Кіріспе

Жол-көлік оқиғасының түрі

Артқы соқтығысу, көбінесе "артқыдан соқтығысу" деп аталады, ал Ұлыбританияда – "шант", алға қозғалған көлік құралы алдындағы басқа көліктің (көбінесе тұрған) артқы жағына шабуыл жасаған кезде болады. Сол сияқты, пойыздың рельсте артқыдан соқтығысуы – бір пойыздың сол жолда алдындағы пойыздың соңына шабуыл жасаған кезде орын алады. Артқы соқтығысуға себеп болатын ортақ факторлар: жүргізушінің назарының ауысуы немесе алаңдауы, алдынан келе жатқан көлікке тым жақын жүру, кенеттен тоқтау, тежегіштерді сынау және жаңбырлы ауа райы немесе тозығы жеткен жол жамылғысынан туындаған ұшу қабілетінің төмендеуі. Ұлттық жол қауіпсіздігі басқармасының (NHTSA) мәліметінше, артқы соқтығысулар өлімге әкеп соққан автомобиль оқиғаларының барлық жағдайының тек 6% құрайды. Дегенмен, олар барлық автомобиль апаттарының 28% құрайды, бұл оларды АҚШ-тағы ең көп кездесетін автомобиль апаттарының біріне айналдырады.

Шолу

Артқы соқтығыстардың типтік сценарийлері – бірінші көліктің кенеттен баяулауы (мысалы, көшеден өткісі келген адамды қауіпсіздендіру үшін), соның салдарынан одан кейін келе жатқан жүргізушінің тежеуге уақыты жетпей, соқтығысуы мүмкін. Басқа жағдайда, алдыңғы көліктен кейін келе жатқан көлік тезірек жылдамдауы мүмкін (мысалы, қиылыстан шығу кезінде), нәтижесінде соқтығысу орын алады. Егер екі көліктің физикалық құрылымы ұқсас болса, басқа көлікке соқтығысу, қозғалмайтын, берік бетке (мысалы, қабырғаға) жақындау жылдамдығының жартысымен соқтығысумен тең келеді. Яғни, 50 км/сағ жылдамдықпен келе жатқан тұрған көліктің артына соқтығу, 25 км/сағ жылдамдықпен қабырғаға соқтығумен бірдей деформацияға (баяулауға) әкеледі. Бұл соқтығысқа ұшыраған көлік үшін де дұрыс. Алайда, егер көліктердің бірі айтарлықтай берік болса (мысалы, кішкентай көлік ауыр жүк көлігінің артына соқтығыса), онда баяулау әдетте, әлсіз көлік үшін толық жақындау жылдамдығымен анықталады. Артқы соқтығыстардың, тіпті орташа жылдамдықпен болғанда да, медициналық салдары – қамшы синдромы. Ауыр жағдайларда, мойын омыртқасының жарылуы сияқты тұрақты жарақаттар пайда болуы мүмкін. Микроавтобустардың ең артқы қатарында отырған жолаушылар, қысқа артқы деформациялық аймақтан көп пайда көре алмайды, сондықтан жарақаттану немесе қаза болу қаупі жоғары. Сақтандыру және полиция органдары үшін, артқы соқтығысқа кінәлі деп танылатын жүргізуші, көлікті тым жақын ұшқандықтан немесе назарсыздық танытқандықтан жауапты болады. Бірақ, егер соқтығысқа ұшыраған көлік кері бағытта қозғалған болса, бұл ерекше жағдай болып есептеледі. Егер артқы соқтығысқа ұшыраған жүргізуші, оны соқтырған жүргізушіге талап қойса, екінші жүргізуші соқтығыс салдарынан келтірілген барлық зиянды өтеуге міндетті болуы мүмкін. NHTSA деректеріне сәйкес, барлық жол-көлік оқиғаларының ішінде артқы соқтығыстар 23-30% құрайды. Ford Pinto көлігінің дизайнындағы кемшілік, артқы соқтығыс кезінде отыннан өрт шығуына себеп болуы мүмкін деген күдік туды, бұл үлкен алаңдаушылыққа әкелді. Автоматтандырылған қауіпсіздік жүйелерінің енгізілуі артқы соқтығыстардың санын азайтты.