Кіріспе
Мэн аралы парламентінің төменгі палатасы – Кис палатасы, Тинвальдтың тікелей сайланған төменгі палатасы болып табылады. Тинвальд – Мэн аралының парламенті, ал екінші тармағы – Заң шығарушы кеңес.
The House of Keys is the directly elected lower house of Tynwald, the parliament of the Isle of Man, the other branch being the Legislative Council.
Тарих
Атаудың ең көне белгілі сілтемесі 1417 жылы ағылшын ғалымы латын тілінде жазған құжатта кездеседі, онда Claves Mann («Манн кілттері») және Claves Legis («Заң кілттері») деп айтылған. Дегенмен, атаудың шығу тегі туралы пікір таласы бар. Кейбір зерттеушілер «кілттер» сөзін «таңдау» мағынасындағы скандинавиялық kjósa етістігінің ағылшын тілінде бұрмалануы деп санайды. Алайда, көбінесе бұл сөздің түсініксіздігі Манкс тіліндегі «төрт және жиырма» терминінің жаңылыс естілуімен байланысты деп есептеледі: [[wikt:kiare#Manx], өйткені палатада әрқашан 24 мүше болған. Манкс тіліндегі палатаның атауы Yn Kiare as Feed («Төрт және жиырма») деп аталады.
Басқару
Мүшелер Кілттер үйінің мүшелері (MHKs) деп аталады. 16 жастан асқан азаматтар дауыс бере алады, ал МХК-ға сайлану үшін кем дегенде 18 жаста болуы және үш жыл аралда тұруы керек. 12 сайлау округі бар, олар негізінен шедінгтерге және жергілікті басқару бірліктеріне сүйенеді. (Кейбір жергілікті басқару бірліктері екі сайлау округі арасында бөлінген.) Әрқайсысы Кілттер үйіне екі мүше жібереді, олар көпшілік дауыс беру арқылы сайланады (әрбір сайлаушы екі кандидатқа дейін дауыс бере алады). Кілттер үйінің мерзімі әдетте бес жылға белгіленеді, бірақ мерзімі бітуге дейін тарату мүмкіндігі де қарастырылған. Кілттер үйінің спикері (SHK) – Кілттер үйі мүшелерінің арасынан төрағалық етуші ретінде сайланатын MHK. Спикер Кілттер үйінде дауыс береді, бірақ басқа мүшелерден өзгеше, дауыс беруден жаңылса да болады; алайда, дауыс тең түскен жағдайда Спикер шешуші дауыс беруге міндетті. Спикер сондай-ақ Тинвальд сотының президентінің орынбасары болып табылады. Кілттер үйі Заң шығарушы кеңестің 11 мүшесінің 8-ін сайлайды. Заң шығару әдетте кеңесте бастау алмайды. (Ерекшеліктер бар: мысалы, Теңдік туралы заң жобасы 2016 жылдың соңында Заң шығарушы кеңеске ұсынылды.) Осылайша, Кілттер кеңестен гөрі күшті, ол заңдарды қайта қарау функциясын атқарады. Кілттер үйі ай сайын бір рет Заң шығарушы кеңеспен бірлесіп, Тинвальд сотында отырыс өткізеді. COVID-19 пандемиясы кезінде бұл отырыстар жиіледі. Тинвальд президенті, екі палатаның дауысымен сайланады, Тинвальд соты мен Заң шығарушы кеңеске төрағалық етеді. Бірақ, жыл сайынғы Тинвальд күнінде, Мэн аралының ұлттық мерекесінде, вице-губернатор (немесе Корольдік отбасының мүшесі) төрағалық етеді.
Кездесу орны
Кілттер палатасы әдетте Дугластағы заң шығару ғимаратындағы өз палатасында жиналады. Орындықтар сайлау округінің атауы бойынша (ағылшын тілінде) әліппелік тәртіппен екі қатарға бөлінеді. Сайлау округінде ең көп дауыс алған депутаттар алдыңғы қатарда отырады. 2017 жылдың 14 наурызында Кілттер палатасы 1874 жылдан бері алғаш рет Кастлтаундағы Кілттер палатасының ескі ғимаратында жиналды, бұл тұңғыш сайланған Кілттер палатасының құрылғанына 150 жыл толуына арналған еді. COVID-19 пандемиясы кезінде бұл отырыстар кейде қашықтан (немесе жартылай қашықтан) өтті.