Жалақының темір заңы: экономикалық теорияның талқылануы

Кіріспе

Экономиканың ұсынылып отырған заңы. Жалақының темір заңы – бұл нақты жалақылардың ұзақ мерзімде жұмысшының күнкөрісін қамтамасыз етуге қажетті ең төменгі жалақыға ұмтылатындығын көрсететін экономикалық заң. Бұл теорияны алғаш рет Фердинанд Лассалл XIX ғасырдың ортасында атады. Карл Маркс пен Фридрих Энгельс бұл доктринаны Лассаллға (әсіресе Маркстың 1875 жылғы «Готха бағдарламасын сынау» еңбегінде), идеяны Томас Мальтустың «Халық санының принципі» атты еңбегіне, ал терминологияны Гётенің «Дас Геттлихе» туындысындағы «үлкен, мәңгілік темір заңдарына» жатқызады. Бұл заң Дэвид Рикардоның рента заңы және Томас Мальтустың халық саны туралы бәсекелес теориясы сияқты классикалық экономистердің көзқарастарымен байланысты туындады. Оған сәйкес, еңбек нарығындағы баға (еңбекшілердің күнкөрісіне қажетті ең төменгі деңгейге қарай ұмтылады) жұмыс істейтін халық санының өсуімен азаяды немесе керісінше, халық санының азаюымен өседі. Рикардо бұл тек белгілі бір жағдайларда ғана орын алатынын айтқан.

Лассаль

Александр Грейдің айтуынша, Фердинанд Лассал "еңбекақының темір заңы" деген сөз тіркесін "ойлап тапқан" деп есептеледі, себебі Лассал "das eiserne und grausame Gesetz" (темір және қатыгез заң) туралы жазған. Лассалдың пікірінше, жалақы күнкөріс жалақысы деңгейінен төмен түсе алмайды, өйткені күнкөріс жалақысы болмаса, еңбекшілер жұмыс істей алмайды. Дегенмен, жұмысшылар арасындағы бәсекелестік жалақыны осы ең төменгі деңгейге дейін түсіреді. Бұл Мальтустың демографиялық теориясынан туындайды, соған сәйкес, жалақы "күнкөріс жалақысынан" жоғары болғанда халық саны артады, ал жалақы күнкөріс деңгейінен төмен болғанда азаяды. Еңбекке деген сұранысты нақты жалақы мөлшерінің монотонды түрде төмендейтін функциясы деп есептесек, теория содан кейін жүйенің ұзақ мерзімді тепе-теңдігінде еңбек ұсынысы (яғни халық саны) күнкөріс жалақысына қажетті жұмысшылар санына дейін өседі немесе азаяды деп болжайды. Бұған негіздеме – жалақы жоғары болғанда, еңбек ұсынысы сұранысқа қатысты артып, артық ұсыныс туындап, осылайша нарықтық нақты жалақы төмендейді; жалақы төмен болғанда, еңбек ұсынысы азайып, нарықтық нақты жалақы артады. Бұл сұраныс пен ұсыныс теориясына сәйкес, тұрақты халық санымен күнкөріс жалақысының тепе-теңдігіне қарай динамикалық жуысуды тудырады. Рикардо байқағандай, егер жаңа инвестициялар, технологиялар немесе басқа да факторлар еңбек күшіне деген сұранысты халық санынан жылдам арттырса, бұл болжам шындыққа айналмайды: мұндай жағдайда нақты жалақы да, халық саны да уақыт өте келе артады. Демографиялық өткел (ел индустрияландырылғанда туу және өлім-жітім көрсеткіштерінің жоғары деңгейден төмен деңгейге төмендеуі) дамыған әлемнің көп бөлігінде осы динамиканы өзгертті, нәтижесінде жалақы күнкөріс жалақысынан әлдеқайда жоғары болды. Тіпті халық саны жылдам өсіп жатқан елдерде де, кейбір мамандықтарда білікті жұмыс күшіне деген қажеттілік жалақының басқаларына қарағанда әлдеқайда жылдам өсуіне себеп болады. Жалақының неліктен күнкөріс деңгейіне қарай төмендеуі мүмкін деген сұраққа жауап беру үшін Рикардо рента заңын ұсынды. Рикардо мен Мальтус осы тұжырымдаманы ұзақ жеке хат алмасулары барысында талқылады.

According to Alexander Gray, Ferdinand Lassalle "gets the credit of having invented" the phrase the "iron law of wages", as Lassalle wrote about "das eiserne und grausame Gesetz" (the iron and cruel law). According to Lassalle, wages cannot fall below subsistence wage level because without subsistence, laborers will be unable to work. However, competition among laborers for employment will drive wages down to this minimal level. This follows from Malthus' demographic theory, according to which population rises when wages are above the "subsistence wage" and falls when wages are below subsistence. Assuming the demand for labor to be a given monotonically decreasing function of the real wage rate, the theory then predicted that, in the long run equilibrium of the system, labor supply (i. e. population) will rise or fall to the number of workers needed at the subsistence wage. The justification for this was that when wages are higher, the supply of labor will increase relative to demand, creating an excess supply and thus depressing market real wages; when wages are lower, labor supply will fall, increasing market real wages. This would create a dynamic convergence towards a subsistence wage equilibrium with constant population, in accordance with supply and demand theory. As Ricardo noticed, this prediction would not come true as long as new investment, technology, or some other factor causes the demand for labor to increase faster than population: in that case, both real wages and population would increase over time. The demographic transition (a transition from high birth and death rates to low birth and death rates as a country industrializes) changed this dynamic in most of the developed world, leading to wages much higher than the subsistence wage. Even in countries which still have rapidly expanding populations, the need for skilled labor in certain occupations causes some wages to rise much faster than in others. To answer the question of why wages might fall towards a subsistence level, Ricardo put forth the law of rent. Ricardo and Malthus debated this concept in a lengthy personal correspondence.

Рикардо

Ақы төлеудің темір заңының мазмұны Лассальдан бұрын жазған экономистерге қатыстырылған. Мысалы, Антонелла Стирати Джозеф Шумпетердің Анн Роберт Жак Турго бұл тұжырымдаманы алғаш рет қалыптастырғанын айтқандығын атап өтеді. Кейбіреулер (мысалы, Джон Кеннет Галбрейт) бұл идеяны Дэвид Рикардоға жатқызады. Терри Пичтің сөзіне қарағанда, Рикардоның жалақыға қатысты икемді көзқарасын түсіндірген экономистердің қатарында Хани (1924), Дж.Р. Хикс (1973), Франк Найт (1935), Рамзи (1836), Джордж Стиглер (1952) және Пол Сэмюэлсон (1979) бар. Ол, мысалы, Рикардоның Малтусқа дейінгі экономистерге тән халық санына қатысты икемді көзқарастарына жақын тұрғанын санайды. Теоретик Генри Джордж Рикардоның жалға алу заңының жалақыны күнкөріс деңгейіне дейін төмендетудің өзгермейтін факт екенін көрсетпейтінін, керісінше, нақты жалақыны едәуір арттыратын, мысалы, жер құнына салынатын салық сияқты реформаларға жол ашатынын байқады. Рикардо табиғи баға мен нарықтық баға арасындағы айырмашылықты көрсетті. Рикардо үшін еңбектің табиғи бағасы – жұмысшыны күтіп ұстау құны. Дегенмен, Рикардо еңбектің нарықтық бағасы немесе төленген жалақы табиғи жалақы деңгейінен шексіз асып кетуі мүмкін екеніне сенді, себебі экономикалық қарсы күштер әрекет етеді:

The content of the iron law of wages has been attributed to economists writing earlier than Lassalle. For example, Antonella Stirati notes that Joseph Schumpeter claimed that Anne Robert Jacques Turgot first formulated the concept. Some (e. g., John Kenneth Galbraith) attribute the idea to David Ricardo. According to Terry Peach, economists interpreting Ricardo as having a more flexible view of wages include Haney (1924), J. R. Hicks (1973), Frank Knight (1935), Ramsay (1836), George Stigler (1952), and Paul Samuelson (1979). She sees Ricardo, for example, as being closer to the more flexible views of population characteristic of economists prior to Malthus. The theorist Henry George noticed that Ricardo's Law of Rent did not imply that a reduction of wages to subsistence is an immutable fact, but that it instead points the way towards reforms that could greatly increase real wages, such as a land value tax. Ricardo drew a distinction between a natural price and a market price. For Ricardo, the natural price of labor was the cost of maintaining the laborer. However, Ricardo believed that the market price of labor or the actual wages paid could exceed the natural wage level indefinitely due to countervailing economic tendencies:

Ricardo also claimed that the natural wage was not necessarily what was needed to physically sustain the laborer, but could be much higher depending on the "habits and customs" of a nation. He wrote:

quote|An English laborer would consider his wages under their natural rate, and too scanty to support a family, if they enabled him to purchase no other food than potatoes, and to live in no better habitation than a mud cabin; yet these moderate demands of nature are often deemed sufficient in countries where 'man's life is cheap', and his wants easily satisfied. Marx criticized the Malthusian basis for the iron law of wages. According to Malthus, humanity is largely destined to live in poverty because an increase in productive capacity results in an increase in population. Marx criticized Lassalle for misunderstanding David Ricardo. Marx also noted that the foundation of what he called "modern political economy" needs, for the theory of value, only for wages to be a given magnitude. He did so in praising the Physiocrats.

Рикардо сондай-ақ табиғи жалақының жұмысшыны физикалық тұрғыдан ғана қамтамасыз етуге қажетті сома емес екенін, бірақ ұлттың "тұрмысына және әдет-ғұрыптарына" байланысты әлдеқайда жоғары болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ол былай деп жазды: «Ағылшын жұмысшысы өзінің жалақысын табиғи мөлшерден төмен деп есептейді және отбасын асырау үшін жеткіліксіз деп санайды, егер ол картоптан басқа тағам сатып ала алмайтын болса және саз үйден артық тұрғын үйге ие бола алмаса; бірақ табиғаттың осы қарапайым талаптары «адамның өмірі арзан» және оның қажеттіліктері оңай қанағаттандырылатын елдерде жеткілікті деп есептеледі». Маркс жалақының темір заңының мальтузиандық негізін сынады. Мальтустың пікірінше, адамзаттың көп бөлігі кедейлікте өмір сүруге тағдырланған, себебі өндірістік қуаттың артуы халық санының өсуіне әкеледі. Маркс Ласалдың Дэвид Рикардоны дұрыс түсінбегені үшін сынады. Маркс сондай-ақ «қазіргі заманғы саяси экономика» деп атаған нәрсесінің құндылық теориясы үшін жалақының белгілі бір шамада болуын қажет ететінін атап өтті. Ол физиократтарды жоғары бағалады.