Мукдахан провинциясының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Таиланд провинциясы

Мукдахан (มุกดาหาร) – Таиландтың жетпіс алты провинциясының (чангват) бірі және Солтүстік-Шығыс Таиландта, сондай-ақ Исан деп аталатын аймақта орналасқан. Ілесіндегі провинциялар (оңтүстіктен бастап сағат тілі бойынша) – Амнат Чароен, Ясотон, Рой Эт, Каласин, Сакон Нахон және Нахон Фаном. Шығыс жағынан Меконг өзенімен шектеседі, одан ар жағында Лаос елінің Саваннакхет провинциясы жатыр, олар Екінші Тай-Лао достық көпірімен байланысқан.

Тарих

Чандрасуриявонгсе (เจ้าจันทรสุริยวงษ์) және оның ізбасарлары Лаос мемлекетіндегі Меконг өзенінің сол жағалауындағы Тад Инг Ханг ступасының (พระธาตุอิงฮัง) жанындағы Баан Луанг Фонсимде (บ้านหลวงโพนสิม) қоныс орнатып, елді мекен құрды. Бірнеше онжылдықтан кейін ол дүниеден озды. Оның ұлы Чантакиннари (เจ้าจันทกินรี) оның орнын билікке ие болды. 2310 жыл (біздің заманымыздан 1767 жыл) шамасында бір аңшы Меконг өзенінен өтіп, Банг Мук (บังมุก) өзенінің сағасына жетіп, оң жағалауда монастырь және жақын жердегі өзен жағасында жеті қант пальмасы бар тасталған жерді тапты. Ол бұл аймақты Меконг өзенінің сол жағындағы жерлерге қарағанда жақсырақ деп тапты, сонымен қатар Банг Мук өзенінің сағасында балықтың көптігі байқалды. Бұл туралы ол билеушісі Чантакиннариге хабарлады. Чантакиннари ізбасарларын Меконг өзенінен өте кірді және аймақты тексеру үшін Банг Мук өзенінің сағасына алып барды. Ол бұл жердің ежелгі елдің қалдықтары екенін және Меконг өзенінің сол жағалауындағы кез келген жерден жақсы жағдайда екенін анықтады. Баан Луанг Фонсимнен халықты бастап, Банг Мук өзенінің сағасындағы оң жағалауда елді мекен құрды. Жаңа елді мекен үшін орын жасау үшін ормандарды тазалағанда, қасиетті инжір ағашының астында Будданың екі мүсінін тапты. Үлкені кірпіштен және саздан, ал кішкентайы жақсы темірден жасалған. Ол ескі, тасталған ғибадатхананың жанында бірден жаңа монастырь салдырып, оны Ват Шри Мунгхон (วัดศรีมุงคุณ) деп атады (Орталық тай тіліндегі Шри Монголға (ศรีมงคล) ұқсас, яғни «Жақсы ырысқа ие ғибадатхана»). Ол ғибадатхананың жанында сарай салып, екі Будда мүсінін вихарада орналастырды. Кейін кішкентай темір Будда мүсіні алғаш рет табылған инжір ағашының астында қайтадан пайда болды. Осындай үш-төрт оқиғадан кейін ол баяу жерге батып, тек басының тәжі көрінетіндей болды. Оның орнына осы жерді жабу үшін басқа ғибадат орны салынды және мүсін Phra Loup Lek (พระหลุบเหล็ก) немесе «Өзін-өзі жасырған темірден жасалған құрметті Будда» деп аталды. Бүгінде Фра Луп Лек суға батып кеткен жерді Меконг өзенінің суы басып, алып кеткен (демек, бүгінгі Ват Шри Монгкол Оңтүстіктің вихарасының алдында сақталған ғибадатхана ғана қалған). Шри-Монгкол ғибадатханасының вихарасында сақталған кірпіштен жасалған Будда мүсінін ел тұрғындары Фра Чао Онг Луанг (พระเจ้าองค์หลวง) немесе «Құрметке лайық қасиетті Будда» деп атады және оны Ват Шри-Монгколдың бейнесі етіп тағайындады, ол кейіннен Ват Шри-Монгкол Оңтүстік деп аталды. Бұл Будда мүсіні содан бері осы елді мекенмен және аймақпен байланысты. Патшалықты қайта құру кезінде түн ортасында жеті қант пальмасынан жарқырап шығатын мөлдір немесе жартылай мөлдір нысан пайда болды деп хабарланды. Ол Меконг өзенінің үстіндегі ауада таң атқанға дейін жүзіп, содан кейін кристаллға ұқсас нысан қайтып жеті ағашқа оралды. Чантакиннари мырза бұл жақсы белгіні Кео Мукдахан (แก้วมุกดาหาร) немесе «Жеміс аузының кристалы» деп атады, өйткені ол Банг Мук (немесе «Жеміс гавані») өзенінің аузы орналасқан Меконг өзенінің жағасында патшалығын құрған, онда адамдар балдыршандарда жемшөптерді (мук; มุก) тапқан. Мукдахан - жемшөпке ұқсас, күлгін түсті кез келген жартылай бағалы тас, міндетті түрде жемшөптік бақшаны білдірмейді. Содан кейін Чантакиннари патшалығы Муаң Мукдахан деп аталды, бұл Шошқа жылының төртінші айынан, Чуласакарат (Кіші дәуір) жылының 1132 жылынан және Буддасакарат (Будда дәуірі немесе БЕ) жылының 2313 жылынан басталады. Мукдахан патшалығы осы кезеңде Меконг өзенінің екі жағын қамтып, Вьетнамдықтардың шекаралық жерлеріне (оның ішінде Лаостың Саваннахет провинциясына) дейін жетті. 2321 жылы Тонбури дәуірінде Ұлы Таксин патша өз күшін Меконг өзені аймағына кеңейткен кезде, ол Фра Махакасут Суек пен Чао Пхья Чакриге өз әскерлерін Меконг жағалауына жіберуге бұйырды. Олар Меконг өзенінің екі жағындағы барлық патшалықтардың билеушілерін бағындырып, Тонбури патшалығының билігіне біріктіруі керек еді. Чантакиннари мырзаны Phya Chanthasrisuraja Uparaja Mandhaturaj (พระยาจันทรศรีสุราชอุปราชามันธาตุราช) деп жариялады, Мукдахан патшалығының алғашқы билеушісі және осылайша патшалықты ресми түрде «Муаң Мукдахан» деп атады. Мукдахан қаласы 1770 жылы Фонсимнің Лорды Чантакиннаримен құрылды. Бұл қала бастапқыда Монтон Удон Таниде басқарылды, бірақ 1907 жылы Нахон-Фаном провинциясының ауданына (амфоя) айналды. 1982 жылдың 27 қыркүйегінде Мукдахан провинция мәртебесіне көтерілді. 2006 жылы Лаоста Мукдаханнан Саваннахетке дейінгі екінші Тай-Лао достық көпірі ашылды.

Lord Chandrasuriyawongse (เจ้าจันทรสุริยวงษ์) and his followers established a settlement at Baan Luang Phonsim (บ้านหลวงโพนสิม) near the Thad Ing Hang Stupa (พระธาตุอิงฮัง) on the left bank of the Mekong River in Laos. Several decades later he died. Lord Chanthakinnaree (เจ้าจันทกินรี), his son, succeeded him as ruler. In B. E. 2310 (1767 Common Era), a huntsman crossed over the Mekong and arrived along the right bank at the mouth of the stream Bang Muk (บังมุก), where he discovered a discarded realm complete with a monastery and seven sugar palms on the nearby riverbank. He found the area much better than the territories along the left side of the Mekong, and moreover at the mouth of the Bang Muk was an abundance of fish. He reported this to his ruler, Lord Chanthakinnaree. Chanthakinnaree led his followers across the Mekong to inspect the area and found that the area was indeed the remains of an ancient realm and in much better condition than any area along the left bank of the Mekong. He led his people from Baan Luang Phonsim to establish a settlement on the right bank at the mouth of Bang Muk. When he began to clear away the forests to make way for his resettlement of the realm, he found two Buddha images beneath a sacred fig tree. The larger of the two was bricks and mortar, while the smaller one was made of fine iron. He had a new monastery built at once in the vicinity of the old, abandoned temple, and named it Wat Sri Moungkhoun (วัดศรีมุงคุณ) (cognate to Sri Mongkol (ศรีมงคล) in Central Thai, meaning 'Temple of Serene Auspices'). He constructed a palatial manse in the vicinity of the temple where he enshrined both Buddha images in a vihara. Later, the iron Buddha image (the smaller one) appeared to mysteriously reestablish itself beneath the fig tree where it had first been discovered and ultimately, after some three or four spectacles of this nature, began slowly sinking into the ground there until only the crown of the head could be seen. An alternate place of worship was built there to cover the site instead and the image itself was then named Phra Loup Lek (พระหลุบเหล็ก), or 'Venerable One of Ironmetal Who Shrouds Himself'. Today the site where Phra Loup Lek would submerge himself beneath the earth has been overtaken by the waters of the Mekong and washed away (presumably leaving only the shrine rescued and preserved at the front of the vihara at today's Wat Sri Mongkol South (วัดศรีมงคลใต้)). As for the brick and mortar Buddha image enshrined in the vihara at the Sri Mongkol Temple, the inhabitants of the realm named it Phra Chao Ong Luang (พระเจ้าองค์หลวง), or 'Venerable Holy One', and made it the representative image of Wat Sri Mongkol, which itself was later renamed Wat Sri Mongkol South. This Buddha image has been associated with the settlement and realm ever since. During the rebuilding of the realm, at around midnight there were reports of a transparent or translucent object glittering and bright spotted emerging from the seven sugar palms. It drifted in the air above the Mekong every night until near dawn when the crystal like object would then float back into the seven trees from whence it came. Lord Chanthakinnaree named this auspicious omen Keo Mukdahan (แก้วมุกดาหาร) or the 'Pearlsmouth Crystal' as he had founded his realm on the banks of the Mekong where the mouth of the stream Bang Muk (or 'Pearlhaven') was located, in which people had discovered pearls (muk; มุก) in clams there. Mukdahan can refer to most any semiprecious stone resembling the pearl having a grey dull color, and not necessarily the pearl oyster, Pinctada margaritifera. Lord Chanthakinnaree then renamed the realm Mueang Mukdahan, as from the Fourth Month of the Year of the Pig, Year 1132 of the Chulasakarat (Minor Era), [Year 2313 of the Buddhasakarat (Buddhist Era or BE)] of the Buddhist calendar. The realm of Mukdahan at this stage covered both sides of the Mekong and reached the frontier lands of the Vietnamese (including the Laotian province of Savannakhet). In B. E. 2321, during the Thonburi Period when King Taksin the Great extended his forces into the area of the Mekong River, he ordered Phra Mahakasut Suek and Chao Phya Chakri to dispatch their troops to the banks of the Mekong in order to suppress and unify the lords of all the realms great and small there on both sides of the Mekong together under the reign of the Kingdom of Thonburi, declaring Lord Chanthakinnaree the Phya Chanthasrisuraja Uparaja Mandhaturaj (พระยาจันทรศรีสุราชอุปราชามันธาตุราช), the first Lord of the Realm of Mukdahan and thereby officially naming the realm "Mueang Mukdahan". The city of Mukdahan was founded in 1770 by Lord Chanthakinnaree of Phonsim. It was originally administered within Monthon Udon Thani, but in 1907 it became a district (amphoe) of Nakhon Phanom province. On 27 September 1982 Mukdahan was upgraded to provincial status. In 2006, the Second Thai–Lao Friendship Bridge, from Mukdahan to Savannakhet, Laos was opened.

Экономика

2018 жылы Тайландтың көлік министрлігінің әуежайлар департаменті Мукдахан халықаралық әуежайын салу мүмкіндігін зерттеуге алты миллион бат бөлетінін хабарлады. Егер салынса, бұл Тайландтың отызыншы халықаралық әуежайы болады. Зерттеу 2019 жылдың наурыз айына дейін аяқталуға тиіс.

Таңбалар

Облыстық мөрде Прасарт Сонг Нанг Сатит сарайы бейнеленген, онда опал табақта қойылған. Облыстың ағашы мен гүлі – Ochna integerrima. Облыстың ұраны: "Көкке тірелетін Хо Каео мұнарасы, Фу Фа Топ және Каэнг Кабао, сегіз этникалық топ, әйгілі тәтті тамаринд, үлкен ежелгі қазан, Лам Фаяның бастауы, Меконг өзенінің таңғажайып көрінісі, Индокитайға қақпа".

Жергілікті билік

2019 жылдың 26 қарашасына қарай: провинцияда бір Мукдахан провинциялық әкімшілік ұйымы (ongkan borihan suan changwat) және 25 муниципалдық (thesaban) аймақ бар. Мукдахан қаласы (thesaban mueang) мәртебесіне ие. Тағы 24 кіші аудандық муниципалитеті (thesaban tambon). Муниципалдық емес аймақтарды 29 кіші аудандық әкімшілік ұйымдары (SAO - ongkan borihan suan tambon) басқарады.