Кіріспе
Креационизмнің түрі Ескі Жер креационизмі (OEC) – креационизмнің белгілі бір түрлерін қамтитын теологиялық көзқарастар жиынтығы, оған күндіздік жас креационизмі, саңылау креационизмі, прогрессивті креационизм және кейде теистік эволюционизм кіруі мүмкін. Жалпы алғанда, ОЭК әдетте Жас Жер креационизмі (YEC) мен теистік эволюция (TE) арасындағы орталық позицияны ұстанады. YEC-тен айырмашылығы, ол физика, химия, геология және Жердің жасы туралы ғылыми консенсуспен көбінесе үйлесімді болады. Дегенмен, YEC сияқты және TE-ге қарама-қарсы, оның кейбір түрлері макроэволюцияны биологиялық тұрғыдан негіссіз деп санайды және оның палеонтологиялық деректермен қолдау таппайтындығын, сондай-ақ барлық тірі организмдердің соңғы ортақ атадан таралу тұжырымын жоққа шығарады. Ұзақ жылдар бойы Евангелистік креационистер 1960 жылға дейін Ескі Жер креационизмін қабылдады, сол кезде Джон К. Уиткомб пен Генри М. Моррис «Жаратылыс тоғыны» кітабын жариялады, бұл Жас Жер креационизмінің кеңінен танылуына әкелді.
Old Earth creationism (OEC) is an umbrella of theological views encompassing certain varieties of creationism which may or can include day age creationism, gap creationism, progressive creationism, and sometimes theistic evolutionism. Broadly speaking, OEC usually occupies a middle ground between young Earth creationism (YEC) and theistic evolution (TE). In contrast to YEC, it is typically more compatible with the scientific consensus on the issues of physics, chemistry, geology, and the age of the Earth. However, like YEC and in contrast with TE, some forms of it reject macroevolution, claiming it is biologically untenable and not supported by the fossil record, and the concept of universal descent from a last universal common ancestor. For a long time Evangelical creationists generally subscribed to Old Earth Creationism until 1960 when John C. Whitcomb and Henry M. Morris published the book The Genesis Flood, which caused the Young Earth creationist view to become prominent.
Тарих
Августин бірден жаратылуды жорамалдап, «Жаратылыс кітабындағы» күндерді аллегориялық тұрғыда түсіндірді, оның көзқарасы Ұлы Григорийге, Бедеге және Севильялық Изодорға да әсер етті. Августин «Жаратылыс кітабындағы» күндерді аллегориялық деп қарастырған жалғыз адам емес, басқалар: Дидумий Соқыр, мүмкін Ұлы Василий, Александриялық Климент, Ориген және Афанасий, «Жаратылыс» баянындағы күндерді аллегориялық тұрғыда түсіндірген. Алайда, мұны сөзбе-сөз түсіндіруді қабылдамау ретінде түсінбеу керек, өйткені патристикалық түсіндірушілер аллегориялықпен қатар оның да тұра алатынына сенді. Киприан «Жаратылыс кітабындағы» әрбір күннің әлем тарихының 1000 жылын бейнелейтінін, ал әлемнің 7000 жылға дейін соқатынын сенді. Ириней және Юстин Мартир де 90-шы псалмның 4-тарауынан және, мүмкін, 2 Петірдің хатынан үзінді келтіріп, «Жаратылыс кітабындағы» күндердің жер тарихының 6000 жылын бейнелейтінін айтты. Хью Росс айтуынша, Фома Аквинский «Жаратылыс» жазбасын 24 сағаттық алты күнмен тура мағынада жоққа шығарған. Бұған қоса, оны Скофилд анықтамалық кітабы қолдады, бұл теорияның ұзақ сақталуына себеп болды. Ең танымал күндік эра креационисі – американдық саясаткер, эволюцияға қарсы науқаншы және Скопс процесінің прокуроры Уильям Дженнингс Брайан болды. Көптеген консервативті жақтастарынан айырмашылығы, Брайан Киелі кітаптың сөзбе-сөз түсінігін ұстанған жоқ, «адамнан бұрынғы эволюцияға» қарсы емес еді, бірақ эволюция туралы келісім оппоненттеріне пайдалы аргумент беретінін мойындады, атап айтқанда, егер эволюция адамға дейінгі барлық түрлерді түсіндірсе, онда ол адамды да қамтуы мүмкін бе? Ол «Жаратылыс кітабының» 1-тарауындағы күндерді жиырма төрт сағат деп анықтауды эволюция жақтастарының креационистерге шабуыл жасауды жеңілдету үшін жасаған әрекеті деп есептеді және Скопс процесінде әлемнің алты мың жылдан әлдеқайда ескі екенін, ал «Жаратылыс» күндері жиырма төрт сағаттан ұзақ болғандығын мойындады. Америкалық баптист уағыздаушы және эволюцияға қарсы науқаншы Уильям Белл Райли, «Фундаментализмнің ұлы қариясы», Дүниежүзілік христиандық фундаменталистер қауымдастығының және Американың эволюцияға қарсы лигасының негізін қалаушы, 20-ғасырдың бірінші жартысындағы тағы бір танымал күндік эра креационисі, ол осы ұстанымды досы және танымал жас Жер креационисі Гарри Риммермен өткізген әйгілі пікірталаста қорғады.
Алыс жерлер креационизмі
Gap creationism – Жерді жаратудың ежелгі түрі. Ол, Жаратылыс кітабында баяндалған алты "йом"дық жарату периоды алты нақты 24 сағаттық күннен тұрғанына, бірақ Жаратылыс кітабының бірінші және екінші аяттарындағы екі бөлек жаратылыс арасында белгілі бір уақыт аралығы болғаны туралы сенімді білдіреді. Бұл теория Жердің жасы сияқты көптеген ғылыми тұжырымдарды түсіндіруге арналған. Бұл көзқарас 1909 жылы Скофилдтің жадтамалық Киелі кітабында кеңінен танымал болды.
Прогрессивті креационизм
Прогрессивті креационизм – Құдайдың жүздеген миллион жылдар бойы жаңа тіршілік нысандарын біртіндеп жаратқандығы туралы діни сенім. Ежелгі Жер креационизмінің бір түрі ретінде, ол Жер мен Әлемнің жасы туралы геологиялық және космологиялық қалыпты есептеулерді, сондай-ақ өз жағдайын түсіндіру үшін микроэволюция сияқты биологияның кейбір принциптерін және археологияны қабылдайды. Осы көзқарас бойынша, жаратылыс миллиондаған жылдарға созылған кезеңдерде өсімдіктер мен жануарлардың барлық "түрлері" бірден пайда болатын жылдам серпілістер арқылы жүрді. Бұл серпілістерден кейін жаңа пайда болғандарға бейімделу үшін тұрақтандыру немесе тепе-теңдік кезеңдері келеді. Бұл серпілістер Құдайдың тікелей араласу арқылы жаңа организмдерді жаратуының көрінісі болып табылады. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, прогрессивті креационизм "түрлер ата-тегінің біртіндеп өзгеруі арқылы бірте-бірте пайда болмайды, керісінше, бірден толыққанды күйде пайда болады" деген тұжырымды ұстанады. Осылайша, макроэволюцияның дәлелдері жалған деп есептеледі, бірақ микроэволюция – қоршаған ортаға бейімделу және тірі қалу үшін Жаратушының генетика құрылымына енгізген генетикалық параметр ретінде қабылданады. Көбінесе, оның жақтастары оны түбегейлі креационизм мен эволюция арасындағы орталық позиция деп қарастырады.
Жаратылыс кітабының 1-бөлімі
Ежелгі Жер христиан жаратылысшылары Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы айтуларға түрлі көзқарастармен келе алады.
Нысанды түсіндіру
Жаратылыс кітабындағы 6 күндік жаратылыс оқиғасының тұжырымы, осы модельді негіздемелік гипотезаға сәйкес көрсетеді. Жаратылыс күндері Жаратылыс күндері 1-күн: жарық; күн мен түн 4-күн: Күн, ай және жұлдыздар 2-күн: Теңіз және аспан 5-күн: Теңіз жануарлары; құстар 3-күн: Құрлық және өсімдіктер 6-күн: Құрлық жануарлары; адам. Негіздемелік гипотеза Жаратылыс кітабында белгілі бір үлгі немесе "жоспар" бар екенін, және осы себепті бұл оқиға жаратылыстың қатаң хронологиялық тізімі ретінде түсіндірілмеуі мүмкін екенін көрсетеді. Оның орнына, жаратылыс оқиғалары тақырып бойынша реттелген болуы мүмкін. Бұл көзқарас басқа ескі Жер туралы пікірлерді ұстанатындардың (мысалы, көптеген Күн дәуірі жаратушыларының) көптеген негізгі тұжырымдарымен келіспеушіліктері жоқ, бірақ олар белгілі бір деңгейде хронологияның бар екеніне сенеді.
The framework interpretation (or framework hypothesis) notes that there is a pattern or "framework" present in the Genesis account and that, because of this, the account may not have been intended as a strict chronological record of creation. Instead, the creative events may be presented in a topical order. This view is broad enough that proponents of other old earth views (such as many Day Age creationists) have no problem with many of the key points put forward by the hypothesis, though they might believe that there is a certain degree of chronology present.
Күндік-жаздық креационизм
Күндер мен ғасырлар креационизмі – Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы нақты баяндауды ғаламның, Жердің, тіршіліктің және адамдардың жасы туралы қазіргі ғылыми теориялармен келісуге бағытталған әрекет. Онда Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы айтылған алты күннің әдеттегі 24 сағаттық күн емес, мыңдаған не миллиондаған жылдарды қамтитын ұзақ кезеңдер екені айтылады. Содан кейін Жаратылыс кітабының есебі ғарыштық эволюция процесінің сипаттамасы ретінде түсіндіріледі, бұл көптеген теориялар мен түсіндірулерге негіз болады. Күндер мен ғасырлар теориясының жақтаушыларын теистік эволюционистер мен прогрессивті креационистердің арасынан табуға болады. Бұл теория жаратылыс "күндері" әдеттегі 24 сағаттық күн емес, шын мәнінде ұзақ уақытқа созылған деген аргумент арқылы осы көзқарастарды келісуге тырысады. Ежелгі Жерді жарату теориясын қолдайтындардың көпшілігі Жаратылыс кітабындағы алты күннің әдеттегі 24 сағаттық күн емес екенін санайды, себебі "күн" (йом) деген еврей сөзі осы контексте 24 сағаттық күн емес, мыңдаған не миллиондаған жылдарды білдіруі мүмкін. Осы көзқарас бойынша, жаратылыс "күндерінің" тізбегі мен ұзақтығы ғалымдардың теориялары бойынша болған оқиғалардың тізбегі мен ұзақтығын көрсетеді немесе символдайды, сондықтан Жаратылыс кітабын ғылыми білімі жоқ адамдар үшін жеңілдетілген қазіргі ғылымның қысқаша мазмұны ретінде қарастыруға болады.
Космикалық уақыт
Геральд Шрёдер 24 сағаттық жаратылыс күндері мен ғаламның миллиардтаған жылдық жасы арасындағы үйлесімділікті келтіретін көзқарас ұсынады. Жаратылысшыл Филипп Э. Джонсонның "Ньютон не істер еді?" атты мақаласында баяндайтын: "Киелі кітап уақытты ғаламның тұтас көзқарасынан сипаттайды, Шрёдер бұл сөзді 'кварктардың тоқтауы' сәтінде, яғни Ұлы жарылыстың алғашқы секундында энергиядан тұрақты материя пайда болған кезде деп түсіндіреді". Шрёдер кварктардың тоқтауы кезіндегі алты күндік мерзім, ғалам бүгінгіден шамамен триллион есе кішірек және ыстық болған кезде, бүгінгі жер уақыты бойынша он бес миллиард жылға тең екенін есептейді. Бұл кеңістіктің кварктардың тоқтауынан кейін кеңеюіне байланысты. Осылайша, Төрелік кітабы мен қазіргі физика арасындағы үйлесімділік орнатылады. Дегенмен, Шрёдер бұрынғы "Төрелік және Ұлы жарылыс" кітабында Жер мен Күн жүйесінің шамамен "4,5-5 миллиард жыл" бұрын пайда болғанын, ал кейінгі "Құдай ғылымы" кітабында Күннің 4,6 миллиард жыл бұрын пайда болғанын айтады.
Киелі кітаптағы топан су
Кейбір ескі Жер креационисттері топан су геологиясын қабылдамайды, бұл оларды Киелі жазбалардың қатесіздігін жоққа шығарады деген айыптауға ұшыратады (өйткені Жаратылыс кітабындағы топан су бүкіл жерді жапқандығы айтылған). Оған жауап ретінде, ескі Жер креационисттері Киелі кітаптағы "толық" және "барлық" деген сөздердің мағынасы контекстке қарай түсіндірілуі керек екенін көрсететін аяттарды келтіреді. Ескі Жер креационисттері көбінесе адамзат Жаратылыс топан суы кезінде Таяу Шығыс аймағында шоғырланған деп санайды, бұл Африкадан шығу теориясына қарсы келеді.