Клеман Дюбуа: Француз композиторы және органистің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз композиторы және органшысы (1837–1924)

Клемент Франсуа Теодор Дюбуа (24 тамыз 1837 – 11 маусым 1924) – француз романтикалық композиторы, органшы және музыка мұғалімі. Париж консерваториясында оқығаннан кейін, Дюбуа 1861 жылы Францияның ең бағалы музыкалық сыйлығы – Рим сыйлығын жеңіп алды. Ол Париждегі бірнеше танымал шіркеулерде органшы және хормейстер болып қызмет етті, сонымен қатар консерваторияда профессор болып жұмыс істеді, 1871 жылдан 1891 жылға дейін гармониядан, ал 1891 жылдан 1896 жылға дейін композициядан сабақ берді. Одан кейін ол Амброаз Томастың орнына консерватория директоры болды. Ол өзінің алдыңғы директорының қатаң консервативті оқу бағдарламасын сақтап, факультеттің Морис Равельдің жеңіске жетуіне кедері келтіру үшін Рим сыйлығын бұрмалау әрекетіне байланысты туған даудан кейін ерте зейнетке шығуға мәжбүр болды. Композитор ретінде Дюбуа қабілетті және талғампаз, бірақ ерекше жаңашыл немесе шабыттанған емес деп есептелді. Ол опера композиторы болып мансап жасауды армандаған, бірақ шіркеу музыкасымен көбірек танылды. Оның музыка теориясы бойынша жазған кітаптары ықпалды болды және көп жылдар бойы қолданылып келді.

Алғашқы жылдар

Дюбуа Реймске жақын орналасқан Росне-де-Марн ауылында дүниеге келді. Оның отбасы музыкалық мамандықпен айналыспаған: әкесі Николас себеттер тоқушы, әкесінің әкесі Жан – мектеп мұғалімі болған. Анасы Селин Дюбуа (құрметті аты – Шарбоннье) ешқандай кәсібі болмады және көбінесе кішкентай Теодорды тәрбиелеумен шұғылданды. Дюбуа Ремс соборының хормейстері Луи Фанарттан фортепиано сабақтарын алды және Росне мэрі, виконт Эжен де Брюильдің қамқорлығында болды, ол оны пианист Жан Анри Равинамен таныстырды. Равинаның байланыстары арқасында 1854 жылы Дюбуа Даниэль Обер басқаратын Париж консерваториясына қабылданды. Ол Антуан Франсуа Мармонтельден фортепиано, Франсуа Бенуадан орган, Франсуа Базиннен гармония, ал Амбруаз Томаспен контрапункт және композицияны оқыды. Оқу кезінде 1855 жылдан бастап Сент-Луи-де-Инвалидтерде, ал 1858 жылдан бастап Сент-Клотильдеде (Сезар Франктың жетекшілігімен) орган ойнауға шақырылды. Бұл жүлдемен бірге Римдегі француз академиясының Вилла де Медичиде жатақхана мен оқу ақысы толығымен субсидияланды. 1861 жылдың желтоқсанынан бастап Дюбуа студенттермен, соның ішінде Жюль Массенемен дос болды. Римде танысқан көрнекті музыканттардың арасында Франц Лист болды, ол мессаны тыңдап, жас Дюбуаны қолдады. Сол жылы ол Мадлен шіркеуінің хормейстері болып тағайындалды. 1870-71 жылдардағы Франко-пруссия соғысы кезінде ол Ұлттық гвардияға қосылды; оның өмірбаян авторы Хуг Имберт: «Ол және Сен-Сенс әскери формада жиі кездесетін» деп жазды. Екеуі де Париж коммунасының қанды соңғы күндерінен қашып құтылды, Сен-Сен Англияға, ал Дюбуа Роснедегі отбасылық үйіне кетті. Дюбуа 1871 жылы Консерваторияның профессорлық құрамына қосылды, Антуан Эльвартты гармония профессоры ретінде алмастырды; ол келесі 20 жыл бойы осы лауазымды сақтап қалды. 1872 жылдың тамызында Дюбуа пианист Жанна Дювинаджға (1843-1922) үйленді, оның әкесі Опера-Комикте дирижер болды. Олар өмір бойы бақытты некеде болды және екі балалары болды. Дюбуа опера композиторы болуға ниеттенді, бірақ Париждің ірі опера театрларында орныға алмады. Ескі Афина театрында оның бір актілі операсы «Эмирдің латы» (либретто авторы Жюль Барбье және Мишель Карре) 1873 жылы Жан Грегуар Пенавар мен Поль Лакомның қысқа операларымен бірге сәтті қойылды. 1878 жылы ол Бенжамин Годармен бірге Париж қаласы ұйымдастырған музыкалық конкурста жүлде алды, ал оның «Жоғалған жұмақ» (Paradis perdu) алғаш рет 1878 жылдың қарашасында, ал келесі екі жексенбіде Concerts du Châtelet-те орындалды. 1879 жылы Дюбуа Париждің ірі театрларының бірінде опера қойылды: Opéra Comique ақпан айында оның бір актілі комедиясы «Екі рет нан» (Le Pain bis) көрсетілді. 1880 жылдың шілдесінде Фауремен бірге Дюбуа Вагнердің «Таннхойзер» және «Майстерзіңгерлер» операларының қойылымдарын көру үшін Мюнхенге сапарлады. Фауре сияқты, Дюбуа да Вагнердің музыкасына таң қалғанмен, көптеген француз композиторлары сияқты, өзінің шығармаларына оның ықпалын жібермеді, бірақ Парижге оралғаннан кейін Вагнердің партитураларын жан-жақты зерттеді. Дюбуа Францияның ең беделді театры, Париж операсында опера қойылдырмады, бірақ 1883 жылы үш актілі балет «Фарандоль» Дюбуаның музыкасына онда қойылды, басты рөлді Розита Маури орындады. Бұл қойылым танымал болды және келесі бірнеше жыл бойы Операда жиі қайта жаңғыртылды. Сол жылы Дюбуа Құрмет легионының рыцары атағын алды.

Dubois was born in Rosnay in Marne, a village near Reims. The family was not connected with the musical profession: his father Nicolas was a basket maker, his grandfather Jean was a schoolmaster. His mother Célinie Dubois (née Charbonnier) did not have a profession and mostly spent time raising the young Théodore. Dubois studied the piano under Louis Fanart, the choirmaster of Reims Cathedral, and was a protégé of the mayor of Rosnay, Vicomte Eugène de Breuil, who introduced him to the pianist Jean Henri Ravina. Through Ravina's contacts, Dubois gained admission to the Paris Conservatoire, headed by Daniel Auber, in 1854. He studied the piano with Antoine François Marmontel, the organ with François Benoist, harmony with François Bazin and counterpoint and composition with Ambroise Thomas. While still a student he was engaged to play the organ at St Louis des Invalides from 1855 and Sainte Clotilde (under César Franck) from 1858. The Prix brought with it liberally subsidised accommodation and tuition at the French Academy in Rome, at the Villa de Medici. During his time there, beginning in December 1861, Dubois became a friend of fellow students including Jules Massenet. Among the eminent musicians he met during his time in Rome was Franz Liszt, who heard the Mass and encouraged the young Dubois. In the same year he was appointed choirmaster at the Church of the Madeleine. During the Franco Prussian War of 1870–71 he joined the National Guard; his biographer Hugues Imbert records, "it was in military uniform that he and Saint Saëns often met at the église de la Madeleine, one to lead the chapel choirs, the other to ascend to the great organ". Both men escaped the bloody final days of the Paris Commune, Saint Saëns to England and Dubois to his family home in Rosnay. Dubois joined the faculty of the Conservatoire in 1871, succeeding Antoine Elwart as professor of harmony; he retained the post for the next 20 years.|group=n In August 1872 Dubois married the pianist Jeanne Duvinage (1843–1922), whose father was a conductor at the Opéra Comique. It was a lifelong and happy marriage; they had two children. Dubois had ambitions to be an opera composer, but was unable to gain a foothold at the major Parisian opera companies. At the old Théâtre Athénée his one act La Guzla de l'Emir (The Emir's Lute), with a libretto by Jules Barbier and Michel Carré, was successfully given in 1873 in a triple bill with short operas by Jean Gregoire Penavaire and Paul Lacôme. In 1878 he shared with Benjamin Godard, the prize at the Concours Musical instituted by the city of Paris, and his Paradis perdu (Paradise Lost) was performed, first at the public expense November 1878), and again on the two following Sundays at the Concerts du Châtelet. In 1879 Dubois had an opera staged in one of the major Parisian houses: the Opéra Comique presented his one act comedy Le Pain bis in February. Together with Fauré, Dubois travelled to Munich in July 1880 to attend performances of Wagner's Tannhäuser and Die Meistersinger. Like Fauré, Dubois, though impressed by Wagner's music, did not allow it to influence his own compositions as many of their fellow French composers did, although on his return to Paris he made an intensive study of Wagner's scores. Dubois never succeeded in having an opera staged by France's premier house, the Paris Opéra, but in 1883 the three act ballet La Farandole, to Dubois' music, was given there, with Rosita Mauri in the lead. The piece was popular and was frequently revived at the Opéra over the next few years. In the same year Dubois was appointed a chevalier of the Legion of Honour.

Кейінгі жылдар

Лео Делибес 1891 жылдың қаңтар айында қайтыс болғанда, Дюбуа оның орнына Консерваторияда композиция профессоры болып тағайындалды. Дюбуа директор болып тағайындалды және Томастың қатал консервативті саясатын жалғастырды. Обер, Халеви және әсіресе Мейербердің музыкасы студенттер үшін дұрыс үлгі саналды, ал Рамо сияқты ескі француз музыкасы мен Вагнердің музыкасы секілді заманауи музыка оқу бағдарламасынан мұқият алынып тасталды. Дюбуа Морис Равельге жауаншылдықпен қарады, ол Консерватория студенті кезінде факультеттің модернизмге қарсы көзқарасына бағынбады. 1905 жылдың маусым айында Дюбуа Равельдің Рим сыйлығын жеңуіне кедергі келтіру үшін факультет жасаған ашық әрекет салдарынан туған қоғамдық даудан кейін жоспарланған зейнеткерлігін ертерек шығаруға мәжбүр болды. Фауре Дюбуаның орнына директор болып тағайындалды, француз үкіметінен мекемені жаңарту туралы тапсырма алды. Дюбуа жеке өмірінде басшылық еткен академиялық режимге қарағанда реакциялық емес еді. Вагнердің «Парсифалы» 1914 жылы Парижде кешіккен тұңғыш көрсетілімінде Дюбуа әріптесі Жорж Хюге одан да әдемі музыка жазылмағанын айтты. Жеке өмірінде ол Дебюссидің музыкасына ғашы болды, оның «нағыз үйлесімдері мен құнды зердесі» оны қызықтырды. Консерваториядан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Дюбуа париждік музыкалық айналымдағы танымал тұлға болып қала берді. Ол Консерватория түлектерінің қауымдастығының президенті болды және жыл сайынғы марапаттау рәсіміне төрағалық етті. Өмірінің соңғы жылдарына дейін сергек күйінде болды. 1923 жылы әйелінің қайтысы оған ауыр соққы болды, ол одан қалпына келмеді. Ол 1924 жылдың 11 маусымында 86 жасында Париждегі үйінде қысқа аурудан кейін қайтыс болды. Оның тағы бір ірі операсы «Xavière» «драмалық идиллия» деп сипатталады, ол Ауверньнің ауылдық аймағында өтеді. Оқиға жесір ананың қызы Ксавьерді өлтіруді жоспарлап, оның мұрасын алу үшін күйеуінің әкесімен бірге әрекет етуіне байланысты. Ксавьер дін қызметкерінің көмегімен шабуылдан аман қалады, ал опера дәстүрлі түрде бақытты аяқталады. Люсьен Фужер және Млль Ф. Дюбуа (туыс емес) Опера Комик театрындағы актерлік құрамды басқарды, ал туынды «сакис д'эстим» деп жарияланды. Дюбуаның музыкасына балеттер, ораториялар және үш симфония кіреді. Оның ең танымал шығармасы – «Мәсіхтің соңғы жеті сөзі» (1867) ораториясы, ол бүгінгі күнге дейін орындалып келеді. Оның G тоналындағы токкатасы (1889) әлі де органдық репертуардағы тұрақты туынды болып табылады. Оның қалған көптеген шығармалары көзден мүлдем жоғалып кетті. Оның оқытудағы ықпалы зор, «Контрпункт және фуга туралы» (Traité de contrepoint et de fugue) және «Теориялық және практикалық гармония туралы» (Traité d'harmonie théorique et pratique) теориялық еңбектері бүгінгі күнге дейін кейде қолданылып келеді.

When Léo Delibes died in January 1891, Dubois was appointed to succeed him as professor of composition at the Conservatoire. Dubois was appointed director and continued Thomas's intransigently conservative regime. The music of Auber, Halévy and especially Meyerbeer was regarded as the correct model for students, and old French music such as that of Rameau and modern music, including that of Wagner, were kept rigorously out of the curriculum. Dubois was unremittingly hostile to Maurice Ravel who, when a Conservatoire student, did not conform to the faculty's anti modernism,

In June 1905 Dubois was forced to bring his planned retirement forward after a public scandal caused by the faculty's blatant attempt to stop Ravel winning the Prix de Rome. Fauré was appointed to succeed Dubois as director, with a brief from the French government to modernise the institution. In his private capacity, Dubois was less reactionary than in the academic régime over which he presided. When Wagner's Parsifal had its belated Parisian premiere in 1914, Dubois said to his colleague Georges Hüe that no music more beautiful had ever been written. Privately he was fascinated by Debussy's music, with its "subtiles harmonies et les précieux raffinements" – subtle harmonies and precious refinements. After his retirement from the Conservatoire, Dubois remained a familiar figure in Parisian musical circles. He was president of the association of Conservatoire alumni, and presided at its annual award ceremony. Until his final years he remained vigorous. The death of his wife in 1923 was a blow from which he did not recover, and he died at his Paris home, after a short illness, on 11 June 1924, aged 86. His other large scale opera, Xavière, described as "a dramatic idyll", is set in the rural Auvergne. The story revolves around a widowed mother who plots to kill her daughter, Xavière, with the help of her fiancé's father to gain the daughter's inheritance. Xavière survives the attack with the help of a priest, and the opera finishes with a conventional happy ending. Lucien Fugère and Mlle F. Dubois (no relation) led the cast at the Opéra Comique, and the piece was pronounced a succès d'estime. The music of Dubois also includes ballets, oratorios and three symphonies. His best known work is the oratorio Les sept paroles du Christ ("The Seven Last Words of Christ" [1867]), which continues to be performed from time to time. His Toccata in G (1889), remains in the regular organ repertoire. The rest of his large output has almost entirely disappeared from view. He has had a more lasting influence in teaching, with his theoretical works Traité de contrepoint et de fugue (on counterpoint and fugue) and Traité d'harmonie théorique et pratique (on harmony) still being sometimes used today.

Балеттер

Ла Корриган, (Луи Меранте балеті), тұңғыш қойылымы 1880 жылдың 12 қаңтарында, Париж операсы. Ла Фарандоль, (Луи Меранте балеті), тұңғыш қойылымы 1883 жылдың 14 желтоқсанында, Opéra Comique, Париж.

Жазбалар

Дюбуа, Теодор (1889). Х. Ребердің трактатына толықтыру ретіндегі "Гармония бойынша жазбалар мен зерттеулер". Париж: Хьюгель. Дюбуа, Теодор (1901). Контрпункт және фуга трактаты. Париж: Хьюгель. Дюбуа, Теодор (1921). Теориялық және практикалық гармония трактаты. Париж: Хьюгель. Дюбуа, Теодор (1921). Теодор Дюбуаның гармония трактаты бойынша бастың орындалуы және әндер. Париж: Хьюгель.