Кіріспе

Грекияның тарихи аймағы, Афина қаласын қоса алғанда
Грекияның тарихи аймағы Аттика (Αττική, ежелгі грек тілінде Attikḗ немесе , немесе ) немесе Аттика түбегі – Афина қаласының барлық қалалық аймағын қамтитын тарихи аймақ, ол Грекияның астанасы Афина қаласынан және қалалық аймақтың орталық қаласынан, сондай-ақ оны қоршаған қалашықтар мен қалалардан тұрады. Бұл Эгей теңізіне қарай созылған жарты арал, солтүстікте Беотиямен және батыста Мегариспен шектеседі. Түбектің оңтүстік ұшы, Лаурион деп аталатын маңызды кен өндіру аймағы болған. Аттика тарихы Афина тарихымен тығыз байланысты. Көне заманда Аттика Афина қала-мемлекетімен сәйкес келді. Бұл Көне Грекияның ең маңызды аймағы болды, әсіресе классикалық кезеңдегі Афинаның алтын ғасырында. Көне Аттика (классикалық Афина қала-мемлекеті) б.з.д. 508/7 жылы Клейстен реформасынан бастап демостарға немесе муниципалитеттерге бөлінді, олар үш аймаққа топталды: Афинаның негізгі қаласындағы қалалық (асту) және Пирей (порты), жағалау бойындағы (паралия) және ішкі аймақтағы (мезогея). Қазіргі заманғы Аттика әкімшілік аймағы тарихи аймақтан гөрі кеңірек, оған Батыс Аттика аймақтық бірлігінің бөлігі ретінде Мегарис, Сарон аралдары мен Китера, сондай-ақ Пелопоннес құрлығындағы Троизиния муниципалитеті кіреді.

Атауы бірдей

Римдік география ғалымы Паусаниасқа сәйкес, бұл жер бастапқыда Актея деп аталған, бірақ кейіннен Афина патшасы Кранаус қызы Аттис құрметіне қайта аталды.

География

Аттика – Эгей теңізіне қарай тіктеп тұрған үшбұрышты жартыарал. Ол солтүстік жағынан 16 км-лік Цитарон және Парнес тау тізбектерімен Беотиядан табиғи түрде бөлінеді. Элевсистен батысқа қарай Грекия материгі Мегариске қарай тарылып, Қорынт аралшасы арқылы Пелопоннеспен жалғасады. Аттиканың оңтүстік-батыс жағалауы, сондай-ақ Афина Ривьерасы деп аталатын бұл аймақ, Сарон шығанағының шығыс жағалауын құрайды. Таулар жартыаралды Педия, Мезогея және Триасия жазықтарына бөледі. Аттика таулары – Гимет, Геранеяның шығыс бөлігі, Парнита (Аттиканың ең биік тауы), Айгалео және Пентели. Төрт тау – Айгалео, Парнита, Пентели және Гимет (оңтүстік-батыстан бастап сағат тілімен) – қазір Афина қалалық аймағының таралып жатқан төбелі жазығын белгілейді. Жазық көптеген жартылай байланысқан төбелермен өрнектелген, олардың ең танымалдары – Турковуния, Ликавитос, Афинаның өзінің Акрополи және Филопаппу. Мезогея Гимет тауының шығысында орналасқан және солтүстік жағынан Пентели тауының етегімен, шығыс жағынан Эвбея шығанағы мен Мирин тауымен, ал оңтүстік жағынан Лаврио (қазіргі Лавриотика), Панейо (Πάνειον Όρος) және Лавриотик Олимп (Λαυρεωτικός Όλυμπος) тауларымен шектеледі. Лаврио аймағы Соунион мүйісімен аяқталады, ол Аттика түбегінің оңтүстік-шығыс ұшын құрайды. Афинаның су қоймасы – Марафон көлі, 1920 жылы бөгет салу арқылы жасалған жасанды су қоймасы. Парнитаның төңірегінде қарағай және шырша ормандары жатыр. Гимет, Пентели, Мирин және Лаврио қарағай ормандарымен жабылған, ал қалған бөліктері бұталы өсімдіктермен өседі. Пентели және Парнита тауларының кең алқаптарындағы ормандар өрттен зардап шекті, ал бұрынғы таулардың етегіндегі Синнгру иелігі (Кифисия, Мелиссия және Маруси қалаларының шекарасын қиып өтетін) Афина жазығындағы жалғыз табиғи орманға айналды. Кифисос – Аттикадағы ең ұзын өзен, ол Варрибоби маңындағы Парнита тауының етегінен басталып, Афина жазығын кесіп өтеді және Пирей портынан шығысқа қарай Фалиро дельтасына құяды. Платонның сөзіне сәйкес, Аттиканың ежелгі шекаралары Истмуспен белгіленген, ал материкке қарай олар Цитарон және Парн тауларының биіктіктеріне дейін созылған. Шекара сызығы теңізге қарай төмендеп, оң жағында Ороп ауданымен және сол жағында Асоп өзенімен шектелген.

Климат

Аттиканың көп бөлігі Жерорта теңізіне тән климатқа (Csa) ие. Жазда айқын, ұзақ және құрғақ, ал қыста қысқа, салқын және жаңбырлы кезең байқалады. Жауын-шашынның ең көп мөлшері қыс айларында жауады. Жарты аралдың оңтүстік және батыс бөлігінде ыстық, жартылай шөлейтті климат (BSh) орналасқан.

Еуропалық температуралық рекорд

Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым мәліметтері бойынша, Элефсина және Татои аймақтары 44 жыл бойы 48,0 °C (118,4 °F) ең жоғары температура бойынша ресми еуропалық рекордты иеленді.

Ежелгі тарих

Ежелгі дәуірде афиналықтар "автохтондық" деп мақтанатын, яғни олар осы аймақтың түпкілікті тұрғындары болғандықтарын және Атикаға басқа жерден көшіп келмегендіктерін айтатын. Классикалық дәуірде кең таралған дәстүрлерге сәйкес, гректердің қараңғы ғасырында Аттика солтүстік Пелопоннестен шыққан иониялық тайпаның панасы болған. Ахаялықтар иониялықтарды өз отанынан қуған, ал олар өз кезегінде дорийліктердің басып кіруінен өз отанынан ығыстырылған. Иониялықтар ежелгі аттикалықтармен бірігіп, кейіннен өздерін иониялық тайпаның бір бөлігі деп санап, ежелгі гректің иониялық диалектісінде сөйлеген. Көптеген иониялықтар кейін Аттикадан Эгей теңізінің Кіші Азия жағалауын отарлауға және Ионияның он екі қаласын құруға кетті. Микен дәуірінде Аттика тұрғындары тәуелсіз шаруашылық қоғамдарында өмір сүрген. Тарихқа дейінгі қалдықтар табылған негізгі орындар – Марафон, Рафина, Неа Макри, Браурон, Торикос, Агиос Космас, Элефсина, Мениди, Маркопуло, Спата, Афидна және Афинаның басты қаласы. Бұл елді мекендердің барлығы Микен дәуірінде гүлденген. Дәстүрге сәйкес, Аттика Кекроптың билігінде, афиналықтардың аңыздық королінің тұсында он екі кішкентай қауымдастықтан тұрған. Страбон осы қауымдастықтарға Кекропия, Тетраполис, Эпакрия, Децелия, Элеусис, Афидна, Торикус, Браурон, Киферос, Спетт, Кефисия және, мүмкін, Фалерон аттарын берген. Кейіннен олар Тесейдің билігінде, афиналықтардың мифтік королінің тұсында афиналық мемлекетке қосылған делінеді. Қазіргі тарихшылар қауымдастықтардың б.з.д. VIII және VII ғасырларда афиналық мемлекетке біртіндеп қосылғанын ықтимал деп санайды. Сенімсіз дереккөз: күні=2009 жылғы наурыз

Б.з.д. VI ғасырына дейін аристократиялық отбасылар Афинаның қала шеттерінде, мысалы, Гиппиос Колонос сияқты жерлерде тәуелсіз өмір сүрген. Тек Пеисистраттың тираниясы және Клисфеннің реформаларынан кейін ғана жергілікті қауымдастықтар өз тәуелсіздігін жоғалтып, Афинадағы орталық үкіметке бағынды. Осы реформалардың нәтижесінде Аттика шамамен жүзге жуық муниципалитетке – демосқа (dēmoi, δῆμοι) бөлінді, сондай-ақ үш үлкен секторға: қала (ἄστυ), орталық Афина, Имиттос, Эгалео және Парнас тауының етегін қамтиды, жағалау (παράλια), Элеусис пен Сунион мүйісі арасындағы аймақ және қала төңірегіндегі аймақ (ἐσωτερικό μεσογαία), Парнита тауының солтүстігінде, Пентеликон және Месогея жазығындағы Гиммет тауының шығысында тұратын адамдар мекендеген. Әдетте, әрбір азаматтық бірлікке қала тұрғындары, теңізшілер және шаруалардың тең бөлігі кірген. Әр сектордың "триттисі" ("үшіншісі") бір тайпаны құрады. Осылайша, Аттика он тайпадан тұрды. Пелопоннес соғысы кезінде Аттикаға лакедемондықтар бірнеше рет шабуыл жасап, қарақшылық жасады, ал соғыстың үшінші кезеңінде Децелия бекінісі лакедемондықтар басып алып, нығайтты.

Қалдықтар

Классикалық дәуірде Афина солтүстіктен Елеутера бекінісімен қоршалған, ол жақсы сақталған. Басқа бекіністер – Оэноэ, Децелия, Филе және Афидна. Жағалаудағы Лауриум кен орындарын қорғау үшін Афина Рамус, Торикус, Соунион, Анависсос, Пирей және Элефсина қалаларындағы қабырғалармен қорғалған. Атикадағы соғыс қимылдары Кремонид соғысы кезіндегі бекіністердің қирандыларынан көрініс береді.

Ғибадат орындары

Дінге қатысты маңызды археологиялық қирандар Аттиканың дерлік барлық аймағында табылса да, ең маңыздылары Элеусисте орналасқан. Микен дәуірінде басталып, ежелгі дәуірдің соңғы жылдарына дейін Деметр және Кора құдайларына табыну жалғасты. Көптеген басқа да ғибадат түрлерінің тамыры тарихқа дейінгі кезеңге дейін жетеді. Мысалы, Пан мен Нимфаларға табыну Марафон, Парнес және Имитос сияқты Аттиканың көптеген аймақтарында кеңінен таралған. Шарап құдайы Дионис негізінен Ікария аймағында, қазіргі Дионис қаласының жанында құлшылыққа ие болған. Ифигения мен Артемида Брауронда, Артемида Рафинада, Афина Соунионда, Афродита Иера Одоста, ал Аполлон Дафниде құлшылыққа тартылған. Қазіргі грек аймағы Аттика классикалық Аттиканы, сондай-ақ Сарон аралдарын, Троэзен маңындағы Пелопоннес аймағының шағын бөлігін және Иония аралы Китираны қамтиды.