Кіріспе
Құс түрі. Тренга (Tringa semipalmata) – Scolopacidae тұқымдасына жататын ірі жағалау құсы. Бұл салыстырмалы түрде үлкен және күшті құмқұйрық, және Tringa туысына жататын "аяқты шеңгел" деп аталатын түрлердің арасындағы ең ірісі. Оның ең жақын туысы – кіші сарыаяқ, ол өте кішкентай құс, көбею кезеңіндегі қауырсындарынан және мойнындағы жіңішке, анық, тығыз өрнегінен басқа сыртқы түрі мүлдем бөлек. Солтүстік Америка мен Батыс Индияда көбейеді, ал қыстауға Солтүстік Американың оңтүстігіне, Орталық Америкаға, Батыс Индияға және Оңтүстік Америкаға ұшып келеді.
The willet (Tringa semipalmata) is a large shorebird in the family Scolopacidae. It is a relatively large and robust sandpiper and is the largest of the species called "shanks" in the genus Tringa. Its closest relative is the lesser yellowlegs, a much smaller bird with a very different appearance apart from the fine, clear, and dense pattern of the neck, which both species show in breeding plumage. It breeds in North America and the West Indies and winters in southern North America, Central America, the West Indies and South America.
Сипаттама
Саяқ – келбеті әдемі емес, денесі мықты жағалау құсы. Оның дене құрылысы қарапайым қызыл шаянға ұқсас, бірақ үлкен сары аяқты құстан ірілеу. Ұшқанда қара түсті қанат жапқыштары мен қанаттарының ақ жолағының керемет контрастынан үлкен құмқұмырққа еске түседі. Тринга туысына қайта жіктелуімен, ол осы белгілі құмқұмырқ туысының ең ірі түрі болып табылады. Орташа ұзындығы мен салмағы белгілі. Еркек және аналықтарының қауырсындары бір-біріне ұқсас, бірақ аналықтары сәл ірілеу келеді. Ұшқанда қанат астындағы қара қаптамалары көзге түседі. Саяқтарды жерде сұр аяқтары және қысқа, ауыр, бірақ түзу тұмсықтары арқылы тануға болады. Қауырсыны жоғары жағы сұр, асты жағы ақ, сондай-ақ көздің үстінде ақ дақ және жұқа ақшыл көзшеңір бар, бұл құсқа көзілдірік таққандай көрініс береді. Ішкі жағы ақ. Көбелек шағында қауырсынының жоғарғы бөлігінде қоңыр жолақтар пайда болады. Көбеймейтін құстардың қауырсыны қарапайым болады.
Дауыс
Сазқұйрықтың аты дыбырқұбылыстық және оның қатты, тегіс "пилл виллет" деп келетін аумақтық әнімен байланысты. Шығыс сазқұйрығы жағалаудағы тұзды батпақтарда, ал батыс сазқұйрығы тұщы сулы шалғынды батпақтарда, арналарда, ойпаздарда және басқа да ішкі сулы жерлерде көбейеді. Қыс айларында екі түр де жағалау құстары болып табылады, олар тасты және құмды жағалауларда, сондай-ақ лайлы жерлерде және жағалау батпақтарында кездеседі.
Егемендік және экология
Олар көбейту және қыстау аймақтарында да аумақтық болып табылады, бірақ шашыраңқы көбейту колонияларын немесе қыстау топтарын құрайды. Қанаттары ұшып бара жатқанда қатты ұсталып, төмен қарай иіледі, ал жерде қанат астының ерекше пішіні көзге түседі. Олар көбінесе сақ құстар, тұзды батпақтың құрлыққа жақын жатқан құстары ең бірінші ескерту дауыстарын шығарады, бұл Еуропадағы жалпы қызыл шаңшықты еске түсіреді, алайда кейбір жекелемелерге жақындасуға болады. Олар кейде өсімдіктерді де жейді. Сондай-ақ, олар суда балықтар мен су жәндіктері сияқты жылдам қозғалатын жемді белсенді түрде аулайды және оларды қуу үшін құрсақтарына дейін суға енеді. Көбейту кезінде батыс виллеттерінің жегендеріне су қоқыс жегіш қоңыздары (Hydrophilidae), суға шомылатын қоңыздары (Dytiscidae), мұрынды қоңыздары (Curculionidae), өрмекшілер (Araneae) және балықтар (Cypriniformes) кіреді. Қыста батыс виллеттері жағалау шабақтарын (Hemigrapsus), брахиуран шабақтарын (Uca princeps, Leptuca crenulata), шабақтарды (Pachygrapsus), ұлуларды (Macoma, Gemma gemma), нереид құрттарын (Neanthes), мидияларды (Mytilus), бұрғанақтарды (Nassariidae) және тағы да басқаларын жейді. Олар көбінесе тасқа, ағашқа немесе қоршау тіреулеріне қонады.
Қорғау
1960 жылдан бері саны азайып бара жатқанға қарамастан, вилеттің ареалының кейбір бөліктерінде әлі де кең таралған. Бұл түрді қорғау шаралары қолданылмаса, жойылып кету қаупі бар деп есептеледі. Батыс түршесіне жергілікті далаларды егіс жеріне айналдыру және сулы-батпақты жерлерді ауыл шаруашылығы үшін кептіру қауіпті, ал Калифорниядағы жағалау құрылысы қыстау ортасын жергілікті түрде бұзып кеткен. Вилеттер сулы-батпақты жерлердегі көктемгі ұялау аймақтарынан өтетін электр сымдарына соқтығысып қалу қаупі де бар. 1918 жылы Көшіп-қоныс жасайтын құстар туралы шартқа қол қойылып, аңшылардың вилетті азық үшін көптеп аулауына тыйым салынды, бұл олардың санын қазіргі деңгейге дейін қайта қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Солтүстік Америкада барлығы 250 000 вилет бар, оның 150 000-ы батыс көш жолынан, ал 90 000-ы шығыс көш жолынан саналып шықты. Батыс вилеті шығыста қыстайтындықтан, шығыс вилеттерінің саны 90 мыңнан кем болуы мүмкін.