Кіріспе

Византия император қызы Элия Верина (грекше: Βερίνα; 484 жылы қайтыс болды) – Шығыс Рим империясының Лео I-нің әйелі, императорлық серігі. Ол Базилисктің қарындасы еді. Оның қызы Ариадне алдымен Зенонның, кейін Анастасий I-нің императорлық серігі болды. Верина Лео II-нің анасынан берген әжесі еді.

Отбасы

Верина мен оның бауыры Базилисктің тегі белгісіз. Олардың Балқандағы түбірі бар деп саналады, бірақ одан артығы белгілі емес. Олардың кем дегенде бір әпкесі болған деп есептеледі, себебі Даниял Стилиттің өмірбаянында Верина мен Базилисктің қайнағасы Зузус деп аталады. Стефан Крауцик өзінің «Жылдың екі жағы» (1986) атты тарихи еңбегінде осы екі бауырдың Италияның алғашқы варвар королі Одоакрмен туыс екендігі туралы теорияны ұсынды. Бұл теория 7 ғасырлық монах Иоанн Антиохияның фрагментті жылнамасының 209.1-тармағына негізделген. Бұл жазушы 641-648 жылдары Антиохияның Сириялық-орытодоксалық патриархы болған Иоанн Седрелік деп саналады. Жылнамада Арматтың Оноулфпен өлтірілуі жайлы айтылады. Тұжырым бойынша, Одоакр Оноулфтың ғана немесе екеуінің де бауыры болуы мүмкін. Крауцик екінші тұжырымды ұсынды, оны Александр Демандт және Патрик Амори сияқтылар қолдады. Верина мен Базилисктің немересі Армат туралы ақпарат Даниял Стилиттің өмірбаяны мен Суда сияқты византиялық дереккөздерде кездеседі. Бұл теория бойынша, Оноулф пен Одоакр Верина мен Базилисктің немерелері болар еді. Леоның жоғары мәртебелі отбасы болған жоқ. Оның үйленуінен бұрынғы жалғыз туысы – Евфемия есімді әпкесі. Георгий Кодинусқа тиесілі «Патрия» еңбегінде Евфемияның үйленбегендігі айтылады. Ол Константинопольде тұрып, ағасы апта сайын оны көріп тұратын. Ол ағасының құрметіне мүсін қойған деген аңыз бар, бірақ бұл дерек көбінесе сенімсіз деп есептеледі. Ариаднаның кіші әпкесі Леонтия болды. Леонтия алғашқыда Аспардың ұлы Юлий Патрицийға айттырылды, бірақ Аспар мен оның тағы бір ұлы Ардабурдың 471 жылы қаза тауып, нике бұзылды. Леонтия Антемий мен Марсия Евфемияның ұлы Маркианға үйленді. 478-479 жылдары олар Зенонға қарсы көтеріліс ұйымдастырды, бірақ жеңіліске ұшырады. Жеңілгеннен кейін олар Исаурияға жер аударылды. Лео сол кезде Mattiarii полкінің трибуны болды, олардың қаруы – латынша «пышақ» деген мағына беретін mattea еді. Маркиан Феодосий II-нің әпкесі Пулхерияға үйленген кезде Август титулын алды. Осы неке арқасында ол Теодосиан әулетінің мүшесі саналды. Оның жалғыз қызы бұрынғы некеден болған және әулеттің мұрагері емес еді, сондықтан оның қайтысымен әулеттік үзіліс аяқталды. Византия армиясы мен Сенаты жаңа Августы сайлауға тиіс болды. Шығыс Рим империясының «әскер шебері» Аспар өзінің аланикалық тегі мен ариандық дініне байланысты таққа таласудан бас тартқан болуы мүмкін. Оның отбасы ұрпақтан-ұрпаққа римдік армияда қызмет еткенімен, Аспар барбар саналды және Шығыс Рим империясының билеуші тобының көпшілігі Никеялық сенімді қабылдаған. Аспар өзінің ықпалын қолданып, король жасауға тырысты, бұрын Маркианды билікке жеткізген еді. Ол Леоны өзінің төменгі офицерлерінен таңдады, оның адалдығына сенген. Сенат бұл шешімді қабылдады. 461 жылы Лео Аспардың әскеріне қарсы салмақ ретінде Экскубиторларды құрды. Олардың көп бөлігі мықты және жауынгерлік қасиеттерімен көзге түсетін Исаурлықтардан құралды. 466 жылы Экскубиторлардың Исаурлық офицері Тарасикодисса Аспардың ұлы Ардабурдың опасыздық жасағанына дәлел келтірді. Бұл оқиға Лео мен Аспардың қарым-қатынасын уландырып, Леоның Экскубиторларға көбірек сене бастауына себеп болды. 467 жылы Лео мен Тарасикодиссаның одағы Ариаднаның офицерге үйленуімен нығайтылды. Императорлық жұптың жаңа күйеу баласы римдік әміршілік пен Константинопольдің грек тілінде сөйлейтін халқының құрметіне өзінің атын Зенон деп өзгертті. Ариадна мен Зенонның жалғыз ұлы Лео II сол жылы дүниеге келді. 471 жылы Аспар мен Ардабур Леоның бұйрығымен Константинопольдің Ұлы сарайында өлтірілді. Лео өлімнің қаталдығы үшін «Макельс» (Қырғыншы) деген лақап алды. Веррина сарайда қалды.

Жесір қалған патшайым

Лео II өзі билік етуге тым жас болғандықтан, Верина мен Ариадна оны Зенонды бірдей император ретінде тәж кигізуге көндірді, ол мұны 474 жылдың 9 ақпанында жасады. Лео ауырып, 17 қарашада қайтыс болған соң, Зенон Ариаднамен бірге жалғыз император атанды. Верина жесір болумен қанағаттанбады. Кандид пен Антиохиялық Иоаннның мәлімдеуінше, ол бұрынғы преториандық префект Патрицийге құмар болды. Бұл оқиға Хабдомон сарайында, сарай министрлері мен Сенаттың куәлігінде болды. Антиохиялық Иоанн мен Даниял Стилиттің өмірбаяны Веринаның заговорды қолдауға алданып қалғанын көрсетеді. Кандид пен Антиохиялық Иоаннның айтуынша, Верина Зенонды Патрициймен ауыстырып, императрицаның күйеуі лауазымына қайта оралуды үміттенеді. Бірақ Базилиск Зенон қаладан кеткеннен кейін таққа отырды. Малаластың сөзіне қарағанда, Верина Базилискіні астанадағы императорлық дәрежедегі жалғыз адам ретінде өзі тәж кигізуге мәжбүр болды. Кандид пен Антиохиялық Иоаннның Веринаның ниеттерін сипаттауының дұрыстығы күмәнді, мүмкін бұл тек жылнамашылардың оған деген жаулық сезімін көрсеткен шығар. Кандидтің айтуынша, Патрицийдің өлімінен кейін Верина Зенонның пайдасына сөз жүргізді, бірақ оның жоспары Базилискке ашылды, және Арматтың араласуы ғана оның өмірін сақтап қалды.

Илюспен одақтасу

483 немесе 484 жылы Илюс Зенонға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Веринаның императорлық мәртебесі сақталғандықтан, ол тағы бір Августы таққа отырғызуға құқылы болды. Ол оны қамаудан босатып, Тарс қаласында Леонтий атты генералдың Август болуын жариялады. Джон Малалас Веринаның жаңа одаққа ынтамен қосылғанын, түрлі қалалармен хат алмасып, олардың көтеріліске қолдау көрсетуін алуға тырысқанын баяндайды. Дегенмен, оның жаңа сенімдерінің шынайылығына және бұрынғы жауымен саяси "достығына" күмән туады. Шын мәнінде, ол Илюс тұтқыны болып, қауіпсіздігін сақтау үшін оның бұйрығымен әрекет еткен болуы мүмкін. Ол Леонтий мен Илюс Антиохияға жасаған жорыққа қатыспады, бірақ Исауриядағы Папирий бекінісіне жіберілді. Бұл бекіністің бұрынғы басшысы Лео I болған болуы мүмкін, сондай-ақ аңыз бойынша Веринаның үшінші қызы болған. Сирил Туманов осы некеден туған екі баланы анықтады: Ибериялық Митридат пен Ибериялық Лео. Осы кіші Лео Ибериялық Гуарам I-нің әкесі болды. Бұл туыстықтың нақтылығы белгісіз.