға айналдыруды сұрады. Осы сұраныс нәтижесінде Азимов кітаптың екінші және үшінші бөліктерін жазды. Өзінің өмірбаянында Азимов осы романның, әсіресе екінші бөлімінің, "мен жазған ең ауқымды және ең тиімді жұмыс" екенін айтты.

Ғылымға сілтемелер

Жазу кезінде квазарлар жақында ғана ашылған және толыққанды түсініксіз болған. Роман бойынша Ламонт квазарлардың галактикалардың күшті ядролық күшінің күрт өсуіне ұшыраған бөліктері екенін, нәтижесінде термоядролық энергияның жарылысы болғанын айтады. Асимов күн термоядросының табиғатын ескергені белгісіз, онда негізгі реакция жылдамдығы әлсіз ядролық күшпен реттеледі, бұл протондарды нейтрондарға айналдырады, ал күшті күш реакциялар кезінде босатылатын энергия мөлшерін анықтайды. Кітап кварктарды атап өтеді, бірақ күшті күшті тек пиондар арқылы талқылайды, олар протон мен нейтрондарды байланыстыратын күштің тасымалдаушылары, ал глюондар кварктарды протон мен нейтрондардың ішінде байланыстырады. Сол кезде глюондардың бар екеніне күмән болған, ал кварктар деп есептелген бөлшектер тікелей байқалған. Сол сияқты этрус тілі, әсіресе этрус жазулары әлі аударылмаған және түсініксіз болған. 2022 жылға дейін тілдің басқа белгілі тілдермен байланысы дәлелденбеді. Броновский кейіпкері бұл жұмбақты баск тілін қарастыра отырып шешкен деп есептеледі, ол да Еуропадағы бірегей тіл және ежелгі этрус тілімен туыс болуы мүмкін. Броновский Ламонтқа университет президенті тілді "Итаскан" деп атағанда, оны Итаска көлімен шатастырып, көмектесуге шешім қабылдайды. Ол "осы ақымаққа да есіне түсіретін" бірдеңе жасауға ниеттенді.